اختصاصی
از آغاز به کار تیم فرهنگی دولت نهم، وزیر فرهنگ و ارشاد در اغلب حوزههای فرهنگی ضمن اشاره به ضعفها و کمکاریهای گذشته، همواره امیدوار و با دستی پر از طرحها و برنامههای جدید از دورهای جدید در حوزهی فرهنگ سخن رانده است.
صفار هرندی که در آغاز تصدی پست وزارت فرهنگ موضوعات مختلف فرهنگی و معضلات متعدد این حوزه را در لیستی بلندبالا تهیه و برای حل هرکدام "نظریه"های مختلفی صادر کرده بود. در حوزه کتاب و با توجه به تاکیدات 15-14 ساله رهبری نظام مبنی بر تحرک جدی در موضوع کتاب و کتابخوانی، طرح نهضت کتابخوانی مطرح و نوید اجرای آن در سال 85 را به مردم و مسئولان داد. با این همه و در حالیکه تنها 4 ماه تا پایان سال باقی مانده است، نه تنها خبری از نهضت کتابخوانی نیست؛ که هفته کتاب جمهوری اسلامی هم در غربتی مثال زدنی! مانند سال بزرگداشت پیامبر اعظم(ص) در حال برگزاری است. نه برنامهی عمومی و مشخصی و نه تبلیغات میدانی و رسانهای.(دریغ از یک بیلبورد جذاب!)
سئوال اینجاست که چه کسی باید پیگیر شعارهای دهانپرکنی باشد که در بایگانی روابط عمومی وزارتخانه خاک میخورند و تنها خاصیت آنها، بی اعتباری دولت نهم و صد البته خط مشی اصولگرایی است؟ آیا مجلس شورای اسلامی و کمیسیون فرهنگی آن به این اتفاق بزرگ - بی اعتباری اصول گرایان در حوزهی فرهنگ - واقف نیست؟ شاید هم ایشان منتظرند تا نمایندگان دورهی بعدی - چونان ایشان - برای اصلاح وضع امروز فرهنگ، تحقیق و تفحصی دست و پا کنند و بر جنازهی مرده لگدی نثار کنند؟!
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در تاریخ 17 آبان ماه سال 84 در مورد هفته کتاب و کتابخوانی چنین گفته بود: امیدواریم(!) امسال در هفته کتاب برنامهها و مجوعه فعالیتهای دستگاههای فرهنگی کشور در مسیری متفاوت از گذشته باشد و این هفته بهترین فرصت برای آغاز نهضت کتابخوانی در جامعه است. وی که در دیدار با اعضای ستاد برگزاری سیزدهمین دوره هفته کتاب سخن میگفت، افزود: پیش از این سیاست و برنامه ریزی در هفته کتاب بیشتر به سمت و سوی تولید کتاب و پدیدآورندگان کتاب بوده در حالی که جامعه ما با کمبود کتابخوان روبرو است و ضرورت دارد این روند تغییر کرده و ما به سمتی حرکت کنیم که این هفته به عنوان موسم ترویج کتابخوانی و تکثیر کتابخوانان باشد و همین امر باعث رونق کار پدید آورندگان و ناشرین هم خواهد شد.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی ضمن اشاره به نرخ پایین مطالعه در جامعه گفت: کشور ما در حوزه کتابخوانی نیاز به احیا و تبلیغ فرهنگ مطالعه دارد و ما باید با گشایش فصل جدیدی در هفته کتاب، زمینههای لازم جهت تحریک و تشویق جامعه به کتابخوانی را فراهم کنیم.
صفار هرندی هویت بخشی به کتابخوانی را یکی از راههای گسترش کتابخوانی در جامعه ذکر کرد و گفت: باید زمینه را برای سوق دادن مردم به سمت کتاب و کتابخوانی با تشکیل نهادهای غیردولتی ویژه کتاب و شناسایی و تاسیس انجمنهای کتابخوانان حرفهای در سراسر کشور مهیا کنیم. همچنین لازم است با افزایش ساعات و امکانات کتابخانهها، امکان دسترسی به کتاب را در میان مردم به ویژه جوانان آسان کرد. وی استفاده از فناوری جدید (اینترنت) را در توسعه کتابخوانی موثر دانست و افزود: در حال حاضر اینترنت به عنوان یک ظرفیت و امکان در تمامی حوزهها مورد توجه بوده و ما نیز برای ترویج و گسترش فرهنگ کتابخوانی میتوانیم از این فناوری بیشترین استفاده را کنیم.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی برپایی نمایشگاههای کتاب در نهادهای دولتی و مراکز فرهنگی، استفاده از بیلبوردهای تبلیغاتی در شهرها، تهیه و تولید برنامههای تلویزیونی، برگزاری نشستهای تخصصی کتاب ویژه دانشجویان، دانش آموزان و دیگر گروههای جامعه، اطلاع رسانی و انتشار مطالبی درباره کتاب و کتابخوانی در مطبوعات و رسانهها، مشارکت کتابفروشان و ناشران در تشویق و ترغیب جامعه به کتابخوانی، بکارگیری امکانات و ظرفیتهای دستگاههای فرهنگی دولتی و خصوصی در گسترش فرهنگ کتابخوانی و مطالعه، ارائه تسهیلات به کتابخوانان و ... را از جمله فعالیتها و برنامههایی ذکر کرد که میتوان در هفته کتاب در سراسر کشور به اجرا درآورد.
وی در پایان ابراز امیدواری کرد با شروع نهضت کتابخوانی در هفته کتاب و تشویق و ترغیب مردم به مطالعه و کتابخوانی شاهد بهار نشر ایران باشیم.
و یکسال بعد ...
صفار هرندی 20آبان ماه 85 در چهارمین همایش مدیران ستادی و استانی نهاد کتابخانههای عمومی کشور گفت: مسوولان کتابخانههای عمومی باید زمینههای حضور مردم و به خصوص جوانان را در این اماکن فرهنگی بیشتر فراهم کنند.
وی گفت: مسوولان کتابخانههای عمومی باید درصدد یافتن این پاسخ باشند که چرا 90درصد مراجعهکنندگان در پی مطالعه کتب درسی هستند، البته اگر هم پاسخی دارند باید نتیجه تحقیقاتشان را به وزارت ارشاد تحویل بدهند زیرا من تاکنون در این خصوص چیزی ندیدهام.
24 آبان ماه آغاز چهاردهمین هفته کتاب سال جمهوری اسلامی، بیش از یکسال پس از آغاز به کار وزیر و معاونان جدید، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در ابتدای مراسم افتتاحیه هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران از این که برای نسلی که آینده را پیش رو دارد، کتاب از اهمیت چندانی برخوردار نیست، ابراز تأسف کرد و گفت: ما همواره این تأسفها را داشتهایم و داریم، اما باید به دنبال راه چاره باشیم. چون از ما به عنوان مسئول، پذیرفته نیست که فقط از این حسرتها و دریغها سخن بگوییم.
او کار تبلیغاتی درباره کتاب را به عنوان یکی از این راه حلهای این مشکل معرفی کرد و خاطرنشان کرد که باید باب معرفی کتاب در رسانهها گشوده شود.
صفار هرندی همچنین افزود: من هنوز ترس دارم از این که چیزی به نام نهضت کتابخوانی را برنامه بنامم؛ اگرچه همکاران ما موجی را خصوصا در مناطق محروم به راه انداختهاند و توفیقاتی به اعتبار کلمهی نهضت و بیداری بهدست آوردهاند اما همچنان مهمترین آرزوی ما توفیق بیشتر در راه پیشبرد این نهضت در میان عوام مردم است؛ برای مثال مقولهای به نام انتخاب کتابخوان نمونه و برتر را در کتابخانهها رواج دادهایم و صاحبان کتابخانهها به همین بهانه اقدام به نوشتن آیین نامهای برای معرفی این اشخاص کردهاند.
او در بخش دیگری از سخنانش گفت: جنبش و نهضت شروع شده، و هر کس باید یک کارنامه کتابخوانی در مملکت داشته باشد، که بر اساس آن بسنجیم که برای آینده نسل جوان خودمان باید چه چیز را تولید و فراهم کنیم. نه هر چه که از آن سو وارد شد، به دست ترجمه سپرده شود. چه بسا خیلی چیزها هست که باید ترجمه شود، ولی نمیشود.
محسن پرویز، معاون فرهنگی هرندی نیز در این مراسم با تاکید بر گسترش فرهنگ کتابخوانی در میان مردم افزود: از نظر ما ناپسند است(!) که بعضی نهادهای دولتی از جمله وزارت ارشاد که در ایام ماه مبارک رمضان کالای خوراکی به پرسنل خود میدهند، هیچ کتاب یا کالای فرهنگی برای این سبد در نظر گرفته نشده؛ بنابراین ما باید به سمتی حرکت کنیم که آغازگر این مسیر باشیم و آن را تداوم بخشیم.
به همهی این اقدامات! راه اندازی خبرگزاری کتاب را هم اضافه کنید: در این خبرگزاری که از بخشهای مختلف! خبر، اهل قلم، چاپ و نشر، طرح و تصویر، سیاست کتاب، امروز و جهان تشکیل شده است، غیر از سرویس خبر که طبیعتا با در دست داشتن اطلاعات مربوط به کتب منتشر شده "خانه کتاب" و فعالیت ستاد خبری کتاب هفته باید روزانه به روز شود، باقی سرویس ها در حوالی بهمن و اسفند 1382 و یا 1383 متوقف ماندهاند. احتمالا در آیندهای نزدیک فاز دوم و سوم این خبرگزاری راهاندازی میشود! خبرگزاری که در دوره مسجد جامعی راهاندازی شد و مسئولان جدید سعی میکنند بر همان پیکره ماله بکشند. این در حالی است که "خبر" راهاندازی خبرگزاری کتاب را مسئولان ارشاد با غروری فاتحانه متعلق به دورهی خود دانسته و در رسانههای کشور منعکس کردند. ضعف تبلیغات به عنوان یکی از موانع توسعه نشر و ترویج کتابخوانی که یادتان نرفته از ناحیه چه کسی عنوان شده بود!
و گزارش دوازدهمین هفته کتاب جمهوری اسلامی در زمان وزارت احمد مسجد جامعی:
در اولین روز از هفته کتاب از پدیدآورندگان کتابهای تشویقی، بیستویکمین دوره کتاب سال تقدیر شد و در این برنامه 55 نفر از نویسندگانی که کتاب آنها در سال 82 معرفی شدهاند مورد تشویق قرار گرفتند. همچنین مراسم تجلیل از خادمان نشر، نقد کتاب ناشر، تصحیح و تالیف و تحقیق کتب و ایجاد کارگاههای نشر از جمله فعالیتهای هفته کتاب در اولین روز از مراسم بود. برگزاری پنجمین دوره بزرگداشت حامیان نسخ خطی در ششمین روز هفته کتاب، برگزاری سومین دوره دو سالانه ادب و پایداری توسط دفتر ادبیات داستانی معاونت فرهنگی وزارت ارشاد که در آن بهترین آثار در قالب داستان، شعر، فیلمنامه و خاطره و پایاننامه انتخاب و معرفی شدند. در سال 83 برای اولین بار انتخاب کتاب سال دانشآموزی نیز در هفته کتاب برگزار شد. همچنین 26 هزار نمایشگاه کتاب در مدارس و 42 نمایشگاه کتاب در دانشگاهها برپا شد و هیات امنای کتابخانههای عمومی نیز در این هفته به صورت رایگان مردم را ثبت نام کردند.
شاید تنها ذکر این نکته کافی باشد که یک مقام مسئول زحمت پاسخگویی به مردم و حضور در جمع خبرنگاران را به خود داده است و با زبانی صریح و بدور از باید و نبایدهای کلیشهای آمار و ارقامی(درست یا نادرست) را برای روزنامهها دست و پا کرده است. کاری که متولیان فرهنگی دولت نهم جز در موارد خاص به آن اعتقاد ندارند!
