کتاب نیوز  شناسنامه

دیوان اشعار پروین اعتصامی

زهره مرتجی

 

 

تنها اثر به جا مانده از پروین اعتصامی دیوان اشعاریست، مشتمل بر 6500 بیت شعر، که در دو سبک خراسانی و عراقی سروده شده است.

موضوع غالب اشعار دیوان پروین،‌ حکمت و اخلاق است. این مطالب عموما در قالب مناظره‌ای که در آن اشیا و افراد مختلف را به‌سخن درآورده، بیان شده است.

 

شعر پروین از نقطه نظر شعرای زمان خود مانند استاد شهریار، ملک الشعرا بهار و محمد قزوینی،‌ شعری با استحکام است و پاکیزه،‌ هم از نظر لفظ و هم از نظر معنا. ظهور پروین در دنیای شعر و ادب مصادف با زمانی است که حوزه شعر و شاعری، طرفداران صاحب ذوق زیادی نداشت و بزرگانی که در این دنیا قلم می‌زدند عده‌ی محدودی بودند. فلذا قدم گذاشتن یک زن به این عرصه موجب تحیر بزرگان آن شده بود.

 

پروین شاعری را از کودکی شروع کرده است. پدر پروین که خود متبحر و مترجم در زبان‌های خارجی بود و چندین کتاب را به فارسی ترجمه کرده است،  اشعار فرانسه، عربی و انگلیسی را به زبان فارسی ترجمه می کرد و پروین 8 ساله آنها را به صورت شعر فارسی در می‌آورد. به همین ترتیب او اولین شعرش (که در واقع تبدیل یکی از اشعار خارجی به فارسی بود.) را در 8 سالگی سرود.

 

پروین از زمان نوجوانی در مجلس شعر خوانی که با حضور عده‌ای از شاعران در منزل پدری‌اش ‌تشکیل می‌شد، شرکت می‌کرد و در آنجا اشعارش را می‌خواند. در این مجالس اشعار او مورد تصحیح و تشویق اساتید قرار می‌گرفت. از جمله اساتیدی که در این جلسات شرکت می‌کردند نصرالله اخوی تقوی،‌ علامه دهخدا، یوسف اعتصام الملک (پدر پروین) و ملک‌الشعرا بهار بودند.

 

از جمله مواردی که پروین در آن مهارت داشت شعر سرودن با اسامی و کلماتی بود که به او داده می‌شد. به نحوی که این اسامی را مثلا در بیتی به کار ببرد یا حروف یک اسم را لابلای کلمات یک بیت شعر بیاورد و یا قطعه‌ای بسراید که حروف اول ابیات آن، حروف یک اسم باشند. این خصیصه‌ی جابجایی منظم حروف در بین کلمات، گاهی برای پروین دردسرساز هم بوده و دست مدعیان و منتقدان را در برداشت از اشعارش باز گذاشته است. گاهی در زمان حیاتش حروف اسم رضاخان را از یکی از ابیاتش بیرون می‌کشیدند و ادعا می‌کردند که منظور پروین از پادشاه ظالمی که در شعر تصویر کرده است،‌ رضا خان بوده است ــ که البته پروین این ادعا را با این دلیل که شعر در زمان احمد شاه سروده شده است رد می‌کند ــ و گاهی هم بعد از فوتش حروف اسم رضا خان را از ابیاتش بیرون می‌کشند با این عنوان که او یکی از مبارزین فعال علیه رضا خان بوده است. که البته هیچ دلیلی برای قبول یا رد این نظریه هم وجود ندارد.

 

اشعار پروین به ساده بودن در فهم معروفند. به نحوی که منظور نویسنده این شعر از کلماتش به روشنی پیداست و مثلا مثل شعر حافظ نیست که یک بیت آن چندین معنی را در خود جای بدهد. برخی از منتقدین شعر فارسی این خصوصیت شعر پروین را نحوه‌ی صحیح سرایش شعر معرفی کرده‌اند و در موضع انتقاد از شعرای بزرگی مانند حافظ شیرازی یا مولوی برآمده‌اند. اگر این صفت شعر پروین را نقطه ضعف شعر او به حساب نیاوریم، می‌توان گفت که این شیوه‌ی برگزیده او در شعر گفتن بوده و به هیچ عنوان جایگاهی برای انتقاد از چنین شعرای نام آوری را باز نمی‌کند.

 

اشعار پروین غالبا موضوعات کلی اخلاقی را در بر می‌گیرد که معضلات همیشگی جوامع بوده است. موضوعاتی مانند فقر و ظلم و تمایل همیشگی روح انسانی به آزادی و آزادگی.

۱۳۸۵/۱۱/۰۲
 مطالب مرتبط 
فراخون چهارمین جایزه "پروین اعتصامی"
بزرگداشت "پروین اعتصامی" در قرقیزستان
کتاب الکترونیکی پروین اعتصامی
قصه‌های پروین اعتصامی به نثر کودکانه
عرفان ساعدی در شعر پروین و فروغ
تاسیس بنیاد "پروین اعتصامی" در تبریز
"معجزه‌ی پروین" رخ داد
برگزیدگان جایزه "پروین" معرفی شدند
278 نفر به مرحله دوم جایزه پروین رفتند
پروین اعتصامی صاحب ‌خانه می‌شود
اینجا کسی هشیار نیست
جایزه‌ی ادبی پروین در میانه‌ی راه
سریال‌های سیما برای مولوی، خیام و پروین
دست‌خط پروین اعتصامی در سازمان اسناد
جزئیات جدیدی از جایزه‌ی ادبی جلال
خانه پروین اعتصامی محلی برای پژوهش‌های ادبی
تدوین آئین نامه‌ی پیوست فرهنگی: ظرف 6 ماه
اسقبال جهان عرب از ترجمه‌ی دیوان پروین اعتصامی
شیراز هشتم منتشر شد
کارگردان فیلم پروین استعفا داد!
پروین اعتصامی در کتاب ماه ادبیات فلسفه
فراخوان شرکت در جایزه ادبی پروین اعتصامی
خانه پروین اعتصامی در تبریز افتتاح می‌شود
برندگان جایزه ادبی پروین
کتاب سال پروین اعتصامی دوساله می‌‌شود
استقبال کم‌نظیر اعراب از دیوان پروین اعتصامی
در مدرسه پروین
اعتصامی. پروین
خانه‌ی پروین اثر ملی شد
گرامیداشت یکصدمین سال تولد پروین اعتصامی در اراک
داستان پروین اعتصامی برای کودکان

هم اندیشی
ارسال صفحه به دوستان
چاپ

چشم تو غزل عامیانه خوبی‎ست
حسن صادقی پناه
زندگی آهنگ زیبای النگوهای توست
رضا نیکوکار
ما روزهای جمعه تعطیلیم ...
ابوالفضل زرویی نصرآباد
اصلا چه مرگتست؟
مهرداد نصرتی
دعوا سر لحاف است
امید مهدی نژاد
با خاطرات کهنه به کابل بیا بهار
فایقه جواد مهاجر
این وزیر می‌شود، آن به زیر می‌شود
محمدکاظم کاظمی
لطف بهار عارفان در تو نگاه کردنست
محمدحسین شهریار
و بی خیال رها می‌کنی مرا در برف
مهرداد نصرتی
عشق آغاز آدمی‌زادی ست
هوشنگ ابتهاج
آخرین جرعه‌ این جام‌تهی را تو بنوش
فریدون مشیری
ستاده‌ام به غلامی گرم قبول کنی
شیخ اجل سعدی
جور مرا کمیته امداد می‌کشد
سعید سلیمان‌پور
شعرهایم را نوشتی دفترت آتش‌گرفت
رضا عزیزی
با مایی ای یگانه و تنهایی ای درخت
سیاوش کسرایی
همه آلودگی‌ست این ایام
احمد شاملو
لبخند سایه‌ای گذرا بود بر لبش
علی موسوی گرمارودی
شب بود که بر کاغذ دل، آه نوشتیم
مجتبی احمدی
ارواح نیمه‌جان زنان در ولی عصر
سید امیرمهدی امین
... از خاک گلدان سر درآوردی
حسن قریبی

پیشنهاد شما
پشت جلد
فهرست
فرم عضویت در خبرنامه‌ی کتاب
اینجا متعلق به شماست
پیوندها
رادیو پنج روز
پاتوق کتاب
تحریم تجاری اسرائیل
یاری سالمندان برای زندگی کردن
انجمن حمایت از قربانیان سلاح‌های شیمیایی
درباره‌ی کتاب‌نیوز
روی جلد | پیشنهاد ما | نقد و نظر | بازارچه | کتابخانه | نقطه سر خط | پیشنهاد شما | دیگران | شناسنامه
کلیه حقوق متعلق است به موسسه « میراث اهل قلم » . باز نشر مطالب با ذکر « کتاب نیوز » بلامانع است.
طراحی سایت، هاست(هاستینگ)، ثبت دامنه - رادکام