اتحادیه ناشران و کتابفروشان در نامهای به کمیسیون فرهنگی مجلس که آن را حسن کیاییان رئیس هیاتمدیره این اتحادیه امضا کرده است، نسبت به چگونگی خرید کتاب از ناشران انتقاد و نسبت به نحوه هزینه بودجه جایگزین یارانه کاغذ در سال 1386 ابراز نگرانی کرده است.
در این نامه آمده است: چنانکه حضرتعالی مستحضرید، سوبسید کاغذ کتاب از سال 86 حذف میشود. این امر حدود 50 تا 60 میلیارد تومان (البته بدون احتساب افزایش احتمالی قیمت ارز) بار مالی اضافی بر دوش موسسات نشر کتاب و هزینه تولید کتاب میگذارد، که با توجه به وضعیت کنونی صنعت نشر و رکود بازار کتاب بسیار حائز اهمیت است.
درخواست حذف سوبسید کاغذ، به دلیل آثار و تبعات منفی این سیاست حمایتی در صنعت نشر و اقتصاد ملی، یک خواسته صنفی و ملی از جانب خود ناشران بود که به دولت داده شد؛ و گرچه با بحثها و جدلهای کارشناسانه و غیرکارشناسانه میان موافقان و مخالفان آن همراه بود، نهایتا در 13 تیرماه 1385 با تصویب شورای اقتصاد به نتیجه رسید و مقرر گردید از ابتدای سال 86 اجرا شود. شاید این نخستین بار باشد که فعالان بخشی از اقتصاد ملی به نحوی آگاهانه، خود به دولت پیشنهاد کردهاند که سوبسید تعلق گرفته به آنان، که یکی از مهمترین و البته نامناسبترین محورهای سیاستهای حمایتی در صنعت فرهنگ بود، حذف شود.
"اتحادیه ناشران و کتابفروشان تهران" کماکان با حذف سوبسید کاغذ موافقت دارد، لیکن این پرسش مطرح است که چرا ناشران که میدانند صنعت فرهنگ و نشر کتاب در اکثر کشورها بخشی است که نیازمند حمایت است، چنین پیشنهادی را به دولت ارائه کردهاند؟
به نظر ما بسیاری از ناشران به تدریج به این نتیجه رسیدند که سیاستهای حمایتی از صنعت نشر، کهنه، ناکارآمد، کماثر و توام با فساد شده است و نیاز به بازبینی و جایگزینی با سیاستهای حمایتی جدیدی دارد که عام، شفاف، پایدار، علنی، ضد رانت، بیفساد، عادلانه، ملی، غیربخشی و کارشناسی شده باشد.
دسترسپذیر کردن کتاب برای آحاد ملت یا به تعبیری جهتدهی سیاستهای حمایتی از تولیدکننده به سوی مصرفکننده، از طریق خرید کتاب برای انواع کتابخانهها از جمله کتابخانههای عمومی، مدارس و مساجد؛ میتواند در صورت شفافیت و برخورداری از ساز و کار عادلانه، علنی و نظارتپذیر، یکی از محورهای کارآمد حمایت از کتاب و جایگزینی مناسب برای سوبسید کاغذ باشد، اما متاسفانه این نوع سیاست حمایتی نیز دستخوش همان آفتهایی شده است که سوبسید کاغذ با خود داشت.
اداره کتاب و کتابخوانی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی از سال 84 تاکنون در حال خرید کتاب از ناشران است اما هیچگاه فهرست نام کتابها و ناشرانی را که از آنها کتاب خریده است اعلام نکرده. در حالی که در سنوات قبل فهرست نام کتابها و ناشران و تعداد کتابهای خریداری شده از آنها، به صورت هفتگی و مستمرا در نشریه "کتاب هفته" وابسته به "خانه کتاب" وزارت ارشاد اعلام میشد. اداره کتاب طبق مصاحبهای که مسوول محترم آن با روزنامه ایران و برخی از رسانههای دیگر انجام دادهاند، تا اواخر دیماه 85 حدود 5 میلیارد و 300 میلیون تومان کتاب از 445 ناشر خریده است که طبق گفته ایشان این رقم تا پایان سال 85 ممکن است به 8 میلیارد تومان هم برسد.
مبلغ خرید کتاب توسط اداره مذکور در سال 84، طبق اعلام جناب آقای حمیدزاده 3 میلیارد و 300 میلیون تومان بوده است که متاسفانه فهرست خرید مذکور نیز هیچگاه اعلام نشد.
"اتحادیه ناشران و کتابفروشان تهران" که حدودا هزار عضو دارد، به دلیل نارضایتی وسیع ناشران از نحوه خرید کتاب و عدم شفافیت شیوه خرید، مکررا درخواست کرده است که ملاک خرید کتاب و فهرست نام کتابها و ناشرانی که مشمول خرید کتاب شدهاند در نشریه کتاب هفته اعلام شود (سوابق پیگیری اتحادیه در این مورد به پیوست تقدیم میشود) اما متاسفانه پیگیریهای اتحادیه تاکنون بیپاسخ مانده است و مسوول محترم این بخش در مصاحبهشان با روزنامه همشهری 11 دیماه 85، فقط به این بسنده کردهاند که: <ملاک خرید کتاب مشخص است. آثاری که مناسب و باکیفیت باشد، برای گروههای مخاطبی که مد نظر داریم حتما خریداری میشود.
جناب آقای افروغ! جنابعالی استحضار دارید که طبق آمار وزارت ارشاد حدود 4 هزار ناشر از 8 هزار ناشری که پروانه نشر دریافت کردهاند فعالند. بنابراین، این پرسش مطرح است که آیا از میان 4 هزار ناشری که فعالیت میکنند فقط حدود 10 درصد آنان و یا 445 ناشر دارای "کتاب مناسب و باکیفیت"اند؟ آیا سایر ناشران کتابهای خود را با مجوز وزارت ارشاد منتشر نکردهاند و کتابهای آنها مخاطب ندارد و شایسته نیست که در کتابخانههای کشور قرار گیرد؟ ما فکر میکنیم ساز و کار فعلی خرید کتاب مناسب کتابخانه خصوصی است و نسبتی با نیازهای کتابخانههای عمومی و خواستههای متنوع مصرفکنندگان کتاب ندارد و واقعا بیشتر ناشرمحور است تا کتاب و یا مخاطبمحور. تاسف مضاعف داریم از اینکه مسوولان بخش خرید کتاب حتی حاضر نیستند فهرست نام همان 445 ناشری را که <کتاب مناسب و باکیفیت>از آنها خریدهاند منتشر کنند.
این شیوه خرید کتاب با عنایت به 140میلیارد تومان اعتباری که قرار است در سال 86 به جای یارانه کاغذ کتاب و مطبوعات به منظور جهتدهی حمایتها از تولیدکنندگان به سمت مصرفکنندگان در اختیار وزارت ارشاد قرار گیرد، شیوهای غیرشفاف، غیرعلنی، ناعادلانه و سلیقهای است و میتواند ساختارهای صنعت نشر ایران را منهدم و رشد و توسعه نامتوازن این صنعت را در سالهای آتی به شدت ناموزونتر سازد. لذا از حضرتعالی به عنوان نماینده ملت و رئیس محترم کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی، مصرا تقاضا داریم مقرر فرمایید فهرست خرید کتاب در سال 84 و 85، شامل نام ناشران مشمول خرید و نام کتابها و تعداد آنها، البته با ذکر تاریخ انتشار آن کتابها در نشریه "کتاب هفته" وابسته به وزارت ارشاد منتشر شود.
بهعلاوه با توجه به اعتبار خاصی که برای سال 86 به وزارت ارشاد تخصیص داده شده است از جنابعالی تقاضا میکنیم در جهت شفافسازی و اصلاح سیاستهای حمایتی از صنعت نشر و کتاب، ترتیباتی اتخاذ شود که بودجه 140 میلیارد تومانی (جایگزین یارانه کاغذ) وزارت ارشاد به نحوی عادلانه، شفاف و نظارتپذیر، مورد استفاده قرار گیرد.
ملاحظه میفرمایید که با شیوه فعلی خرید کتاب، نویسندگان و ناشران با یک ممیزی چندلایه و چندمرحلهای مواجه شدهاند. یک بار هنگام دریافت مجوز پیش از چاپ کتاب، یک بار هنگام دریافت مجوز پخش و نشر کتاب، سپس هنگام انتخاب و خرید کتاب برای کتابخانهها و بالاخره هنگام جمعآوری برخی از کتابها در نمایشگاههای استانی. ما فکر میکنیم اگر با مساعدت جنابعالی و سایر اعضای محترم کمیسیون فرهنگی، برای برطرف کردن این مسائل و معضلات چارهای اندیشیده نشود، در سال 86 و سالهای پس از آن شاهد وضعیتی بیسابقه و تاسفبار در حوزه کتاب و کتابخوانی خواهیم بود.
اتحادیه ناشران با اطمینان از حسننظر جنابعالی و اتکا به دغدغههایی که شما و سایر اعضای محترم کمیسیون فرهنگی نسبت به کتاب و شکوفایی فرهنگ مکتوب دارید، آمادگی خود را برای شرکت در جلسات کارشناسانه برای بررسی فهرست خرید سال 84 و 85 (این امر به نظر ما بسیار مهم است) و نیز ارائه طرحهایی به منظور اصلاح سیاستهای حمایتی، به نحوی که منافع ملی چراغ راهنمای آن باشد اعلام میدارد.
در این نامه که خطاب به عماد افروغ رئیس کمیسیون نوشته شده و رونوشت آن به نوابرئیس و دو تن از اعضای آن کمیسیون ارسال شده است، به پیوست بیانیه سال 1384 ناشران درباره درخواست حذف سوبسید کاغذ، نامه به مدیرکل کتاب و کتابخوانی درباره فهرست کتابهای خریداریشده و درباره عدم دعوت از نماینده اتحادیه در هیات خرید نیز ارسال شده است.
