اخلاط . اثری مشهور از بقراط (حدود 460-حدود370 ق.م) پزشک و حکیم پر آوازه یونانی. موضوع این کتاب، چنان که از نامش پیداست، اخلاط چهارگانه بلغم، دم، صفرا، سودا و عواقب عدم توازن میان آنهاست.
این کتاب را نباید با کتاب دیگر بقراط که حنین و یعقوبی به ترتیب آن را "طبیعة الانسان" و "الارکان" نامیدهاند، یکی دانست. تاریخنگاران مسلمان از مترجم روایت اصلی این کتاب به عربی نام نبردهاند: اما در نسخه دستنویس شماره 3632 کتابخانه ایاصوفیه، مترجم روایت عربی "علیبن عیسی" معرفی شده است. دستنویس دیگر این کتاب نیز در یک کتابخانه خصوصی در شهر حلب سوریه نگهداری میشود. بر این کتاب شروحی نوشته شده که ذیلا از آنها یاد میشود:
"شرح جالینوس" که این اثر بقراط در دوره اسلامی بیشتر به واسطه آن رواح یافت. "حنین بن اسحاق" در رسالهای که خطاب به "علیبن یحی بن ابیمنصور"(مشهور به ابن منجم، حامیایرانی الاصل مترجمان در قرن سوم هجری) نوشته، درباره این شرح گفته است: «جالینوس این تفسیر را در سه مقاله نوشته است. در گذشته متن یونانی آن را ندیده بودم. بعدها آن را یافتم و شرح جالینوس و سخن خود بقراط را به سریانی ترجمه کردم و "عیسی بن یحیی" ( از شاگردان حنین) نیز آن را برای "ابوالحسن احمد بن موسی" (برادر ارشد از سه برادر ایرانی مشهور به بنو موسی و حامی مترجمان بنامی چون حنین و ثابت بن قره) (از سریانی) به عربیترجمه کرد.» دستنویس ظاهرا منحصر به فرد ترجمه عربی شرح جالینوس به شماره 80 قدیم در کتابخانه آستان قدس رضوی نگهداری میشود.
"شرح ابوالفرج عبدالله بن طیب" (قرن 5) پزشک و فیلسوف مسیحی نطوری، که احتمالا دستنویسی از آن در کتابخانه "سن ژوزف" بیروت در 232 برگ نگهداری میشود. گذشته از این "ابو الحسن علیبن رضوان" (قرن 5) پزشک و منجم و فیلسوف مصری با عنوان "فوائدی فی الاخلاط" گزیدهای از این کتاب تهیه کرده که نسخهای ازآن (15 برگ دست نویس قرن هشتم هجری) در کتابخانه دانشگاه کمبریج نگهداری میشود.
یونس کرامتی. فرهنگ آثار ایرانی اسلامی. سروش
