اختصاصی کتاب‌نیوز / محمد حسنلو

تنها یک روز بعد از تصویب پیش‌نویس قانون اساسی عراق در 15 اکتبر سال گذشته، آخرین کتاب رابرت فیسک با عنوان "جنگ بزرگ برای تمدن؛ تسخیر خاورمیانه" وارد بازار کتاب آمریکا شد. فردی که در حال حاضر به عنوان خبرنگار ارشد امور خاورمیانه در روزنامه‌ی ایندیپندنت چاپ لندن، فعالیت می‌کند.

شهرت فیسک در آمریکا بیشتر از آن جهت است که او تنها روزنامه‌نگار غربی است که سه بار با اسامه بن لادن مصاحبه کرده و هر سه در روزنامه ایندیپندنت، به چاپ رسیده است.

ولی چیزی که باعث شهرت بیشتر فیسک شده، اقامت طولانی او در کشورهای عربی و تسلط کامل به زبان عربی (و تا حدودی به فارسی دری)است، که این ویژگی‌ او را به یکی از خبره‌ترین روزنامه‌نگاران غربی و مامور پوشش اخبار و حوادث این منطقه تبدیل کرده است.

گزارش‌های او از جنگ داخلی در لبنان، درگیری‌های روزمره جوانان فلسطینی با سربازان اسراییلی در جریان انتفاضه و بالاخره روایت درگیری‌های روزمره در عراق و هشدار از وقوع فاجعه انسانی در این کشور، همه نمایانگر روش و نگرشی در روزنامه‌نگاری و خبر رسانی اوست که او را از سایر همکاران خود کاملاً متمایز کرده است. به ندرت امکان دارد بتوان تصاویر و توصیفاتی را که او از صحنه‌های جنگ و کشتار انسان‌های بی‌گناه مخابره می‌کند، در سایر گزارشات خبری یافت.

او در گزارشات ارسالی خود از عراق، بارها این نکته را یادآوری کرده که ارایه تصویری از اوضاع هرج و مرج، بی‌قانونی و فاجعه انسانی که عراق هم اکنون با آن درگیر است، در گزارش‌های خبری اکثر قریب به اتفاق خبرنگاران خارجی دیده نمی‌شود و اکثر آنان بیشتر موضوعاتی مانند تدوین قانون اساسی و اخبار مربوط به احزاب مختلف را مخابره می‌کنند و در این میان مردم مصیبت زده این کشور که زن‌ها و بچه‌های خود را از بیم آدم دزدان در خانه محبوس می‌کنند و همیشه به دنبال تهیه سوخت مورد نیاز خانه هستند در این گزارش‌ها در درجه چندم اعتبار قرار دارند.

با این همه و علی‌رغم اینکه فیسک به تناسب شغل رسمی‌اش مجبور است، گزارش‌های رسمی را از لیست کاری خود حذف نکند، ولی در کنار همین گزارش‌های خشک و رسمی و معمول، سعی می‌کند نوعی گزارش که به درد و رنج مردم بی‌توجه است را به سخره بگیرد و اعتراض خود را مثلاً با بیان نوع بازی کودکان عراقی زیر بمب‌ها پنهان عنوان کند.

"منطقه خاورمیانه بین دو قاره آسیا و اروپا قرار گرفته و از لحاظ فرهنگی محل پیدایش سه دین الهی یهودیت، مسیحیت و اسلام است. درگیری‌های مسلمانان و مسیحیان در جریان جنگ‌های صلیبی در قرون 11 تا 13 میلادی، آغاز امپریالیسم سیاسی غرب در اوایل قرن 19 میلادی و اوج‌گیری امپریالیسم اقتصادی آن در این سرزمین‌ها بعد از کشف نفت، مراحل مختلف ارتباطات میان کشورهای غربی و مردم این ناحیه را تشکیل می‌دهد.

صورت "نظامی استراتژیک" این ارتباطات در قرن بیستم با تبدیل سوخت ناوگان دریایی انگلستان از ذغال سنگ به نفت شروع شد و با تاسیس رژیم اسراییل در 1947 میلادی ادامه یافت. جنگ اول خلیج فارس این مداخلات را بعد از قرن‌ها به مرحله حساس رویارویی‌های نظامی بین غربی‌ها و قوای نظامی محلی، آنهم در سرزمین‌های مسلمانان، وارد نمود و بالاخره با جنگ دوم خلیج فارس که هنوز هم ادامه دارد، به بالاترین میزان خود رساند. تقریبا تمام مردم این ناحیه مسلمان هستند و همه آنها بدون استثنا، تسلط و استعمار دربار بریتانیا به علاوه سرکوب فرهنگی و مرزبندی‌های مصنوعی قدرت‌های بزرگ را تجربه کرده‌اند."

فیسک در کتاب اخیرش اعتقاد دارد سرچشمه هر آنچه که امروز بر مسلمانان می‌گذرد را، می‌توان در پاره پاره کردن خاورمیانه بین قدرت‌های اروپائی دانست.

فیسک از مداخله‌ی مداوم و شدید غرب در خاورمیانه طی قرون اخیر به عنوان الگوی مریضی یاد می‌کند که باعث نفرت مردم شرق از غرب شده است؛ چرا که غربی‌ها به مقتضای زمان و بر اساس شرایط اقتصادی، تاریخ را فراموش خواهند ‌کرد. ولی این امر برای مسلمانان قابل تعمیم نیست و صدق نمی‌کند.

زمانی ژنرال تامی فرانکز، اولین فرمانده آمریکایی نیروهای مهاجم به عراق، با اشاره به عملکرد رابرت مک نامارا، وزیر دفاع وقت آمریکا در دوران کندی و جانسون در شمارش تعداد تلفات نظامیان این کشور در خلال جنگ ویتنام به عنوان یکی از ابزارهای برآورد پیشرفت عملیات رزمی، این روش را بی‌فایده عنوان کرد و گفت ما از شمارش اجساد پرهیز می‌کنیم. اما فیسک اعتقاد دارد که جسد شماری، به شرط آنکه غیر نظامیان را نیز مشمول آن کنیم، یکی از موثرترین ابزار تخمین میزان هرج و مرج حاکم بر اوضاع این کشور است.

در جولای سال گذشته 1100 جسد غیر نظامی در بغداد کشف شد که سن اکثر آنها بین 15 تا 44 سال بود و تعدادی از آنها با دست‌های از پشت بسته شده و با گلوله‌ای در سر رویت شده بودند، و همین موضوع ثابت کرد این شهر، خونین‌ترین ماه در تاریخ اخیر خود را پشت سر گذاشته است.

" اگر این آمار را به نسبت جمعیت و میزان درگیری‌ها به سایر شهرهای عراق تعمیم دهیم، به عدد 36هزار نفر بعنوان رقم سالانه تلفات در این کشور می‌رسیم که ما را به عدد تلفات کم و بیش 100هزار نفری عراقی‌ها از ابتدای تهاجم آمریکا و انگلیس به این کشور در تقریبا سه سال گذشته رهنمون می سازد."

"مرکز شمارش اجساد در عراق (موسوم به ABC ، که معتبرترین منبع مستقل در این خصوص محسوب می‌شود) حداکثر تلفات غیر نظامیان را تا نیمه ماه آگوست سال گذشته، 26هزار و 705 نفر اعلام کرده است. ولی حتی ای بی سی نیز نمی‌تواند شمار کشته شده‌های غیر نظامی را محاسبه کند و این همان چیزی است که فیسک روی آن دست گذاشته است."

وضعیت عمومی منطقه سبز و تفاوت‌های آشکار آن با مناطق پیرامون آن، یکی از بهترین و آشکارترین نمایه‌های اوضاع امنیتی در بغداد است. منطقه بین المللی یا حباب (که سابقا از آن با نام منطقه سبز یاد می شد)، نام ناحیه‌ای به وسعت 10 کیلومتر مربع در شهر بغداد است که مجموعه‌ای از کاخ‌های صدام حسین و پسران او و اماکن سکونت سران حزبی و نظامی رژیم سابق را در خود جای داده بود.

این در حالی است که در طول 35 سال حاکمیت حزب بعث در عراق، بخش عمده‌ای از این منطقه محل عبور و مرور همگان بود و هیچگاه با دیوار و حفاظ و در و دروازه از محلات اطراف آن جدا نشده بود. البته این امر به معنای حضور جوی دموکراتیک در بغداد آن دوران نیست. سیطره دستگاه امنیتی رژیم دیکتاتوری صدام و خوف عموم از رژیم بعث چنان گسترده و فراگیر بود که اساساً نیازی به جداسازی این منطقه از سایر نقاط بغداد احساس نمی‌شد.

اما پس از سقوط رژیم بعثی عراق، از این منطقه به عنوان مرکز حکومت عراق و محل استقرار سفارت‌خانه‌های آمریکا و انگستان، سرفرماندهی نیروهای اشغالگر و دفاتر شرکت‌های بزرگ خارجی استفاده شد و طبیعتا با شدت و دقت از آن مراقبت می‌شود.

به همین دلیل، تمام این منطقه بوسیله سیم خاردار، دیوارهای ضد انفجار، و پست‌های مراقبت و بازرسی که توسط نیروهای نظامی، تانک‌ها، هلی‌کوپترهای آمریکایی حمایت می‌شوند، محصور شده و به جهات امنیتی آشکار، از بقیه بغداد کاملا مجزا نگه‌داشته می‌شود. طبیعی است که این امر به قیمت انزوای کامل ساکنان حباب تمام شده است، زیرا ارتباط آنها با سایر نقاط و مردم بغداد را تقریبا تا حد صفر تقلیل داده است.

گاردین در پایان گزارش خود از این کتاب، آورده است: آمریکایی‌ها و متحدانشان در اشغال عراق، پس از بمباران خانه‌های مردم بی‌گناه در بغداد، ادعا می‌کنند که مرکز تروریست‌ها را منهدم کرده‌اند، ولی فیسک در گزارش خود این انسان‌ها را نه تنها تروریست نمی‌خواند بلکه انسان‌هایی خطاب می‌کند که باید دوباره برای به دست آوردن تمدنی که از هزاران سال قبل داشته‌اند تلاش کنند.

 گاردین