کتاب «اندیشه سیاسی مسکویه» نوشته محسن مهاجرنیا از سوی موسسه بوستان کتاب تجدید چاپ شد. این اثر، تاملی در فلسفه سیاسی معلم ثالث، ابوعلی مسکویه است که اندیشمندی شیعه مذهب و ایرانی تبار بود که سالها در دستگاه سلاطین آلبویه فعالیت داشته است.
به گزارش ایبنا، ابوعلی مسکویه از فیلسوفانی است که نه تنها خود، زیستنامه خویش را در آثارش به قلم آورده است، بلکه معاصرانش نیز درباره اندیشه و شخصیت او غفلت نکردهاند.
ابوحیان توحیدی (320-414 هجری قمری)، ابوبکر خوارزمی (382 هجری قمری)، ابوسلیمان سجستانی (391 هجری قمری) و ابومنصور ثعالبی (350-429 هجری قمری) گوشههایی از حیات علمی و شخصیت او را در آثار خود آوردهاند.
از مجموعه آثار مسکویه چنین برمیآید که ابوعلی احمدبن محمد مسکویه رازی در نهم ماه صفر 421 هجری قمری در اصفهان از دنیا رفته و در محله خواجه به خاک سپرده شده است. از تاریخ ولادتش اطلاعات دقیقی در دست نیست، اما برحسب قراین و طول عمر وی، نوعی اتفاقنظر به وجود آمده که گویا وی در فاصله سالهای 320 تا 325 هجری قمری در شهر ری به دنیا آمده است. «قفطی» معتقد است که مسکویه عمرش طولانی بوده است؛ «عاش زمانا طویلا». خودش در «تجاربالامم» در ذیل حوادث سال 340 هجری قمری از طول مصاحبت و کثرت مجالست با «ابومحمد مهلبی» وزیر دربار آلبویه خبر داده و در گزارش سال 341 هجری قمری از مقام ندیمی خود سخن رانده است و چون «مهلبی» براساس نقل خود مسکویه، حدود هشت سال مقام وزارت داشت، در 27 جمادیالاولی 339 به مقام دبیری و در سال 345 هجری قمری به مقام وزیری منصوب شد و تا هنگام وفات در 24 شعبان 352 در این منصوب بود. در مجموع حدود چهارده سال در این دو منصب مسوولیت مهم و اشتغال داشته است؛ بنابراین، طول مصاحبت و مقام ندیمی مسکویه در دستگاه ایشان، این فرضیه را ایجاد میکند که وی در این هنگام نباید کمتر از بیست سال داشته باشد و با همین مقدمات، بسیاری از شرححال نویسان وی به همین نتیجه رسیدهاند.
کتاب حاضر در پنج فصل، یک مقدمه و خاتمه تنظیم شده است. در فصل آغازین، از زندگی و زمانه معلم ثالث به اختصار سخن رفته است.
فصل دوم به اجتماع و سیاست اختصاص یافته و تلاش شده تا ماهیت اجتماع و منشا حیات اجتماعی از زوایای مختلف بررسی و معلوم شود که آیا انسانها مدنی بالطبعاند یا ضرورتهای زندگی، اجتماع را بر آنها تحمیل ساخته است یا آن که به دلیل عدم تطابق با طبیعت و وجود کاستیهای فراوان و برای تحصیل سعادت و فضیلت آن را برگزیدهاند. با این بیان، بحث انواع اجتماعات سیاسی به تفصیل مطرح شده است.
فصل سوم متکفل بیان مقام سیاست نزد معلم ثالث است. با بررسی مفهوم سیاست و جایگاه آن در منظومه فکری او، نسبت آن با شریعت و اخلاق و تاریخ و فلسفه بررسی شده است.
فصل چهارم به بیان اهمیت و جایگاه دولت و حکومت در اندیشه مسکویه پرداخته است. با بررسی مفهوم دولت از منظر رهیافتهای فلسفی، سیاسی و حقوقی، عناصر چهارگانه آن مشخص و در نهایت، بحث بر عنصر حکومت متمرکز شده است. با بررسی ضرورت حکومت، انواع و شکلهای آن از دیدگاه معلم ثالث بیان شده و در پایان، غایات حکومت فاضله از جمله کمال، سعادت، خیر و عدالت به تفصیل آمده است.
فصل پنجم به ساختار حکومت مطلوب مسکویه پرداخته است. در این فصل تلاش شده جایگاه حاکمان سیاسی و مردم در حکومت مشخص شوند. در بحث رهبری، شرایط و ویژگیها و انواع و اقسام و کارویژههای آن بررسی شده است.
در این فصل از منظر خاستگاه حکومت، مشروعیت الهی در مقام ثبوت و مقبولیت اجتماعی در مقام تحقق خارجی بررسی شدهاند و از این طریق، نقش ساختاری مردم در حکومت بیان و با بررسی موضوع مشارکت سیاسی، انواع و زمینههای حضور مردم در عرصه حکومت مطرح میشود.
نویسنده اثر در خاتمه، به نتیجهگیری اجمالی از مباحث فصلهای پنجگانه مبادرت میورزد و ترجمه رساله «ماهیت عدل» مسکویه را نیز درج میکند.
کتابهای السعادة والاسعاد، دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، سیاست، اعیانالشیعه، اخلاق و راه سعادت، تاریخالشعوبالاسلامیه، الصداقة والصدق، الذریعة الی تصانیفالشیعه، تاریخ فلاسفه ایرانی، معجمالادباء، روضاتالجنات، کیمیای سعادت، تاریخ فلسفه در اسلام، الوافی بالوفیات، اخلاق ناصری، السیاسة، الملة، ریحانةالادب، تاریخالحکماء، الوصیة، تجاربالامم، تهذیبالاخلاق، جاویدان خرد، نگرشی تاریخی به فلسفه سیاسی ملاصدرا، فلاسفه شیعه، اخلاقیات و دهها عنوان کتاب دیگر، از منابع و مصادر نویسنده در تدوین این اثرند.
چاپ دوم کتاب «اندیشه سیاسی مسکویه» در شمارگان 1000 نسخه، 172 صفحه و بهای 30000 ریال راهی بازار نشر شد.
