مزار باباطاهر در همدان
باباطاهر عریان. بابا طاهر همدانی ، معروف به باباطاهر عریان از معروفترین عرفا و شعرای ایرانی قرن چهارم و پنجم هجری است. او در شهر همدان به دنیا آمده است. "بابا" لقبی است که مردم به سبب تفخیم بر نام اصلی عرفا و اولیاء می افزودهاند. برخی از روایات تاریخی وی را معاصر با سلسله آل بویه و همزمان با شیخ الرئیس ابوعلی سینا و بعضی دیگر ازمورخین، بابا طاهر را معاصر با طغرل سلجوقی و حتی هم عصر با خواجه نصیر الدینطوسی دانستهاند. قدیمیترین ماخذ موجود نشان میدهد که هنگام ورود طغرل سلجوقی به همدان (445 ه.ق) وی در قید حیات بوده و ملاقاتی بین وی و امیر سلجوقی روی داده است.
از شاهکارهای وی مجموعه کلمات قصار اوست به زبان عربی، که عقاید تصوف را در عالم معرفت، ذکر و عبادت، و وجود محبت را بیان میکند.
شهرت اصلی بابا طاهر بواسطه دوبیتیهای زیبا و عارفانه اوست که نشان از پیراستگی شیخ و بیاعتنایی او به مادیات دارد. از خصوصیات این رباعیات این است که به زبان محلی لری سروده شده و از این لحاظ در کتب قدیم ادبی به این رباعیات، فهلویات (اشعار به لغت پهلوی) نام دادهاند. در رباعیات بابا طاهر، شاعر از پریشانی و تنهایی و ناچیزی خود و درد هجران نالیده و با اشاره به وحدت جهان و دور افتادگی از علم نهان، حس اشتیاق معنوی خود را آشکار میکند.
باباطاهر عریان از عرفا و اولیاء تصوف است که در سیر تکاملی عرفان و تصوف اسلامی نقش موثری داشته است. دکتر زرین کوب دلیل شروح فراوانی که بر دیوان و کلمات باباطاهر به رشته تحریر در آمده است را چنین بیان می کند: "وجود این شروح حاکی است از اهمیتی که باباطاهر در نزد صفویه بعد از قرن نهم داشته است. در واقع علاوه بر کلمات قصار که به اشارات مشهور بوده است، تالیف21رساله دیگر را هم به او نسبت داده اند که از ماهیت و وجود آنها اطلاع موثقی در دست نیست."
بابا طاهر در طول زندگی خود به شیوه عارفان، در انزوا و عزلت بود و همین گمنامی و گوشه گیری سبب شده که اطلاعات زیادی از تاریخ تولد و وفات وی باقی نماند. تاریخ وفات او در اواسط قرن پنجم هجری قمری در شهر همدان بوده است. مقبره او در غرب شهر همدان بالای تپهای مرتفع، مقابل بقعه امامزاده حارث بن علی واقع است که زیارتگاه عرفا و مشایخ تصوف محسوب می شود و امروز یکی از آثار باستانی همدان است.
زهره مرتجی
