
تاریخ مغول. کتابی تاریخی به فارسی تألیف عباس اقبال آشتیانی. این کتاب مشتمل است بر تاریخ ایران از ابتدای حمله چنگیزخان (اوایل قرن هفتم ) تا تأسیس دولت تیموری (نیمه دوم قرن نهم) و ظاهرا جلد نخست تاریخی است که بنا بوده مؤلف از استیلای مغول تا اعلان مشروطیت بنویسد.
تاریخ مغول یک مقدمه و نه فصل دارد بدین ترتیب : فصل اول جغرافیای تاریخی آسیای مرکزی و شرقی طوایف ترک و مغول و مختصری درباره حکومت خوارزمشاهیان در شرق. فصل دوم ظهور چنگیز و چگونگی قدرت گرفتن و یورش او به شرق ایران و فروپاشی حکومت خوارزمشاهیان. فصل سوم تحلیل انگیزه چنگیز در یورش به ایران آداب و رسوم مغولان و شرح برخی از کلمات و اصطلاحات آنان. فصل چهارم تا پایان فصل هفتم شرح رویدادهای تاریخی ایران در دوره ایلخانان. فصل هشتم ذکر حکومتهای محلی ایران در این دوره همچون مظفریان، چوپانیان، ملوک شبانکاره و جلایریان. فصل نهم بررسی اوضاع فرهنگی و اجتماعی ایران در دوره ایلخانان.
اقبال آشتیانی این کتاب را با روشی علمی تألیف کرده و به همه جوانب تاریخ ایران در این دوره اعم از جنبههای سیاسی و اجتماعی و فرهنگی به شیوهای تحلیلی توجه نموده و علل و عوامل رویدادها را بیان کرده است. وی ــ برخلاف مورخان پیشین که رویدادهای تاریخ ایران را همراه با وقایع سایر مناطق زیر سلطه مغول ذکر کردهاند ــ کوشیده است که تنها به شرح وقایع این سرزمین یا رخدادهایی بپردازد که به تاریخ ایران نیز مربوط میشوند.
"تاریخ مغول" در مقایسه با بخش تاریخ مغول کتاب "تاریخ مفصل ایران" تألیف اقبال آشتیانی در بعضی موارد مفصلتر و با جزئیات بیشتر و در پارهای موارد کاملتر از آن است. گاه نیز مطالب دو کتاب مشابه یکدیگر است.
"تاریخ مغول" نخستین بار در 1312 ش در تهران و در 1341ش نیز با مقدمه "ایرج افشار" در تهران منتشر شد. چاپهای بعدی این کتاب در 1347 1356 و 1364ش بوده است که در چاپ اخیر شرحی درباره اصطلاحات آق قرا گوی و قزل نوشته "فیروز منصوری" به آن افزوده شده است.
فهیمه علی بیگی. دانشنامه جهان اسلام