کتاب نیوز  شناسنامه

طبرسی و تفسیر مجمع‌البیان در 119صفحه

چاپ نخست کتاب «طبرسی و تفسیر مجمع‌البیان» تالیف علی‌اکبر شایسته‌نژاد از سوی خانه کتاب منتشر و روانه بازار نشر شد. این اثر که چهاردهمین کتاب از مجموعه آثار «ایرانیان و قرآن» است، تفسیر گران‌سنگ «مجمع‌البیان» را به نسل جوان قرآن‌پژوه معرفی می‌کند.

به گزارش ایبنا، به گواهی منابع تاریخی، ایرانیان تنها ملت فرهیخته‌ای بودند که آیین حنیف اسلام را با آغوش باز پذیرفتند و در برابر بزرگ‌ترین لشکرکشی‌ها، چون هجوم دو لشکر شکست ناپذیر روم و مغول که قدرت‌های نامور دوران خود بودند، ایستادگی کردند، اما با سپاهیان اعراب به گونه‌ای دیگر رفتار کردند، زیرا آنها حامل آیینی الهی بودند که پیش از آن پیامبر رحمت در نامه خویش پادشاه ایران را بدان خوانده بود.

بر اساس مطالب کتاب، ایرانیان که از پشتوانه فرهنگی و تمدن غنی و دراز دامنی برخوردار بودند، با هوش و درایت ذاتی خویش دریافتند که اسلام گمشده‌ای است که آنها را به نیکبختی جاوان که به دنبالش بودند، می‌رساند. از این‌رو، با جان و دل به استقبالش رفتند و در راه رشد و گسترش آن در سراسر گیتی از اعراب پیشی گرفتند و از هیچ تلاشی فروگذار نشدند.

صفای باطنی و هوش سرشار ایرانیان باعث شد تا از همان آغاز از برترین دین باوران، مبلغان و قاریان، حافظان، مترجمان و مفسران آخرین وحی‌نامه الهی باشند. در عصر کنونی شاید بسیاری ندانند که پارسی گویان نه تنها در عرصه فقه، حدیث، حکمت و ... بلکه در ساحت حفظ، قرائت، ترجمه و تفسیر قرآن کریم نیز پیشتاز بوده‌اند.

مجموعه چهل جلدی ایرانیان و قرآن، نیم‌نگاهی است به بیش از پانزده قرن تلاش قرآن‌پژوهان ایرانی در معرفی و بزرگداشت آخرین وحی‌نامه الهی.

شخصیت طبرسی
برای مطالعه تفسیر مجمع‌البیان، نخست باید اندکی با شخصیت خالق این اثر بزرگ علمی که منشا گام‌های ابتکاری جدید بسیاری در عرصه تفسیر شد، آشنا شد.

تولد ابوعلی، فضل‌بن حسن‌بن فضل طبرسی، معروف به امین‌الاسلام طبرسی، حدود سال‌های 460 تا 470 هجری در مشهد مقدس به دنیا آمد. بسیاری از بزرگان، ایشان را منسوب به طبرستان دانسته‌اند که در این صورت «طبرسی» خوانده می‌شود. اما بنابر تحقیق چنین نیست، بلکه طبرسی منسوب به تفرش است و تلفظ آن «طبرسی» بر وزن «تفرشی» است. زیرا:
1. اگر از «طبرستان» بود، نسبت او «طبری» می‌شد، نه «طبرسی».
2. بیهقی او را منسوب به تفرش می‌داند و با توجه به هم‌عصر بودن و آشنایی نزدیک آن دو با هم، قول بیهقی صحیح‌تر به نظر می‌رسد.

وی بیش از 50 سال در مشهد مقدس اقامت داشت و در سال 523 قمری به سبزوار هجرت کرد و مورد عنایت سادات آن دیار قرار گرفت و 25 سال از عمر خود را در این شهر گذرانید و به تعلیم شاگردان، تصنیف و تالیف پرداخت.

طبرسی در علوم متداول زمان خود مانند؛ علوم ادبی ـ‌صرف، نحو، معانی، بیان، شعر و...‌ـ و علم کلام، فقه، تفسیر و حدیث، ریاضی و... تبحر داشت. بررسی محتوای مجمع‌البیان نشان می‌دهد که مرحوم طبرسی در سایر علوم نیز استاد و چیره‌دست بوده است.

خاندان طبرسی از خانواده‌های معروف شیعیان بودند. پدر او حسن‌بن فضل، از علمای عصر خویش بود. فرزند او رضی‌الدین حسن‌بن فضل طبرسی نیز مانند خورشیدی در آسمان علم، زهد و تقوا می‌درخشید.

عالم ربانی و مفسر بزرگ قرآن، امین‌الاسلام طبرسی پس از حدود 90 سال زندگی پربرکت و سرشار از تلاش و کوشش در سال 548 قمری در بیهق از دنیا رفت. جنازه‌اش به مشهد مقدس منتقل و در آنجا دفن شد.

ویژگی‌های طبرسی
برخی از ویژگی‌های شخصیتی وی را بزرگان چنین عنوان کرده‌اند: آزاد اندیشی، اخلاص و انصاف، عفت قلم و تبحر در علوم گوناگون.

طبرسی از علوم مختلف آگاهی داشت و ده‌ها تالیف متنوع از خود به یادگار گذاشته، اما بیشترین کوشش وی در تفسیر صرف شده است. علامه امینی می‌نوسید: «تفسیر وی مشهور به مجمع‌البیان به تنهایی کافیست که دریای فضل و تبحر علمی او را بنمایاند. تفسیری که از آن نور حقیقت می‌بارد و پرتوی دانش و بینش وحی الهی از آن می‌تابد، کتابی که هیچ‌کس از آن بی‌نیاز نتواند بود.»

در واقع تفسیر مجمع‌البیان، دائرةالمعارف منظمی است که تمام فنون قرآن را در خود جمع کرده است. این تفسیر امتیاز دیگری هم دارد، زیرا در تفسیر آیات قرآن علاوه بر روایات اهل‌بیت پیامبر(ص)، روایات مذاهب مختلف اسلامی اهل تسنن را نیز نقل کرده است و این از خصوصیات منحصر به فرد تفسیر وی به شمار می‌رود.

تفاسیری که پیش از مجمع‌البیان تالیف شده‌اند، روایات و اقوال مختلف را بسیار نامنظم ضبط می‌کردند و خواننده به سختی می‌توانست مطلب مورد نظر خود را به دست آورد. این تفاسیر در برخی موارد همراه با تفصیل خسته کننده و گاه بسیار خلاصه و مختصر بودند و مخاطب مقصود را درک نمی‌کرد، اما تفسیر مجمع‌البیان توانسته است با بحث‌های فراوان، عمیق و نظم بی‌نظیری که دارد، افزون بر ارائه مطالب دسته‌بندی شده، لطافت تفسیر را نیز حفظ کند.

طبرسی به این نکته توجه داشت که تفسیر در خدمت قرآن است، نه در خدمت لغت و فقه و نه برای تطبیق با علم نحو و... .

نویسنده مجمع‌البیان، با اخلاص عملی خود تا حد زیادی توانست عاطفه مذهبی خود را حفظ کند و در بحث با مخالفان مذهبش، راه افراط نپیماید.

تالیفات طبرسی
بیهقی تالیفات طبرسی را «کثیر» دانسته است. اما فقط حدود 20 عنوان از نوشته‌های او به دست ما رسیده است. تالیفات متعدد وی نشان‌دهنده تبحر، تسلط، فضل و کمال اوست. برخی از این تالیفات عبارتند از؛
1. مجمع‌البیان: این کتاب یکی از بهترین تفاسیر شیعه به شمار می‌آید.
2. الکاف ‌الشاف من کتاب‌ الکشاف: خلاصه‌ای از تفسیر ‌الکشاف زمخشری است. متاسفانه اثری از این کتاب در دست نیست.
3. جوامع‌الجامع: این تفسیر مانند تفسیر مجمع‌البیان، از انسجام کافی برخوردار نیست. تفسیری مختصر است و مهم‌ترین ویژگی آن جنبه ادبی آن است. با عبارات کوتاه، به تبیین همه آیات قرآن می‌پردازد و با بیانی لطیف و مناسب، لغت، اعراب، قرائت، نظم و نکات ادبی و بلاغی، را شرح داده است.
روش طبرسی در تفسیر جوامع چنین است که نخست به بیان نام سوره، مکی و مدنی، تعداد آیات، فضیلت سوره، قرائت، لغت، صرف، نحو، و واژه‌شناسی می‌پردازد. سپس آیه را شرح و توضیح می‌دهد و نکات تفسیری را بیان می‌کند و گاهی تفصیل مطالب را به تفسیر مجمع‌البیان ارجاع می‌دهد.
تفسیر جوامع‌الجامع اقتباسی از تفسیر ‌الکشاف است. در برخی موارد، آرا و نظرات خود یا دیگر دانشمندان را بر آن افزوده و برخی از مطالبی را که زاید دانسته حذف کرده است که در برخی موارد این حذف، موجب اخلال در محتوای آن شده است.
4. امستمد من‌البیان: گزیده‌ای از تفسیر التبیان شیخ طوسی است.
5. اعلام الوری باعلام الهدی: در فضایل ائمه(علیهم‌السلام).
6. تاج‌الموالید: در انساب.

انگیزه نگارش تفسیر
عصر طبرسی را باید دوران شکوفایی تفسیر نامید. چرا که هم زمان با او، کشف‌الاسرار میبدی، کشاف زمخشری، روض‌الجنان ابوالفتوح رازی و تفاسیر دیگری نیز نگارش یافته‌اند.

این دوران، دوره گذار از مرحله تفسیر نویسی تک‌بعدی و سرآغاز عصر تدوین تفسیر به شیوه نوین است، دوره‌ای که با تبیان شیخ طوسی آغاز شد. تفاسیر ارزشمند این دوره به ابعاد گوناگون ادبی، لغوی، تاریخ، فقهی، کلامی، عرفانی و... پرداختند. مجمع‌البیان در این میان جایگاه ممتازی دارد. این تفسیر را باید از تفاسیر جامع دانست که به جنبه خاصی محدود نمی‌شوند؛ هرچند رنگ و بوی ادبی آن بیشتر مشهود است.

سده ششم هجری با پیدایش اسلوب و سبک تحلیلی، ادبی، بلاغی و نگرش استنباط‌گرانه به قرآن همراه است. فضل‌بن حسن طبرسی این تفسیر ارزشمند را در سال 536 قمری به پایان رسانده است.

روش طبرسی در مجمع‌البیان
تفسیر مجمع‌البیان با اسلوب و ترتیب ویژه‌ای نوشته شده، یکی از بهترین کتاب‌های تفسیری است. مولف در هرباب، اقوال را بدون رد و اعتراض، نقل می‌کند و انتخاب قول برتر را به عهده خواننده می‌گذارد.

روش او در مجمع‌البیان این است که ابتدا تعدادی از آیات را بررسی و حلاجی می‌کند. قرائت‌های مختلف، معانی واژه‌ها و مشکلات زبانی، آن‌گاه اعراب و سپس اسباب نزول را بررسی می‌کند و در آخر معنای مبسوط آیات را بیان می‌کند. در پایان ربط و پیوند معنایی آیات و سوره‌ها را شرح می‌دهد.

طبرسی در مقدمه مجمع‌البیان، در بیان علوم و فنون مورد نیاز علم تفسیر می‌نویسد: «برای آگاهی از قرآن و تفسیر آن، هفت فن، لازم است که عبارتند از؛
1. فایده علم تفسیر و علت نیاز انسان به تفسیر قرآن؛ اختلاف سلیقه مفسران، اقسام تفسیر، طبقات مفسران.
2. اسامی قراء مشهور و راویان آنها، و نیز علت شهرت و مقبولیت قرائت آنها.
3. آشنایی با مفاهیم تفسیر و تاویل.
4. بیان اسامی قرآن و معانی آن.
5. بیان مختصری از علوم قرآن.
6. اخبار و روایاتی در فضیلت قرآن.
7. بیان اموری که برای خواننده قرآن مستحب است.»

چاپ نخست کتاب «طبرسی و تفسیر مجمع‌البیان» در شمارگان 2000 نسخه، 119 صفحه و بهای 20000 ریال راهی بازار نشر شد.
۱۳۸۹/۱۱/۳۰
 مطالب مرتبط 
جماعت اوج شکوه عبادت
فرهنگ جامع امثال‎الحکم: از قرآن و نهج‎البلاغه تا آثار دهخدا
کوثر کربلا: تازه‌ترین اثر آیت‌الله جوادی آملی
آیت‎الله بهجت کدام تقسیر را سفارش کرد؟
جلد26 "تسنیم" همراه با شرح زیارت جامعه
365 روز در صحبت قرآن به انتخاب قمشه‎ای
درآمدی بر دانش وقف و ابتدا
قرآن شناسی واحدی نیشابور و اسباب النزول
قصه‌های قرآنی در هشت جلد
درآمدی بر تاریخ ادیان در قرآن
شیخ طوسی و تفسیر تبیان در 166 صفحه
بیان ویژگی‌ها و وظایف خانواده قرآنی
"نظریه تفسیر متن" منتشر شد
ترجمه‌ی تنها تفسیر قرآن به قلم ابن‌عربی
پرتوی از اعجاز علمی و بلاغی قرآن
علامه طباطبایی و ویژگی‌های تفسیری المیزان
آسیب‌های اجتماعی از دیدگاه قرآن و روایات
قرآن منسوب به‌ حضرت علی (ع) در آستان قدس
ابلیس عاشق بود یا فاسق؟
دانستنی‌هایی از زنان قرآنی از حوا تا مریم(س)
بررسی رویارویی صحنه‌ها در قرآن
حکایات پیامبران به روایت قرآن و به آلمانی
ویرایش جدید تفسیر قرآن به زبان آلمانی
انتشار نسخه‌ی نفیس قرآن: منسوب غزنویان
می‌توانیم تلفنی حافظ قرآن شویم
199صفحه با ملاصدرای شیرازی و تفسیرش
مجموعه آثار سید مرتضی حسینی نجومی
بررسی اصول عقاید در نگاه قرآن
"شکوه، شکایت... و مرگ" در تفسیر قرآن
شرح 363 حدیث و روایت دشوار قرآنی
نگاهی به شیخ طوسی و تفسیر تبیان
جلد 35: علامه طباطبایی و تفسیر المیزان
مهارت‌های زندگی در آیینه‌ی آیات و روایات
مطالعه‌ی تطبیقی فلسفه تربیت اسلامی و فلسفه‌های تربیتی معاصر
آیات وحیانی؛ پنداری شیطانی
انتشار "عسل‌درمانی" در 15 هزار نسخه
448 صفحه درباره‌ی محبت در قرآن و حدیث
انتشار جلد بیست‌و‌سوم تفسیر "تسنیم"
تاویل قرآن از امام(ره) و سیدحیدر آملی
ارتداد از نگاه قرآن کریم و آرای فریقین
آیة‌الکرسی وآیة‌‌النور در تفسیر صدرالمتالهین
«الف» از خوان حکمت آیت‌الله جوادی آملی
آموزش الحان و نغمه‌های آسمانی فرآن کریم
محبت در قرآن و حدیث و سیره‌ی نبوی
هفت‌شهر مروارید: آموزش قرآن برای کودکان
گزاره‌های جامعه‌شناسی در قرآن کریم
انتشار جلد اول تفسیر آموزشی قرآن کریم
ویژگی‌های عبادالرحمن در قرآن کریم
اخلاق ژنتیک از دیدگاه قرآن و اهل بیت(ع)
ابوالفتوح رازی و تفسیر روض‌الجنان

هم اندیشی
ارسال صفحه به دوستان
چاپ

ادبیاتتاریخ و سیاستدین و فلسفهعلوم انسانیهنرمرجع

بایگانی  
شما در زباله‌دان تاریخ / عبدالله جوادی ‌آملی
این چنین نیست که اگر کسی خواست خدای ناکرده از راه خلاف به مقصد برسد، خدای غیور صبر کند، این چنین نیست... حتی بدهای شما را هم با «یا ایها الذین آمنوا» می‌گویم، پرده‌دری نمی‌کنم، اسرار را فاش نمی‌کنم... من دین خودم را به دست شماها حفظ نمی‌کنم. شما را می‌برم در زباله‌دان تاریخ، یک عده انسان مؤمن را می‌آورم.
۱۳۹۲/۰۳/۲۶
"پایان تک صدایی" در صدا و سیمای ملی
نکته قابل تامل درباره این مراسم، عدم پوشش خبری آن توسط طیف وسیعی از رسانه های دولتی است. خبر برگزاری این مراسم که دو روز قبل به تمام رسانه‌ها ارسال شده بود؛ متاسفانه فقط در برخی _ که غالبا غیر دولتی هستند_ منتشر شد. جالب اینکه "خبرگزاری مهر" با وجودی که تنها رسانه‌ی دولتی بود که این خبر را منتشر کرد؛ اما ساعتی بعد آن را از روی خروجی حذف کرد!
۱۳۹۲/۱۲/۰۶
چه چیز بر حاکمان مسلمان حرام است؟
امکان ارتباط مستقیم با حکام، صرفا برای آن نیست که فقیران و محتاجان و گرفتاران، با «عرض حاجت» و دراز کردن دست، ذلت سؤال و خفت درخواست را به نمایش گذارند و به لقمه نانی برسند، چه اینکه فلسفه این «بار عام» دادن، فراهم آمدن مجال دست بوسی نیست، بلکه این ارتباط برای آن است که فرمانروایان، از واقعیت های زندگی مردم اطلاع پیدا کنند، و بجای آنکه به اتکای گزارشهای مکتوب کارگزاران خود و یا به استناد نظرات دولتمردان، درباره ی وضع جامعه داوری نمایند، بر مبنای «مشاهدات» خود از «متن مردم» و «عموم شهروندان»، قضاوت کنند.
۱۳۹۱/۰۲/۲۷

بایگانی
گیشه سینما در سال 92
برندگان اسکار2013 معرفی شدند
تمشک‌ طلایی برای ویل اسمیت و پسر
شب‌های روشن دوباره اکران شد
"بوسیدن روی ماه" فقط در 10سینما
گورگیر: قصه بهرام گور، در تئاترشهر
33 درصد نیل سایمون در ایرانشهر
"کلکسیون" در فرهنگسرای نیاوران
"داستان گرگ خیالباف" ویژه کودکان
به دهکده‌جهانی خوش اومدی پینوکیو!
شاه عالمتاب در فرهنگسرای نیاوران
"عالی جناب‌کرم" در سالن مولوی
تئاتر شهر میزبان "خواجه نصیرالدین"
بابک حمیدیان با "مکبث" در ایرانشهر
«چمران» در قاب تصویر حاتمی‌کیا
نمایشگاه نقاشیخط در گالری ساربان

بایگانی  
بانوی خانه که نباشد!
سید علی موسوی
از دفترچه‎ی خاطرات یک دوشیزه
چخوف/ رضا آذرخشی، هوشنگ رادپور
ساعت تولد بچه‌ی سیزدهم
راد والاس / ملیسا وفایی کیا
حمام
سید علی موسوی
اژدهای پنجاه و یکم
هی وودبرون
سه فصل از سقای آب و ادب
سید مهدی شجاعی
دو شاه و دو هزارتو
خورخه لوئیس بورخس/م.طاهرنوکنده

بایگانی  
چشم تو غزل عامیانه خوبی‎ست
حسن صادقی پناه
زندگی آهنگ زیبای النگوهای توست
رضا نیکوکار
ما روزهای جمعه تعطیلیم ...
ابوالفضل زرویی نصرآباد
اصلا چه مرگتست؟
مهرداد نصرتی
دعوا سر لحاف است
امید مهدی نژاد

بایگانی  
همه را شکل یار می‌بینم
محمد نظری ندوشن
گام به گام درمان یک بیماری
رویا صدر
پیامهای تبریک رئیس‌جمهور
شهرام شکیبا
مناظره‌ی فردوسی‌پور با ده‌نمکی
محسن حدادی

بایگانی  
نشستن با کتاب
برای غربت فتح
میان اشک و لبخند
10جلد برگزیده‌ی 2008

بایگانی  
و اینک آخر الزمان...
سمیه کاووسی
مبادا خون سیاوش بر زمین بریزد
مرجان فولادوند
بوی پیراهن یوسف
حسین شرفخانلو

       


پیشنهاد شما
پشت جلد
فهرست
فرم عضویت در خبرنامه‌ی کتاب
اینجا متعلق به شماست
پیوندها
رادیو پنج روز
پاتوق کتاب
تحریم تجاری اسرائیل
یاری سالمندان برای زندگی کردن
انجمن حمایت از قربانیان سلاح‌های شیمیایی
درباره‌ی کتاب‌نیوز
روی جلد | پیشنهاد ما | نقد و نظر | بازارچه | کتابخانه | نقطه سر خط | پیشنهاد شما | دیگران | شناسنامه
کلیه حقوق متعلق است به موسسه « میراث اهل قلم » . باز نشر مطالب با ذکر « کتاب نیوز » بلامانع است.
طراحی سایت، هاست(هاستینگ)، ثبت دامنه - رادکام