«مسجد جامع کبیر یزد» عنوان کتابی پژوهشی است که با نگاهی به بهشت کویر ایران نوشته میشود.
سیداحمد سیدعلیزاده این کتاب را با هدف شرح هنر و معماری این مسجد تاریخی گردآوری میکند. وی با بیان این مطلب به ایبنا گفت: در اعصار گذشته در مرکز هر شهر مسجد جامعی بر مبنای حکومت دینی، سیاسی، اجتماعی و اقتصادی بنا نهاده شده و این بناها دسترنج معماران سختکوش است که با عشق، هنر و عظمت معماری را به پرده نمایش درآوردهاند.
سیدعلیزاده به تاریخچه ساخت مساجد در دورههای مختلف تاریخی اشاره کرد و گفت: در دوره ایلخانی، مسجد جامع یزد کنار بقایای مسجدی از دوره سلجوقی که توسط گرشاسب بن فرامرز علاءالدوله کالنجار(کالیجار) از دودمان آل بویه در سال 504 تا 526 هجری قمری بر جای آتشگاهی از دوره ساسانی در ضلع شمالی و جنوبی ساخته شده بود، بنا شد.
وی با اشاره به دورههای تاریخی ساخت مسجد جامع کبیر یزد خاطرنشان کرد: در سال 819 هجری قمری، شاه نظام کرمانی، بخشهای باقیمانده مسجد را کاشیکاری و کتیبهای قرآنی و نیز کتیبهای با نام و القاب شاهرخ بهادرخان بر درگاه مسجد نصب کرد، ویرانههای جانب دست راست مسجد را به جماعت خانهای مبدل کرد، درگاهی، جنب آن ساخت و کاروانسرای ریسمان فروشان را که روبهروی در بزرگ مسجد بود، داخل صحن آورد و بر در مسجد حوضی و چاه سردی احداث کرد.
وی به روزگار کنونی مسجد جامع یزد اشاره کرد و گفت: این نگین بی همتای کویر با وسعتی در حدود 10 هزار متر مربع با طول 104 و عرض 99 متر مربع مشتمل بر جلوخان و سردر ورودی، هشتی و کریاس، صحن وسیع، رواقهای جانبی صحن، ایوان گنبدخانه، شبستانهای زمستانه، بهاره و پاییزه، سرداب و پایاب، منبر مرمر سه تکه و سنگ نوشتههای تاریخی است.
مولف «دیوارهای بلند کاهگلی» در ادامه صحبتهایش افزود: مسجد در حال حاضر دارای 8 مدخل آمد و شد از جهات مختلف است و سردر اصلی در میانه ضلع شرقی قرار دارد که همزمان با ساخت ایوان و گنبدخانهای که در دوره تیموری، کاشیکاری و کتیبههایی بر آن نصب و در دوره صفوی، دو مناره رفیع به ارتفاع 52 متر بر بالای آن ساخته شد که از ارتفاع زیاد و پهنای نسبتا کمی دارد.
سید علیزاده به مطالب و بخشهای اصلی کتاب اشاره کرد و گفت: مطالب این کتاب دربردارنده تاریخچه ساخت مسجد جامع از دوران کهن تا امروز است و نوع معماری، هنر، کاشیکاری، کتیبه، نورگیرها، مناره و... را با تصاویرهای جذاب شرح میدهد.
وی مسجد را جایگاه زیبایی خواند و گفت: مسجد جایگاه زیبایی، کسب فیض، تفکر و شور دینی است. همچنانکه در کتیبهای آمده که مساجد باغهای بهشتند و آنگونه که سازندگان و معماران ایرانی آنها را ساختند، زینتها و جلوههای معتبر اسلام بهشمار میآیند.
