برادران دشمن [Oi aderfofades]. رمانی از نیکوس کازانتزاکیس (1) (1883-1957)، نویسنده یونانی، که نخستین تحریر آن به سال 1949 نوشته شد و به سال 1954 در آن تجدیدنظر شد و به سال 1963 در آتن انتشار یافت. این رمان شرح داستانهای فاجعه­بار جنگ داخلی است که از 1944 تا 1947 یونان را به خاک و خون کشید. محل وقوع این داستانها کاستلوس (2)، دهکده­ای یونانی در اپیروس (3)، است. سرخ کلاهان (پارتیزانهای کمونیست که در کوهستان پناه گرفته­اند) و سیاه کلاهان (نیروهای دولتی) بر سر دهکده کاستلوس می­جنگند. از کاستلوس که سه بار به تصرف پارتیزانها درآمده است و سه بار نیروهای انتظامی آن را باز پس گرفته­اند، چیزی جز ویرانی و سوگ و مرگ بر جای نمانده است. بابا یاناروس (4)، کشیش دهکده، می­کوشد تا از ورای این درگیریهای بی­پایان اراده خداوندی را دریابد. اما اراده خداوندی مطرح نیست. انسان آزاد است و به عکس، اوست که باید راهش را برگزیند و تصمیم بگیرد و از خداوند بخواهد تا آن تصمیمها را برآورده کند. به گفته نویسنده، انسان باید «ماهی راهنمای خداوند» باشد. کشیش یاناروس، که میان عشق به عدالت (که او را در جانب پارتیزانها قرار می­دهد) و عشق به مسیح (که پارتیزانها انکار می­کنند) دوپاره شده است، می­بیند که شانس آشتی روز به روز کمتر می­شود. چون پسر خود او رهبر پارتیزانهاست، یاناروس شبی برای برقراری صلح به دیدنش می­رود، به شرط آنکه او نیز متعهد شود که دست به خشونت نزند. پسر قول می­دهد، اما همین که دهکده اشغال شد، عهد خود را می­شکند و دستور می­دهد تا کسانی را که از پیوستن به پارتیزانها سر باز می­زنند اعدام کنند. و حتی پدر خود را نیز، در آن زمان که قصد دارد تا این دهکده لعنتی را ترک گوید، اعدام می­کند. این کتاب فوق­العاده، که درست پس از پایان جنگ داخلی نوشته شد، خشونت و تعصب و کوردلی انسانهای درگیر نفرت را بی­هیچ برگشتی محکوم می­کند. نومیدی خفقان­آوری در میان صفحات این کتاب، که فشرده­ترین و پرشورترین نوشته­های کازانتزاکیس است، جریان دارد. با این همه، از میان این کشتارها و بن­بستهایی که انسانها را در فشاری بی­رحمانه خرد می­کند?، روزنه امیدی به چشم می­خورد: حفظ عشق به دیگران و مفهوم برادری تا پایان راه؛ و جان دادن در راه این مبارزه. راهی بس دشوار است که به مرگ و شهادت می­انجامد، اما همواره راه قهرمانان کازانتزاکیس بوده است.

مهشید نونهالی. فرهنگ آثار. سروش.

1.Nikos Kazantzakis 2.Kastellos 3.Epirus 4.Yannaros