زرد کرومی[Crome Yellow]. نخستین رمان آلدوس هاکسلی(1)(1894-1963)، نویسنده­ی انگلیسی. زمانی که این کتاب منتشر شد، به نظر آمد که دوران  پس از جنگ، رمان نویسی هم طراز موران(2) و ژیرودو(3) به دست آورده است. این هجو سرشار از هاله­های معنایی درباره­ی انگلستان منزه طلب و طالب زیبایی، از نظر تحلیل و زیبایی و نوشتار، آغاز شایان توجهی است. «کروم» نام خانه­ی روستایی هنری ویمبوش(4) ثروتمند است و همان جاست که قهرمان ماجرا، شاعری جوان و خجالتی و عاشق خواهرزاده­ی صاحبخانه، به عنوان میهمان اقامت می­گزیند. دنیس(5) ضمن اینکه به آن(6) ابراز عشق می­کند موجب می­شود تا با اشخاصی بسیار عجیب آشنا شویم: پریسیلا(7) ویمبوش به علم غیب می­­پردازد و وقتش را به تنظیم طالع بازیگران بریج یا به شرط بندی اسب دوانی می­گذراند. دوستش، خانم جنی مالیون(8)، پیردختری که در برج عاج ناشنوایی­اش انزوا گزیده است، یادداشتهای خصوصی­اش را از کاریکاتور پر می­کند. هنری ویمبوش مردی طالب زیبایی است. او مدام از تابلوهای پریمیتیف ایتالیایی دم می­زند و تاریخچه­ی نیاکانش را می­نویسد و خواندن دست نوشته­هایش را که لحن داستانی آن یادآور سبک کهنه­ی قرن هجدهم است، به اطرافیانش تحمیل می­کند. آقای اسکوگن،(9) دوست قدیمی هنری دیمبوش در کالج، با ارائه­ی اصول خردگرایانه­اش در مورد حکومت مطلوب، دنیس را از ابراز عشق به آن باز می­دارد. آن تنها شخصیتی است که فلسفه­اش «لذت بردن از خوشی­های زندگی و فرار از رنجها» است. در پس زیبایی کودکانه­اش، ذهنی بسیار پخته پنهان است. بنابراین، گومبالد(10) نقاش را به آرمان گرای جوان، که از بیهودگی هستی سخن می­گوید، ترجیح می­دهد. در این نمایشگاه انواع مفاهیم هستی، که دنیس از آن عبور می­کند، ایوان و مری نمایندگان دور ریختن پیش داوریهای جنسی اند. مری جوان، با اینکه شیفته­ی روان­کاوی و کوبیسم و مهار کردن زاد و ولد است، دختر معصوم وازده­ای است. ایوان عشق جسمانی را به او می­شناساند و کمکش می­کند تا خود را از تربیتی منزه­طلبانه نجات دهد، اما به عوض آرامشی که او انتظارش را می­کشید در چنگ «اندوهی تازه و ژرف» رهایش می­سازد. در پایان جشن بزرگ دهکده، دنیس آن را در میان بازوان گومبالد غافلگیر می­کند. از حسادت بر فراز برج قدیمی می­روود تا به زندگی خود خاتمه دهد. ملاقات بجای مری که با اعتراف به اندوه خود او را دلداری می­دهد، موجب نجاتش می­شود. خود را ملزم به ترک میزبانانش می­کند و بیهوده بر رفتن خود افسوس می­خورد اما آن، که از نقاش سرخورده است، اقدام به بازگشت به سوی او می­کند. طرح و توطئه احساسی بهانه­ای است که به هاکسلی امکان می­دهد تا نمایشگاهی از چهره­های نو به وجودآورد و دنیایی توخالی تصویر کند که تمایلات خود جوش به سختی در آن بروز می­یابند. نثر ظریف گفتگوها با طنز خنده­داری در توصیف همراه می­شود. به طور مثال، اسکوگن پیر به «یکی از آن سوسمار- پرنده­های دوران سوم زمین شناسی» شبیه است. ویمپول (11) اشراف زاده « با چهره­ی کلاه ملون» متأسف است که تمام اهالی دهکده نمرده­اند، زیرا در آن صورت از خواندن روایت جشن بیشتر لذت می­برد! نویسنده که سبکبال از برازندگی است، و بیشتر انسانی محفلی است تا سرخورده، باز هم دنیایی جذاب و شاد می­آفریند؛ حال آنکه در آن برگهای خشک انتقادش بی رحمانه­تر خواهد شد.

مهشید نونهالی. فرهنگ آثار. سروش.

1.Aldous Huxley

2. Morand

3. Geraudoux

4.H.Wimbush

5. Dennis

6.Anne

7.Priscilla

8.J.Mullion

9.Scogan

10. Gombauld

11.Wimpole