قطب الدین راوندى؛ شیخ قطب الدین، ابو الحسن یا ابو الحسین، سعید بن عبد الله بن حسین بن هبة الله بن حسن راوندى کاشانى، عالم بزرگ، محدث، مفسر، متکلم، فقیه، فیلسوف و تاریخ دان بزرگ شیعه در قرن ششم هجرى است. بسیارى اوقات نیز او را به جدش نسبت داده و مىگویند سعید بن هبة الله راوندى.
او در راوند کاشان به دنیا آمد. پدر و پدر بزرگ قطب راوندى از علماى بزرگ زمان خود بودند.
وى تحصیلات ابتدایى را نزد پدر خویش فرا گرفت. پس از آن در محضر درس شیخ ابو على طبرسى، عماد الدین طبرى و سید مرتضى رازى بهره فراوان برد ؛ سپس به شهر مقدس قم، حرم آل محد علیهمالسلام، رهسپار شد تا از علماى آن دیار نیز بهرهمند گردد و در مدتى کوتاه از چهرههاى سرشناس شیعه گردید.
شیخ قطب در آثار خود موضوعات متنوعى از علوم و معارف اسلامى را به بحث گرفته و در علم تفسیر، فقه، حدیث، فلسفه، کلام، تاریخ و دیگر موضوعات نوشتارهاى فراوانى بر جاى نهاده است. وى در نوشتههایش تمام جوانب موضوع را بررسى کرده و به نگاهى گذرا اکتفا نمىکند.
دیدگاه دیگران را - چه موافق و چه مخالف - به درستى نقل مىکند و مانند انسانى که حق را براى حق مىخواهد به کاوش در نظریات دیگران مىپردازد. از این رو، کسانى که در صدد معرفى وى برآمدهاند عباراتى را که دلالت بر بزرگى مقام و منزلت او دارد به کار بردهاند.
در تألیفات قطب راوندى اثر نبوغ و استعداد ذاتى او را به آسانى مىتوان دید. وى در نوشتههاى خود به تحقیقاتى عمیق پرداخته و بر نکاتى جالب توجه و زیبا که بر بسیارى از دانشمندان و بزرگان مخفى مانده، دست یافته است.
از اساتید او عبارتند از:
1 - پدر بزرگوارش
2 - شیخ ابو على فضل بن حسن طبرسى صاحب مجمع البیان
3 - عماد الدین محمد بن ابى القاسم طبرى
4 - صفى الدین، سید مرتضى ابن داعى رازى و برادرش سید مجتبى
5 - سید ابو الصمصام، ذو الفقار بن محمد بن معبد حسینى
6 - شیخ ابو جعفر حلبى
7 - محمد بن حسن، پدر خواجه نصیر الدین طوسى
8 - ابو عبدالله، حسن مؤدب قمى
9 - ابوالقاسم، حسن بن محمد حدیقى
10 - ابو منصور، شهریار بن شیرویه بن شهریار دیلمى
و از جمله شاگردان قطب راوندى عبارتند از:
1 - نصیر الدین حسین بن سعید راوندى، فرزند ایشان
2 - ظهیر الدین محمد بن سعید راوندى، دیگر فرزند او
3 - قاضى احمد بن على بن عبد الجبار طوسى
4 - قاضى جمال الدین على بن عبد الجبار طوسى
5 - فقیه على بن محمد مدائنى
6 - فقیه عزالدین محمد بن حسن علوى بغدادى
7 - زین الدین ابو جعفر محمد بن عبد الحمید بن محمود دعویدار
8 - رشید الدین محمد بن على بن شهر آشوب مازندرانى
9 - شیخ منتجب الدین
آثار قطب الدین به بیش از 60 جلد مىرسد که در علوم گوناگون و معارف اسلامى نگاشته شده و از آن جملهاند:
1 - فقه القرآن
2 - شرح آیات الأحکام
3 - إحکام الأحکام
4 - الاختلاف بین المفید و المرتضى فی بعض المسائل الکلامیة
5 - أسباب النزول
6 - الأغراب فی الإعراب
7 - ألقاب الرسول و فاطمة و الأئمة علیهمالسلام
8 - الإنجاز فی شرح الإیجاز فی الفرائض
9 - تهافت الفلاسفة
10 - جواهر الکلام فی شرح مقدمة الکلام
قطب راوندى در سال 573 هجرى در شهر قم دیده از جهان فرو بست و اکنون قبر مطهرش در صحن بزرگ حرم حضرت معصومه علیهاالسلام قرار دارد.
الخرائج و الجرائح؛
کتاب حاضر نوشته قطب الدین راوندى، سعید بن هبة الله، متوفاى 573 هجرى است.
مؤلف محترم علت نام گذارى کتاب خود را به الخرائج و الجرائح چنین بیان مىکند:«معجزاتى که به دست آنان انجام شده مؤید صحت ادعاهاى آنها است چون براى آنها درستى کلامشان را تأیید مىکند.»
این کتاب از بزرگترین و بهترین کتابهایى است که پیرامون معجزات پیامبر و ائمه علیهمالسلام نوشته شده، زیرا خصوصیاتى در آن جمع شده از جمله:
1 - انواع مختلف معجزات را آورده و به یک نوع اکتفا نکرده که مثلا فقط معجزات علمى یا کلامى را بیان کرده باشد.
2 - در روایات به قدر حاجت اکتفا کرده و مقدمات و توضیحات غیر مرتبط با مطلب اصلى که مسئله معجزات و کرامات است را حذف نموده.
3 - ملحقات پنج گانهاى به آخر کتاب افزوده که بسیار جالب و خواندنى هستند و...
مؤلف، همچنان که در مقدمه کتاب بیان کرده، کتاب خود را بدین ترتیب منظم کرده:
1 - مقدمه، شامل توضیحاتى پیرامون معجزه و انگیزه وجودى آن و فهرست ابواب کتاب.
2 - ابواب کتاب شامل پانزده باب، 13 باب در معجزات پیامبر و ائمه دوازدهگانه، یک باب در دلائل بر صحت ادعاى نبوت پیامبر صلىاللهعلیهوآله و امامت ائمه علیهمالسلام و باب دیگر شامل دلائل قرآنى بر امامت دوازده امام علیهمالسلام.
3 - ملحقات کتاب شامل:
الف - نوادر المعجزات، که کتابى روایى صرف است و هیچ بحث کلامى و...ندارد.
ب - الموازاة بین معجزات نبینا صلىاللهعلیهوآله و أوصیائه علیهمالسلام، و معجزات الأنبیاء المتقدمین، (برابرى معجزات پیامبر اسلام صلىاللهعلیهوآله با بقیه پیامبران).
ج - کتاب امّ المعجزات، که بحثى مفصل در وجوه مختلف اعجاز قرآن دارد و شبهات مختلف را در مورد قرآن مطرح کرده و جواب داده است.
د - کتاب الفرق بین الحیل و المعجزات که راه تشخیص معجزه را از شعبده و...بیان کرده.
ه - کتاب علامات و مراتب نبینا و أوصیائه صلوات الله علیهم أجمعین
در اواخر کتاب هم بحثى در علائم ظهور امام عصر عجل الله تعالى فرجه الشریف دارد و علائم قبل از ظهور و هنگام ظهور را جداگانه بیان نموده است.
ترجمه
کتاب الخرائج و الجرائح توسط علامه محمد شریف خادم به فارسى ترجمه شده و با نام «کفایة المؤمنین فی معجزات الأئمة المعصومین» منتشر شده است.
الدعوات؛
کتاب «الدعوات» یا «سَلوَة الحزین» نوشته سعید بن هبة الله، معروف به قطب الدین راوندى، متوفاى 573 هجرى است.
به این کتاب الدعوات مىگویند چون مشتمل بر دعاهاى مختلف در مناسبتهاى گوناگون است.نام دیگر آن سَلوة الحزین است که مؤلف هم همین نام را براى آن برگزیده.سلوة الحزین یعنى دارویى که غم و اندوه را از انسان زایل مىکند و انسان غمگین را به وجد و سرور و خوشحالى وامىدارد.
اهمیت و سفارش اسلام بر مسئله دعا روشنتر از آن است که نیاز به توضیح داشته باشد. قرآن کریم در آیات متعدد دعوت به خواندن خداوند مىکند مانند آیه «ادعونی أستجب لکم» و آیات دیگر. روایات معصومین علیهمالسلام نیز ارزش و منزلتى بس والا براى دعا قائل شدهاند.روایات دعا را مغز و مخ عبادت مىدانند و برّندهترین سلاح مؤمن را دعا معرفى کردهاند.علماى بزرگوار اسلام نیز که پیرو قرآن و سنت هستند حساب ویژهاى براى مسئله دعا در تألیفات خود باز کردهاند. در میان تألیفات علما درصد بالایى به کتب ادعیه اختصاص دارد و شمار کتب مختص به دعا هزاران عنوان است.البته دعا در شریعت اسلام به نمک غذا تشبیه شده که غذا بدون نمک ارزش ندارد و اگر کسى به جاى غذا فقط بخواهد نمک بخورد هم کار غلطى است، یعنى دعا در کنار کار و تلاش است که ارزش خود را نمایان مىکند.
کتاب حاضر از جهات گوناگون داراى ارزش است و جهات متعددى است که هر یک ارزش کتاب را بالا بردهاند، از جمله اینکه:
1 - مؤلف کتاب عالمى برجسته و فقیهى بزرگوار و عابدى زاهد و سالکى واصل چون قطب الدین راوندى است.قطب راوندى کسى است که بسیارى از بزرگان و علما از روح او در مشکلات استمداد جسته و در کارهاى مهم خود به او توسل مىجویند.
2 - موضوع کتاب از شریفترین موضوعات پس از قرآن است چرا که از دعا به قرآن صاعد در روایات تعبیر شده و اگر قرآن تکلم خدا با بنده است دعا تکلم بنده با خداست آنهم با کلماتى که از معادن وحى و علم الهى به ما رسیده و ائمه بهترین واسطههاى بندگان با پروردگارشان هستند و بهترین روش را براى سخن گفتن و درخواست کردن به ما آموختهاند.
3 - کتاب الدعوات از حیث متن و اتقان مطالب و درستى نقل مطالب نیز کتاب بسیار ارزشمندى است زیرا مربوط به قرن ششم هجرى است و نزدیک به عصر ائمه است و مؤلف هم فقط از افراد مورد اعتماد نقل کرده و روایات مورد وثوق خود را نقل کرده است.
4 - بزرگان و علماى پس از قطب راوندى همگى به این کتاب اعتماد کامل داشته و مطالب آن را در کتب خود آوردهاند.در هیچ یک از کتب متأخر و تراجم هم تضعیفى نسبت به مؤلف و کتاب او دیده نشده است.
کتاب «الدعوات» به چهار باب تقسیم شده است:
1 - در دعا و فضیلت و آداب و استجابت آن
2 - پیرامون سلامتى بدن و راه حفظ آن بوسیله دعا و دستوراتى براى خوردن و آشامیدن و کیفیت و انواع آنها
3 - در بیمارىها و فواید دنیوى و اخروى آنها
4 - پیرامون مرگ و دشوارىهاى آن و برزخ و قبر و قیامت
نرم افزار جامع الاحادیث
