اختصاصی کتابنیوز
انتشارات بوستان کتاب وابسته به دفترتبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم بعنوان اولین موسسه فرهنگی که زیر نظر حضرت امام (ره) تأسیس شد؛ در سال 1361 فعالیت خود را با انتشار 12عنوان کتاب آغاز کرد و امروز با تولید بیش از 2500عنوان کتاب، توانسته در سه حوزه تخصصی، عمومی و کودک و نوجوان برای اقشار مختلف مردم به ویژه قشر تحصیلکرده جامعه موثر باشد. شمارگان 11میلیون نسخه کتاب و انتخاب 14نوبت بعنوان ناشر برگزیده سال و بیش از 135 اثر برگزیده در جشنوارههای مختلف حاصل 25 سال فعالیت این انتشارات است. همچنین از سوی خانه کتاب، موسسه بوستان کتاب پرکارترین انتشارات سال 85 شناختهشده است.
اندیشه دینی اعم از قرآن، حدیث، فقه و حقوق، ادیان و مذاهب، فلسفه، اخلاق، روانشناسی، تاریخ و... دستمایه نویسندگان و پژوهشگران "بوستان کتاب" است.
گفت وگو با سید محمدکاظم شمس، مدیر این انتشارات در ایام برگزاری نمایشگاه کتاب، خالی از لطف نبود:
احضار روح فرهنگ!
"سوءاستفاده از اعتقادات قلبی مردم بزرگترین خطری است که فرهنگ دینی کشور را نشانه گرفته و متاسفانه در میان ناشران کشور بعنوان پرچمداران فرهنگ رواج یافته است."
" حضور درجریانهای عوام پسند صرف و دوری از مستندات علمی، سرطانوار در برخی مراکز فرهنگی به ویژه حوزه نشر رسوخ کرده؛ که در صورت عدم نظارت، تأثیرات منفی جبرانناپذیری بر کشور خواهد گذاشت."
وی با مقایسه جریان تخریب ارزشهای معنوی از سوی دشمنان و تمسک به برخی نمادهای اعتقادی توسط سودجویان عرصهی فرهنگ، خطر هر دو جریان را یکسان میداند و نظارت بیشتر، دقیقتر و حساب شده بر تولید و نشر محصولات فرهنگی مبتنی بر این جریانات را یکی از راهحلهای رفع این معضلات میداند و میگوید: "استناد به خواب و رویا، احضار روح، ملاقات با ائمه و... از جمله موضوعاتی است که امروز دستمایه سودجویانی است که همخوانی ذاتی این موضوعات با فطرت را به عنوان کلیدی راهگشا! برای حضور بازاری در جامعهی نشر و کسب سودهای کلان شناختهاند. "
"بارها کتابهایی با مضامین خواص سورهها و آیات برای چاپ به دفتر ارسال شده که از چاپ آنها خودداری کردهایم، چرا که تأثیر آیات تنها به خواندن صرف آن دعا و آیه و سوره نیست؛ بلکه مخاطب و عامل به این دستورات بایستی دارای شرایطی باشد که به هیچ وجه در متن این نوع کتاب ها- که بازار بسیار خوبی هم پیدا کرده- دیده نمیشود و وقتی خواننده ببیند که تاثیر آن دعایی که در کتاب نوشته شده یا ظهور نمیکند و یا به عکس میشود! همین هم تأثیرات منفی بر اعتقادات او میگذارد."
نیاز جامعه و به روز نبودن اطلاعات
مدیر انتشارات بوستان کتاب معتقد است در کشور، حوزه نشر دینی مورد غفلت واقع شده و ناشران یا رغبتی به کار در این حوزه نشان نمیدهند و یا اینکه حوصله، وقت و هزینه لازم را صرف نمیکنند و نتیجهاش هم تولید همان آثار بازاری، عامهپسند و انحرافی میشود. شمس میگوید: "باید ذائقه آفرید تا عرضه متقاضی پیدا کند. نگرش جدید آموزش و پرورش در تألیف کتب مرجع و مذهبی میتواند در این عرصه کمی روشنگر و کمکی برای مخاطبان و ناشران باشد. اگر کودکانمان را با تحقیق آشنا کنیم و پژوهش را به آنها بیاموزیم، علاوه بر اینکه فرهنگ مطالعه را در جامعه احیا کردهایم، راه را بر تولید و توزیع و فروش آثار سطحی، خرافی و بدون منطق سد کردهایم."
"همگام نبودن تألیفات دینی و آثار مذهبی با نیاز جامعه و به روز نبودن اطلاعات این آثار، خود از موانعی است که باعث عدم اقبال مردم به مطالعه این گونه آثار شده است."
نماد روشنفکری حوزهها
"شعارمان نیازسنجی مخاطب و پرکردن خلأهای فرهنگی و اعتقادی بوده است؛ نگاه نو و به روز به مسائل و شبهات موجود در جامعه و همچنین توجه به ذائقهی مخاطب در رأس تنظیم برنامههای کاریمان قرار داشته است."
"شاید در سال بالغ بر 500 عنوان پژوهش به دفتر تبلیغات ارسال شود که از این تعداد نهایتا 70یا 80 عنوان جهت چاپ از شورای کتاب ما که متشکل از نخبگان و اساتید حوزه و دانشگاه است، مجوز چاپ میگیرند، اینها همه بدلیل نوع نگاهی است که به کار داریم؛ نمیخواهیم به هر نحو ممکن کتاب چاپ کنیم، میخواهیم و تلاش میکنیم، موثر باشیم، این لقب ارزشمند "نماد روشنفکری"1 را ارزان بدست نیاوردهایم که ارزان هم خرجش کنیم. از سویی پرهیز از تولید آثار بیمحتوا و کممایه از جمله آفاتی است که هر مجموعه فرهنگی را تهدید میکند، تمام تلاشمان دوری از ارائه اینگونه آثار بوده و هست. ضمنا اعتقاد داریم که سلیقه و ذائقه مخاطب بوسیله ناشران تامین و هدایت میشود."
جایی برای تولد نخبگان
"چهره سازی و نخبه پروری مبتنی بر آرمانهای انقلاب از مهمترین اهداف بوستان کتاب است. هیچگاه راه را بر جوانان و آنهایی که برای اولین بار قلم میزنند، نبستیم و اگر آثار خوبی از سوی اشخاصی که تجربه کاری و پیشینه فرهنگی نداشتند، مورد تایید قرار میگرفت با افتخار و آشکارا و نه در خفا و خوف و رجاء منتشر کردهایم. "
و حتی به نمونههایی همچون رضا غلامی اشاره میکند که در 21 سالگی اولین اثرش را بوستان کتاب منتشر کرد و میگوید: "امروز بسیاری از نویسندگان اصلی ما، جوانان سالهای دوری هستند که اولین تجربه نویسندگی شان در بوستان رقم خورد. "
"بارها شده اشخاصی که جزو چهره های سرشناس حوزه و دانشگاه هم هستند آثاری را به ما ارائه کرده اند که بنا به دلایل مختلف نظر شورا را تامین نکرده و چاپ نشدهاند! در واقع نام و جایگاه آدمها ملاک تایید کارشان برای چاپ نبوده و نیست."
"دو بار انتخاب کتاب سال دانشجویی، نشان از اهتمامی است که ما در کنار توجه به علوم دینی و تولید آثار حوزوی، به کار دانشگاهی و توجه به آثار دانشجویی داشتهایم."
خودگردان هستیم!
نزدیک به 100 نفر پرسنل به علاوه همین تعداد و شاید بیشتر نویسنده، هزینههای چاپ و نشر و توزیع و ردیف بودجهای معادل صفر! شمس با افتخار از نظام تامین منابع بوستان کتاب به وسیله تولید و نشر کتاب سخن میگوید: "گرچه وابسته به دفتر تبلیغات هستیم و این دفتر ردیف بودجه دارد، ولیکن کل هزینههای جاری و برنامهایمان را با همین نظام تولید و توزیع تامین میکنیم. تیراژ کتاب هم به همین دلیل برایمان بسیار اهمیت دارد. چرا که چرخهی حیات ما به عرضه کتاب و نوع تقاضا بستگی دارد. با همهی اینها هیچگاه نخواستهایم با چاپ کتابهای بفروش! که حتی تقاضای بسیاری هم داشتهایم، دخلمان را پر کنیم. ما پس از همان سرمایه اولیهای که در زمان حضرت امام(ره) به ما واگذار شد و برخی کمکهای دفتر تبلیغات، باقی هزینهها را از همین چرخه تولید و توزیع و فروش کتاب تامین می کنیم."
وابستگی مستقیم به دولت
حجت الاسلام شمس تعداد ناشران کشور را بیش از 8 هزار و تعداد کتابفروشان را کمتر از 2 هزار مرکز در کشور دانست و گفت: "نمایشگاه کتاب بعنوان سبد فروش هر ناشر، نشانه این است که عرضه کتاب نیازمند ویترین است که متأسفانه دراین زمینه هیچ حرکت منسجمی غیر از برگزاری نمایشگاه ها صورت نمیگیرد." وی به یکی از راههای درمان موقت این معضل اشاره میکند و پیشنهاد میدهد: "راه اندازی خانه کتاب در مرکز هر استان بعنوان ویترینی برای نمایش تازههای نشر از ناشران نمونه میتواند تا اندازهای ضعف اطلاعرسانی و عرضه مناسب محصولات فرهنگی به ویژه کتاب را برطرف کند."
وی همچنین بزرگترین معضل صنعت نشر را وابستگی مستقیم به دولت میداند و میگوید: "به جای آنکه سهمیه کاغذ به ناشران اعطا شود، باید این بودجه به بنهای کتاب و عرضه فراوان در میان اقشار مختلف جامعه اعم از دانشگاهی، فرهنگی، حوزوی و... تبدیل و اعطا شود. منفعت این حرکت علاوه بر جلوگیری از زمینههای بروز فساد در اینگونه امتیاز بخشیها، باعث رشد ناشرانی میشود که برای تولید آثار خود، هدفمند، خلاق و با توجه به نیاز مخاطب به تولید و نشر آثار فرهنگی میپردازند، چرا که قدرت خرید مخاطبان خاص و در پی آن مخاطبان عام بالا میرود و رقابتی حقیقی میان اصحاب نشر کشور پدید میآید. "
حضور جناب آقای وزیر!
حجت الاسلام شمس در پایان ضمن برشمردن برخی نقاط ضعف در حوزه نشر از جمله سوءاستفاده از یارانهها، عدم مدیریت و ساماندهی توزیع، بیتوجهی و ضعف نظارت در تولید آثار بیمحتوا، خطاب به مسئولان فرهنگی بویژه وزیر فرهنگ و ارشاد گفت: "حقیقتاً توزیع کتابهای اعتقادی در کشور دچار ضعف اساسی است و بدون کمک دولت در بحث ارائه امکانات و حمایت از تشکیل خانههای کتاب و یا نمایشگاههای دائمی در استانها حل نخواهد شد. شما ببینید در نشر و ترویج فرهنگ اسلام و انقلاب هیچ حرکت منسجم و مؤثری در خارج از مرزهای ایران انجام نشده است، حضور ناشران ممتاز در سطح بین المللی علاوه بر اینکه ارتباط اهل تشیع، جهان اسلام، ایرانیان و تمامی علاقمندان به انقلاب را با اندیشههای معاصر بیش از پیش مؤثر و نزدیک میکند، باعث ترویج فرهنگ انقلابی و اسلامی ما، همچنین تبلیغ دین اسلام بعنوان آئینی زنده و پویا در تمام جهان میشود و ایجاد بستر و زمینه این ارتباط تنها از عهده دولت بر میآید. اگرچه کارنامه عملکرد برخی سازمانها در این زمینه، خبر از ضعف فعالیتهای انجام گرفته و یا نگرفته! میدهد."
"مطمئنا ناشران هم باید با توجه به نیاز روز جهان محصولات و آثار ارزشمند، پرمحتوا و جذابی را برای گروه های مختلف مخاطب در سایر نقاط جهان آماده سازند که ترجمه فنی و تخصصی، هدفمند و متناسب با مسیر حرکت جوامع بشری یکی از راههای معرفی و ترویج فرهنگ غنی اسلام و انقلاب اسلامی در جهان است. گرچه در داخل کشور هم انسجام و نقشهای برای تولید آثار فاخر دینی و ملی وجود ندارد. در یک کلام رونق بازار نشر بویژه نشر دینی ارتباطی مستقیم با سیاستگذاریها و اقدامات دولت دارد."
....................
1. "دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، نماد روشنفکری در حوزه است.1384.6.24" رهبر معظم انقلاب | 
