محسن حدادی/ mohsen@ketabnews.com

وقتی ترکیب مجریان اصلی کشور تغییر کرده باشد، وقتی تحولی در خور تامل در معادلات سیاسی فرهنگی کشور رقم خورده باشد و وقتی پس از سالها چهره هایی را که شاید دوست می داشتی بر اریکه خدمت ظاهر شوند و یا بودند و استخوان در گلو فعالیت می کردند و حالا به یکباره جان تازه در کالبدشان دمیده شده _ البته به زعم ما _ آنگاه باید هم توقع داشته باشی سال پیامبر اعظم (ص) تنها عنوان یدکی سالهایی همچون "سال امام علی(ع)، سال عزت و افتخار حسینی و یکصدمین سال تولد امام " را بدنبال نکشد. یا اینکه مانند آن ایام تنها با این الفاظ و کلمات به پایان نرسد: "باید در این سال .... نباید در این سال... تا به حال هیچ کاری نکرده ایم... باید از تمام ظرفیتمان استفاده کنیم... رسانه ها ضعیف عمل کرده اند و ... باید در این زمینه فرهنگسازی کرد... نباید به کارهای سطحی دل خوش کنیم... باید افق دیدمان کارهای جهانی و بین المللی باشد و..."

اگر تمام مطالب تولیدی در این پنج ماه که خبرگزاری ها، روزنامه ها و صدا و سیما تولید کرده اند را کنار هم بگذاریم تنها و تنها یک مشت "باید و نباید"ی نصیبمان می‌شود که ابتدای سال بهترینش را یک نفر گفت و تبیین کرد اما چه سود که راه بسیاری است از عمل تا حرف.

پرده اول؛ وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی: فرصتی برای سخنگویی!

شورای عالی انقلاب فرهنگی در جلسه سه شنبه 15 فروردین که با حضور رییس جمهور برگزار شد ضمن تاکید بر نشر و گسترش سیره نبوی در سال 85 تشکیل ستاد* بزرگداشت پیامبر اعظم(ص) را تصویب و ریاست این ستاد را هم بر عهده "صفارهرندی" گذاشت. تا علاوه بر تمام کارهایی که باید می کرد تا نشان دهد وضعیت فرهنگ در کشور با ظهور او در مقام شخص اول فرهنگ متحول شده و یا می شود این مهم هم به او سپرده شد _ احتمالا چون دیگران را نه بودجه‌ای! در کار است و نه همتی.

در همان شب بهاری نیز سیاست ها عنوان شد: محور قرار دادن سخنان، رسائل و سیره نبوی(ص) و ترویج فرهنگ دینی در جامعه با تمسک به سیره نبوی (ص)، تعامل گسترده و برنامه‌ریزی شده با جهان اسلام، معرفی سیره نبوی به جهانیان، توجه به نیازسنجی و مخاطب شناسی و اثربخشی برنامه‌ها با اولویت جوانان و نوجوانان، هماهنگی حداکثری دستگاههای فرهنگی اجرایی در معرفی شخصیت پیامبر اکرم(ص) و حمایت از پژوهشها و تحقیقات با محوریت معرفی سیره نبوی(ص) استفاده از هنر بویژه ساخت فیلم و سریال و همچنین ابزارهای فناوری اطلاعات در گسترش سیره رسول اکرم (ص) از جمله سیاستهای معرفی شده در طرح تشکیل ستاد بزرگداشت سال پیامبر اعظم (ص) است.

تأسی از سیره نبوی(ص) در همه شئون و گسترش آن در جامعه بین مسئولین و مردم به طوری که سال پیامبر اعظم (ص) در تمامی شئون اجتماعی لمس شود و گسترش رأفت و رحمت و مهرورزی و اخلاق از جمله نکات مورد تأکید اعضای شورای عالی انقلاب فرهنگی در سال پیامبر اعظم (ص) می‌باشد.

شما خودتان را _ نشد کلاهتان را_ قاضی کنید ببینید این همه کار در یک سال که تنها 365 روز است، شدنی است! آنهم با مدیرانی که بعضا در 4 تا 10 سال خیلی از کارهای محوله و سازمانی‌شان را نتوانسته اند تمام و کمال انجام دهند، مثل سازمان تبلیغات که شرحش در ادامه می آید.

چند روزی از این خبر داغ برای مطبوعات و خبرگزاری ها نگذشته بود که چندین جلسه برگزار شد و کلی باید و نباید دیگر و کلی طرح و مصوبه دهان پرکن و ستون گیر _ در روزنامه ها_ اما...

جناب وزیر ، علیرضا مختار پور _ معاون مطبوعاتی ارشاد_ را به عنوان سخنگوی ستاد بزرگداشت پیامبر معرفی می کند و تا به امروز که اواخر ماه پنجم سال 85 است،  اگر شما ایشان را در یک کنفرانس مطبوعاتی جهت ارائه گزارش _ بخوانید بیلان طرح های مصوب و غیر مصوب_ دیدید، ما هم دیدیم. اگرچه بسیاری معتقدند کاری انجام نشده که حالا اطلاع رسانی هم بشود؛ اما بعضی هم مثل "محمدی عراقی" رئیس سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، در این شلوغی، خبرنگاران را جمع کرده و کوهی از برنامه‌های سال پیامبر را روی دایره ریخت که هم خبر داغی تهیه شود و هم تا آخر سال کسی به مجموعه‌شان گیر ندهد که شما چه می کنید یا چه می خواهید بکنید یا بودجه هاتان را چگونه دور می ریزید و...

به هر حال تا به امروز منتظر بودیم که جمال نورانی جناب سخنگو را ببینیم و چند سوال ساده در حد تیترهایی برای خبرهامان بپرسیم و خیالمان راحت شود که وزارت فرهنگ اصولگرا هم برای سال پیامبر، کاری در نظر گرفته که مثلا شهریور ماه کلید می خورد یا اینکه در زمستان عرضه می‌شود و کلی کار حرفه ای دیگر که متاسفانه دوستانمان چنین نکردند، تا ما مطمئن شویم که مراحل یادگیری کار (کارآموزی!)در دولت هنوز به پایان نرسیده است.

البته نباید از حق گذشت که مثلا حمایت از کتاب هایی که درباره پیامبر منتشر شوند یا فیلم هایی که در این باره ساخته شوند و کلی از این بیلانها در دستور کار تمامی معاونت ها قرار گرفته اما هنوز ملت طعم فرهنگ در سال پیامبر را نچشیده اند و البته راه درازی است تا پایان سال و دوران مسئولیت و سخنگویی و...

پرده دوم؛ سازمان تبلیغات اسلامی، سنگ بزرگ‌تر

سید مهدی خاموشی که مدت مدیدی _ در حدود دو سال_ است در جمع خبرنگاران دیده نشده است. (اینکه چرا نهادی که زیر مجموعه‌ی مستقیم رهبری است از عمل به دستور شفاف و صریح رهبر مبنی بر پاسخگویی طفره می رود، و البته از نقد ــ مثل دیگر سازمانها ــ می‌هراسد خود بحثی جدا می‌طلبد) بهتر از هر کسی می‌داند که امسال بدون شک می‌تواند و باید سال تجدید حیات این سازمان و به نوعی معرفی دوباره این سازمان عریض و طویل در میان مردم باشد. اما در عمل معاون پژوهشی‌اش تنها یکبار آن هم در خرداد ماه در یک گزارش خبری که تنها در اختیار خبرگزاری مهر _ سازمان اطلاع رسانی وابسته به سازمان تبیلغات اسلامی و گره گشای کارهای انجام نشده برای پر کردن ستون روزنامه ها _ قرار گرفت و  برخی از مهمترین "طرح" هایی که این سازمان برای سال پیامبر آماده کرده بود را ارائه داد:

تبلیغات دینی شهری با اولویت شناسایی زوایای مختلف شخصیت حضرت محمد(ص) و گفتمان دینی جوان و اندیشه جوان با موضوعات مختلف فرهنگی، اجتماعی، دینی و سیاسی و مذهبی با هدف شناخت شخصیت معنوی و سیره علمی و عملی رسول اعظم از مهمترین برنامه های پیشنهادی این معاونت برای سال پیامبر اعظم(ص) است.

تهیه و چاپ" 50 عنوان کتاب پالتویی" با محوریت وجود مقدس پیامبر اکرم(ص)، تدوین سیر مطالعاتی برای آشنایی اقشار مختلف مردم با فرهنگ دینی و تفکرات عمیق پیامبران و ائمه اطهار(ع) با تأکید بر اندیشه‌های پیامبر اعظم(ص) و برگزاری میز اندیشه با موضوعات مختلف و محوریت رسول اعظم.

تأسیس دانشگاه بین المللی رسول اعظم(ص)، برگزاری مسابقه مقاله نویسی در مورد شخصیت پیامبر(ص)، حمایت از انتشار کتب فرهنگی دینی و نشریات حوزه دینی و همچنین پایان نامه های مرتبط با شخصیت حضرت محمد(ص)، گسترش کتابخانه های شبستان و اماکن مذهبی  و برگزاری دومین جشنواره کتاب دین با هدف انتخاب و تقدیر از کتابهای مربوط به وجود مقدس پیامبر اعظم(ص).

و حالا حتما رییس سازمان تبلیغات اسلامی در حال بررسی این طرح هاست و مطمئنا تا پایان سال فرصت زیادی برای اجرای این طرح‌ها و البته بررسی و ارائه طرح های جدید وجود دارد . اگرچه از قدیم گفته‌اند سنگ بزرگ‌تر(سنگ بزرگ متعلق به شورای عالی انقلاب فرهنگی است!) نشانه‌ی نزدن است اما دعا می‌کنیم برای رئیس و معاونین سازمان، برای غلبه بر خیل عظیم منتقدان.

پرده سوم؛ سازمان صدا و سیما، امسال بهتر از پارسال

عزت الله ضرغامی اما با هوش‌تر از دیگر سکانداران عرصه فرهنگ است. هم بی‌جهت اعلان برنامه نمی‌کند و هم به آهستگی، کارهایی را پیش می‌برد تا حداقل ما نتوانیم خیلی جدی بپرسیم که چرا رادیو معارف برنامه‌های ویژه سال پیامبر ندارد، که در واقع دارد. یا چرا در شبکه چهار که شبکه اهالی فرهنگ و معرفت است برنامه خاصی گنجانده نشده است، چون هر هفته سید احمد خاتمی با مرور تاریخ حیات نبوی، نیاز امت رسول الله در سال 85 را بیان و آسیب شناسی می‌کند.

اگرچه ضرغامی هم از مزه‌ی بیلان کاری بزرگ و ارائه طرح های دهان پر کن _ مثل تولید 50 فیلم با محوریت پیامبر_ بدش نمی‌آید ولیکن با توجیه مدیرانش حداقل گام‌هایی را برداشته تا برای خود و منتقدان سازمان صدا و سیما حرف هایی داشته باشد و نشان بدهد که در پتج ماهی که گذشت فقط حرف نزده و کمی هم عمل کرده‌‌است.

و البته همین هم قابل تقدیر است چرا که از قضای روزگار، صدا و سیما هم زیر مجموعه‌ی مستقیم رهبری است ولی برخلاف سازمان تبلیغات اسلامی هر روز در حال پاسخ (منطقی یا توجیهی) به منتقدانش _ که انصافا از هر قشری، چه متخصص چه غیر متخصص در آن پیدا می‌شود_ است.

پرده آخر؛ "شما" باید بگویى چه کار مى‏کنى

سوال های زیادی با گذشت سالها از پیروزی انقلاب اسلامی و جریان انقلاب فرهنگی در اذهان وجود دارد که ما چه کرده ایم و می خواهیم چه کنیم... سوال هایی که با نام گذاری سال 85 و گذر زمان بیشتر جلوه گر می شود مثلا اینکه چرا در بین مدیران فرهنگی ما، اصولا تیم ویژه ای برای هر کار تخصصی برنامه سازی و ارائه طرح نمی‌کنند. چرا همیشه باید عده‌ای معدود با مسئولیتهای فراوان و همزمان، تولید طرح و نظریه کنند؟  

چرا مسئولین فرهنگی از ظرفیتهای بالقوه‌ی فکری در دانشگاه ها و حوزه‌ها استفاده‌ی عملی و بهینه ‌نمی‌کنند؟

چرا حکایت مشاور و گروه مشاورین در این سرزمین، غالبا حکایت آدمهای رانده از همه‌جا و مانده در پست مشاورت است؟ این بحث تخصص و شایسته‌سالاری کی قرار است جامه‌ی عمل بپوشد؟

چرا هنوز غالب مدیران ارشد فرهنگی ما، بین ستاد و صف هیچ فرقی نمی‌بینند؟ و یا در حال نظریه‌پردازی در موضوعی که باید اجرا شود هستند و یا اجرا می‌کنند کاری را که وظیفه‌ی زیرمجموعه‌های (دولتی یا غیر دولتی) آنهاست؟!

..."گاهى بعضى از مسؤولان پیش ما مى‏آیند و درباره‏ى حوزه‏ى مسؤولیت خودشان مى‏گویند ما باید این کار را بکنیم، ما باید آن کار را بکنیم؛ من به اینها مى‏گویم: برادر! این "باید"ها را من باید به شما بگویم که باید این کار را بکنید، باید آن کار را بکنید؛ شما باید بگویى چه کار مى‏کنى، چه کار کردى، چه کار مى‏خواهى بکنى..." رهبر انقلاب در دیدار با اعضای شورای عالی انقلاب فرهنگی13/ 10/ 84

بعدالتحریر

برای اتمام حجت و البته احتمالا تکمیل این گزارش چندین بار با دفتر معاونت مطبوعاتی _ مختارپور _ و معاونت پژوهشی سازمان تبلیغات اسلامی _ هوایی _ تماس گرفتیم برای اعلام برنامه‌های احتمالی و گزارش عملکرد. پاسخ مسئولان در خور تامل بود. مسئولان دفتر معاون مطبوعاتی وزیر ارشاد گفتند: شماره بدهید خودمان به وقتش! تماس می گیریم و شما را در جریان فعالیت ها قرار می دهیم. همین.

دفتر معاونت پژوهشی سازمان تبلیغات هم پس از 3 بار تماس ناموفق _ در دسترس نبودن مدیران_ جواب دادند: حاج آقا اینقدر جلسه دارند که اصلا فرصت ندارند با شما حرف بزنند. شما هفته دیگر _ با احتساب پیگیری اول می شود حدود 20 روز _ تماس بگیرید، هماهنگ! می کنیم.

مدیر یکی از شبکه های سیما هم درخواست نامه کرد تا پاسخ بدهد. نامه فرستادیم و جواب هم آماده و ارسال شد.