اختصاصی کتابنیوز
پنجشنبهی گذشته (29آبان1386) و طی مراسمی که اساتید علوم ارتباطات کشور از جمله پروفسور مولانا، دکتر معتمدنژاد و دکتر محسنیانراد، در آن حضور داشتند از کتاب "ما روحانیون برای مواجهه با ایدز چه میتوانیم بکنیم؟" در کتابخانه ملی رونمایی شد. کتابی که با حمایت مالی صندوق کودکان سازمان ملل متحد (یونیسف) و با همکاری دانشگاه امام صادق(ع) تهیه شده است. آنچه در پی میآید نگاهی به این کتاب و بررسی میزان ارتباط آن با روحانیت، رسانه و یونیسف است.
پرده اول؛ اصول بدیهی ارتباط
طرح جلد کتاب که در نگاه اول متاسفانه جلب توجه میکند، کاملا دمدستی و بیکیفیت است و با استفاده از رنگهای مناسب! توانسته تا حداکثر حس انزجار را برای مخاطب ایجاد کند. تصویر قرآنی قرمز رنگ که ظاهرا با کمک جستجوگر گوگل تهیه شده؛ و با کمی کشیدگی روی جلد جاشده است؛ در ایجاد این حس و البته "عدم ارتباط" مخاطب کاملا موثر است.
چند عکس معدود، کوچک و اغلب بیربط داخل کتاب نیز همچون طرح جلد با کیفیتی پایین و بزرگ نمایی غیرمجاز، نه تنها هیچ کمکی به "ارتباط" خواننده با متن کتاب نمیکند؛ بلکه برخی از این تصاویر "تکراری"، ناآشنایی نویسنده با موضوعات مطرح شده و حتی بیعلاقگی او را گوشزد میکند. اتفاقی که ظاهرا او سعی داشته تا روحانیون را از آن بر حذر دارد.
جالب اینجاست که اگرچه برای چاپ این کتاب 100 صفحهای هزینهی گزافی شده است _ کاغذ گلاسه و چاپ چهار رنگ _ اما صفحهآرایی ابتدایی، کادرهای آبی رنگ بیاندازه و قراردادن متونی با فونتی بسیار درشتتر از استانداردهای معمول؛ به جز کور کردن اشتهای مخاطب برای خواندن مطالب، در بالا بردن تعداد صفحات و حجم آن نیز موثر بوده است.
پرده دوم؛ کدام روحانیت، کدام دستورالعمل؟
کتاب در بهار 86 نوشته شده و متشکل از 6 فصل است. حسامالدین آشنا که فارغالتحصیل ارتباطات است، فصل اول کتاب را با "آنچه باید در مورد ایدز بدانیم" شروع کرده است. نکاتی که قبلتر در دفترچههای متعددی که سازمانهای مختلف بهداشتی و انتظامی به بهانهی روز ایدز منتشر میکنند، به وفور یافت میشود.
فصل دوم کتاب درباره چرایی کار روحانیت و نهادهای دینی بر روی این موضوع است؛ که نویسنده در آن تلاش دارد جایگاه روحانیت در زمینه بیماری ایدز را تصویر و تشریح کند اما... در تمام 11 صفحهی این فصل، فقط دربارهی مواردی چون تاثیر ایدز بر رفتارهای اجتماعی و علل سه گانه رشد ایدز در جامعه، به تاثیرات منفی گسترش ایدز بر زندگی انسان اشاره شده است. و به شکلی کاملا مبتدیانه _ با استفاده از برخی احادیث، کاری که فصول دیگر نیز تکرار شده _ به نقش روحانی در این مناسبات اجتماعی پرداخته شده است.
شکل به کارگیری احادیث نیز، بسیار تامل بر انگیز است؛ مثلا ذیل سرفصل "آیا روحانی یک قاضی است و اعتراف لازم است؟" با تشریح دیدگاه اخلاق اسلامی در مورد عملکرد اطرافیان، حدیثی از امیرالمونین(ع) درج شده است با این مضمون: کارهای برادرت را به بهترین وجه برداشت کن! و در ادامه با توضیح اینکه شاید مبتلا به ایدز از طریق رابطه نامشروع به این بیماری مبتلا شده باشد، روشهای اثبات چنین جرمی و مفاد قضایی حکم این گناه را ذکر میکند! و در 8 خط با ذکر و شرح ماده قانونهای مرتبط با مجازات اسلامی در مورد زنا، با این جمله تمام میکند که " مشاوره گناهکار مبتلا با روحانی، هیچگونه عواقب جزایی برای او در بر نخواهد داشت."
در فصل سوم کتاب، نویسنده محترم راههای پیشگیری از شیوع ایدز در جامعه را یادآور شده؛ البته با ذکر احادیثی کاملا مرتبط و دقیق! با بخشهایی چون "مراقبت از خود، حیا و عفاف، انتخاب همنشین مناسب و پرهیز از محیط گناه، پرهیز از روابط جنسی، گریز از دام اعتیاد و رعایت بهداشت شخصی و خانوادگی" که از جمله بخشهای متنوع این فصل است و با احادیثی چون: "حیا سبب عفت است، تندرستی برترین نعمتهاست، در هواپرستی تعقل راهی ندارد و..." تکمیل شده است.
"ازدواج و خانواده"، "در تعامل با گروههای با رفتار پر خطر چه میتوان کرد؟" و "در تعامل با مبتلایان چه میتوان کرد؟" عناوین سه فصل آخر این کتاب است که بر همان خط سیر ذکر شده درباره سه فصل قبلی تدوین شده است.
توضیح در مورد کرامت زن، ذکر گزارش از خبرگزاری ایسنا، توضیح روابط سالم جنسی با محوریت ازدواج موقت، فقر زدایی، بخشنامه رییس قوه قضاییه به قضات سراسر کشور مبنی بر عدم پیگرد قانونی برای عاملین توزیع سرنگ و سوزن شخصی بین معتادان! و ...از جمله بخشهای مورد اشاره نویسنده در این فصلهای پایانی کتاب است.
حسامالدین آشنا در آغاز کتاب در مورد صاحب اصلی اثر و مخاطب آن ذکر کرده است: "صندوق کودکان سازمان ملل متحد (یونیسف) بر آن است تا با کمک و هدایت رهبران مذهبی در کشورهای مختلف، از یک سو نوجوانان و جوانان را با زندگی توام با سلامت و مراقبت آشنا کند و از سوی دیگر در میان بزرگسالان و مربیان نیز مدارا و امید بخشی رواج دهد."
آشنا که مدتهاست لباس روحانیت را کنار گذاشته است در ادامه مینویسد: "این دفتر تدوین شده تا "روحانیون" مسلمان ایرانی را با واقعیات علمی تجربیات جهانی و شیوه مناسب برای مواجهه روحانیون با گسترش عفونت اچ آی وی و بیماری ایدز آشنا کند، این دفتر ضمن آگاهی بخشی در مورد حقایق علمی و واقعیت های اجتماعی، سعی دارد تا منطق زبان مذهبی مناسب را برای تعامل علمای اسلامی در سطوح مبلغان، ائمه جماعات و جمعه با عموم مردم، گروه های با رفتار پر خطر و مبتلایان به اچ آی وی/ ایدز فراهم کند." صفحات1و2
پرده سوم؛ اغنای بین رشتهای با رویکرد به بیلان!
در ابتدای مراسم رونمایی کتاب "ما روحانیون برای مواجهه با ایدز چه میتوانیم بکنیم؟" اشعری، رییس کتابخانه ملی صحبت کرد و گفت: "باید ببینیم که ما فرهنگیان درباره این موضوع چه کار میتوانیم بکنیم و بعد ببینم که علما و روحانیون؛ به عنوان یکی از شاخههای مجموعه فرهنگی چه میکنند." او البته از آنجا که مانند اکثر حضار کتاب را نخوانده بود، گفت: "نظراتم را بعدا در قالب یک یادداشت ارائه میدهم."
رییس اداره مبارزه با ایدز وزارت بهداشت نیز، در این مراسم با ارائه آماری جدید از مبتلایان به ایدز در ایران با اشاره به اینکه پایبندی به آموزه های دینی عامل کاهش انجام رفتارهای پرخطر است، همگامی روحانیون در کنترل بیماری ایدز و انتشار این کتاب را اولین گام در منطقه دانست.
کریستین فورکمن، نماینده یونیسف در ایران، که به گفته خودش ناآگاهترین آموزندهی اسلام در میان افراد شرکت کننده در همایش است، در سخنانی پنبهی مراسم و سخنرانان قبلی و بعدی را زد و گفت: "اطلاعات درست را باید در زمان درست در اختیار مخاطب درست قرارداد و جوانان بین 15 تا 25 سال افراد درست و مخاطبان این اطلاعات (کتاب) هستند!" در واقع مخاطب کتاب از نظر یونیسف "جوانان" و "نوجوانان" هستند نه روحانیون.
وی همچنین از انجام تحقیقی با همکاری سران مذهبی ایران(!) در سال آینده با موضوع حقوق کودکان، عدالت اجتماعی و کاهش فقر در بین کودکان نام برد. او البته منظورش را از "سران مذهبی" در ایران ذکر نکرد.
در پایان مراسم هم حسامالدین آشنا، نویسنده کتاب چند دقیقهای سخن گفت: "ایده چاپ این کتاب به زمان اجتماع رهبران مذهبی در آفریقا و در ژوئن 2002 بر میگردد." او با اعتماد به نفسی ویژه این کتاب را مبتنی بر رویکرد "ارتباطات" سلامت یا بهداشت دانست و هدف کتاب را اغنای اجتماعی با رویکردی بین رشتهای _ ؟! _ اعلام کرد.
او شیوهی کار خود در این کتاب را کاربردی کردن! "مفاهیم و نظریهها" اعلام؛ و البته اشاره نکرد که منظورش از کاربردی کردن آیا همان عبارت "راهنمای عمل" روی جلد است یا نه؟!
آشنا البته کمی گرفتار جو جلسه شد و در ادامه از نظام مشاورهی مسیحی به عنوان الگویی منحصر به فرد یاد کرد و گفت: "هیچ" نظام مشاورهای مانند نظام مشاوره کلیسا در جهان، فعال، موثر و جاافتاده نبوده است. وی همچنین از محمد رضا زائری تشکر کرد که او را با حوزه کاری مسیحیت آشنا کرد. البته منظور ایشان از نظام مشاوره ظاهرا اتاقک "اعتراف" روزهای یکشنبهی کلیساست.
در پایان این مراسم آشنا در جواب خبرنگاری که پرسید آیا جای نمایندگان حوزه علمیه در مراسم خالی نبود، گفت: "همهشان رفتهاند حج!" و وقتی با تعجب و اصرار خبرنگار مواجه شد؛ پاسخش را تصحیح کرد و گفت: "ما دعوت کردیم اما نیامدند." آشنا در جواب این سوال که آیا حوزه علمیه حمایتی از این کار انجام داده است یا نه؟ گفت: "حوزه علمیه از این کار استقبال کرده است! چرا که مخاطبین این کتاب "روحانیون" هستند."
توضیحات سایت یونیسف در ایران، بخش زندگیهای واقعی مربوط به یکی از مناطق محروم ایران:
"اینجا دختران تنها از آموزش محروم نیستند. بلکه طبق سنتهای قدیمی بیشتر آنان باید در سنین پایین ازدواج کنند ( ازدواج برای دختر 12ساله امری عادی است و آنها حق مخالفت ندارند). وقتیکه ازدواج میکنند شانس آنها برای رفتن به مدرسه بسیار کمتر میشود چون همسرانشان تمایلی ندارند که آنها تنها از خانه بیرون بروند و از آنها میخواهند به جای تحصیل وظایفشان را در خانه انجام دهند.
...یونیسف برای کمک به مقابله با این محرومیتهای جغرافیایی و نسلی، با وزارت آموزش و پرورش همکاری میکند تا با طراحی یک استراتژی هدفمند، نه تنها دختران امکان ادامه تحصیل پیدا کنند، بلکه تلاش شود تا نگرشی مبتنی بر مشارکت بیشتر در زمینه فعالیتهای آموزشی به وجود بیاید... از "رهبران مذهبی" خواسته شده است تا سخنانی را در این باره در نماز جمعه بیان کنند و در تبدیل سنتهای قدیمی به روزنههای جدید امید برای دختران ایران کمک نمایند."
