احیا میراث کلامی معتزلی در ایران

کتاب "الفائق فی اصول‌الدین" اثر "رکن‌الدین بن الملاحمی الخوارزمی" با تحقیق "ویلفرد مادلونگ" و "مارتین مکدرموت" از سوی مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران و مؤسسه مطالعات اسلامی دانشگاه آزاد برلین منتشر شد.

در میان متکلمان اسلامی، معتزلیان در کنار شیعیان به عدلیه یا کسانی که عدل را در زمره اصول اعتقادی خود قلمداد کرده‌اند، شهرت یافته‌اند. چهار اصل دیگر اعتقادی معتزلیان عبارتند از: توحید، وعد و وعید، امر به معروف و نهی از منکر، و منزله بین المنزلتین. در برابر معتزلیان، متکلمان اشعری قرار دارند که می‌توان ایمان‌باوری و ظاهر‌گرایی را مبنای آموزه‌های اعتقادی آنان دانست.

کتاب "الفائق فی اصول الدین"، که برای نخستین بار تصحیح و چاپ شده است، تنها متن کامل درباره عقاید آخرین مکتب کلامی معتزلی است که چهار سال پیش از مرگ نویسنده به نگارش درآمده است. به گزارش مهر، وی که از معاشران زمخشری، مفسر مشهور قرآن، بوده است، افزون بر این اثر، کتابی با عنوان "تحفه المتکلمین فی الرد علی الفلاسفه" به نگارش درآورده که از عنوان آن چنین برمی‌آید که در ردّ اندیشه‌های فیلسوفان باشد و نسخه خطی آن موجود است. دیگر اثر ملاحمی، شرحی است بر کتاب "المعتمد فی اصول الدین" نوشتة ابوالحسین بصری. مصححان این کتاب عبارتند از ویلفرد مادلونگ و مارتین مکدرموت.

"ویلفرد مادلونگ" که پیشتر کتاب "جانشینی حضرت محمد(ص)" وی جایزه کتاب سال جمهوری اسلامی ایران را به خود اختصاص داده بود، در زمره پژوهشگران کلام اسلامی به شمار می‌آید، که افزون بر کتاب یاد‌شده، دو کتاب دیگر وی "مکتب‌ها و فرقه‌های اسلامی در سده‌های میانه" با ترجمه "جواد قاسمی" و "فرقه‌های اسلامی" با ترجمه "ابوالقاسم سرّی" به پارسی انتشار یافته است.

"مارتین مکدرموت" دیگر مصحح کتاب، رساله دکتری خود را سال‌ها پیش زیر نظر مادلونگ گذرانده است و پیشتر کتابی از وی با عنوان اندیشه‌های کلامی شیخ مفید با ترجمه "احمد آرام" به پارسی انتشار یافته است.

مصححان، سه نسخه خطی برجای مانده از کتاب الفائق را از یمن فراهم آورده‌اند و مراتب سپاس خود را از مسئولان یمنی که این نسخه‌ها را برای تصحیح در اختیارشان گذارده‌اند، و نیز از جورج قنواتی، رضوان السید، احسان عباس و زابینه اشمیتکه اظهار کرده‌اند. افزون بر متن کتاب که ششصد و سی صفحه است، مقدمه‌ای به انگلیسی از مصححان در باب زندگی و اندیشه‌های ملاحمی قرار دارد که دکتر نصرالله پورجوادی آن را به پارسی ترجمه کرده است.

فهرستی بیست و پنج صفحه‌ای در پایان کتاب از اعلام، فرق و مذاهب، کتاب‌ها، جای‌ها و آیات قرآنی، خواننده را به مضمون کتاب بیشتر رهنمون می‌سازد.

۱۳۸۶/۰۸/۱۶

	مطالب مرتبط

	هم اندیشی
	ارسال صفحه به دوستان
	چاپ

تنبیهی برای شرق و غرب/ عبدالله جوادی آملی
گاهی انسان با توپ و گوی و چوگان بازی می‌کند، گاهی با اندیشه‌های غیر عقلی و مخالف وحی بازی می‌کند... "لَعب" را از آن جهت لَعب گفتند که ریشه لغوی‌اش لُعاب است ؛ لُعاب همان آب دهان است که هیچ کس با آب دهان سیراب نخواهد شد.

ارباب ‌و رعیت‌فرهنگی / عبدالله‌جوادی‌آملی
بعد از اینکه کسی آدم شد، حرف او می شود "بیان"... «بَهیمه» را که بَهیمه گفتند، چون حرفش مبهم است؛ حرفی برای گفتن ندارد... اگر کسی بخواهد مردم را به خود دعوت کند، بگوید: رأی من این است، تابع رأی من باشید؛ این یک ارباب و رعیتی فرهنگی است که منحوس است... شما اگر عالم ربانی نشدید، با مردم کوی و بازار فرقی ندارید! فقه فروشی کردید، فلسفه فروشی کردید،‌ تفسیر فروشی کردید... اگر کسی فخر کرد که من مقلّدم، خُب این چه فخری است عوامانه زندگی کردن؟!

مسأله مسأله‌ی دل است
او ایمان دارد به اینکه خداوند ولیّ بندگان است و در عین حال جز در برابر خدا، در برابر همه خضوع و خشوع می‌کند... اگر دنیا برای اهل خود ماندگار و نعمت‌ها و لذات آن زوال ناپذیر بود و دردها و رنج‌ها از آن برچیده می‌شد، چیزی از رغبت این زاهد مجاهد کم نمی‌گشت و دنیا را ول نمی‌کرد... هر کجا باشید او با شماست... هیچ عذابی نزد محبان و مشتاقان مثل عذاب دوری و هجران از محبوب، نیست... نفس را در این مسأله مستقل نمی‌داند و برای آن توانایی آنچنانی قائل نیست و اعتماد به نفس ندارد بلکه اعتماد به خدا دارد...

مرجع تحقیق و نه تقلید / محمد اسفندیاری
مراجع تحقیق در همه رشته‌های علوم دینی، جز فروع دین، تحقیق می‌کنند؛ قرآن، حدیث، تاریخ کلام، عرفان و ... مخاطب مراجع تقلید، مقلدان هستند و حاصل کارشان، رساله عملیه است اما مخاطب مراجع تحقیق، محققان هستند و ثمره کارشان، رساله علمیه است.

خدمات خواجه‌ی طوس / نجمه کیخا
خواجه کوشیده است با جایگزین کردن برهان به جای جدل و فلسفه، علم کلام را تا آنجا که امکان پذیر بود فلسفی نماید و نه تنها در پیشرفت علم کلام موثر باشد، بلکه فلسفه را نیز از مهجوری و انزوا خارج کند.

نویسنده‌ای که "کمی" شیطان است/رضا امیرخانی
پوشیدنِ ردای تحقیق متدلوژیک بر اندامِ لمپنیزم، بسی موهن‌تر از دشنامی است که از دهانِ یک لمپن خیابان‌گرد بیرون می‌آید... فتوای قتل رشدی به دلیل "ساب‌النبی" صادر شده بود، نه بر مبنای ارتداد... آن‌هم در روزگاری که هر سریالِ تلویزیونی در هر شبکه‌ای جرات می‌کند به مقدساتِ مسیحیت و سایرِ ادیان توهین کند.

40سال ذلت / استاد شهید مرتضی مطهری
همین‏ علی بن ابیطالب که ما اظهار تشیع او را می‏کنیم و نسبت به او حساسیت‌های‏ بی‌معنی و دروغین نشان می‏دهیم فرمود: اگر یک مرد مسلمان با شنیدن این خبر دق کند و بمیرد، سزاوار است و مورد ملامت نیست... شمر 1300 سال پیش مرد، شمر امروز را بشناس... الآن فقط یهودیان مقیم امریکا روزی یک میلیون دلار به اسرائیل کمک می‏کنند.

فلسفه به روایت کربن/ انشاءلله رحمتی
او مسیحیت را به خوبی می‌شناسد و شناخت خوبی از فلسفه‌ی غرب دارد... کربن خود را مورخ فلسفه‌ی ابن‌سینا نمی‌داند، بلکه تلاش می‌کند تا به تعبیر خود ارتباطی وجودی با ابن‌سینا برقرار کند، یعنی می‌خواهد ببیند ابن سینا برای انسان امروزی چه حرفی دارد.

کدام فرایند تکامل؟ / عبدالله ایماگر
«من که کتاب را کامل نخوانده‌ام ولی می‌گویند وجود امام زمان را زیر سؤال می‌برد و ...». سید حسین‌مدرسی مقدمه‌ای کوتاه بر ترجمه‌ی فارسی کتاب نوشته به نام «حکایت این کتاب». او آگاه از بلواهایی که به پا خواهد کرد، تلاش کرده تا از هرگونه آشوب غیر علمی جلوگیری کند که البته نتوانسته است.

فرزند ابراهیم خلیل / عبدالله جوادی آملی
در مکتب امام صادق آن مستضعفی می‌تواند پیروز بشود که فقط مستضعف در زمین باشد. اگر کسی هم مستضعف در زمین بود، هم مستضعف در آسمان، او پیروز نمی‌شود! تنها کسی پیروز می‌شود که استضعافش فقط در زمین باشد. مؤمن اگر مستضعف است، استضعافش در زمین است، وگرنه در ملکوت عالم او عظیم است.

اقتصاد اسلامی / سید محمد باقر صدر
به خطر کلی گویی‌ها و تعمیم‌های بی‌فائده در باب رابطه‌ی اسلام با عدالت اجتماعی توجه داده؛ و به اجمال متذکر می‌شود که مفهوم عدالت اجتماعی به دو اصل فرعی "تکافل عمومی" و "توازن اجتماعی" منقسم می‌شود.

شیعه در اسرائیل / معتز احمد
رسانه‌های گروهی این پدیده را خطرناک‌ترین تهدید علیه اسرائیل توصیف نمودند. شماری از گروه های "شیعی مذهب" در اسرائیل فعال هستند که به شکلی طبیعی در حال رشدند و با نهادها و گروه‌هایی ارتباط برقرار کرده‌اند که از نظر رژیم صهیونیستی بسیار خطرناک‌اند.

تو هستی، تو نمی‌میری / محمدعلی شاه‌آبادی
سؤال کردند چه هدیه و تحفه‌ای برای ما آورده‌ای؟ عرض کردم: بحارالانوار. جوابی برای آن داده نشد. اما گفتند: پیش ما چیزی داری و آن سیبی است که به آن بچه‌ی یهودی دادی برای رضای ما... دنیا دوباره تکرار نمی‌شود...

در مسیر انسانیّت / عبدالله جوادی آملی
مأموریت جوشش این است که این آب جوشیده را می‌گوید‌: تو که داغ شدی، نوبت تو تمام شد. تو باید بالا بروی، آنها که سردشان هست باید بیایند، گرم بشوند... حضرت فرمود: من حکومت را پذیرفتم برای اینکه همگان بجوشند. هیچگاه انجماد و یخ بستگی را ما امضاء نکرده‌ایم.

	پیشنهاد شما
	پشت جلد
	فهرست

مجرمان را پیدا کنند... به وابستگى‏هاى سازمانى آنها هم هیچ نگاه نکنند و باید مجازات شوند...رهبر انقلاب4.6.1388

انجمن حمایت از قربانیان سلاح‌های شیمیایی

| | | | | | | |
کلیه حقوق متعلق است به موسسه « میراث اهل قلم » . باز نشر مطالب با ذکر « کتاب نیوز » بلامانع است.