مهدی نوری / mahdi@ketabnews.com



"این لیست" امام حسن عسکری سلام‌الله علیه، یکی از سخت‌ترین و تأثرانگیزترین فهرست‌های کتابشناسی‌ ماست. سختی و تأثری که بی‌تردید نشان از کم‌کاری شیعیان درباره‌ی امام یازدهمشان است. در حین آماده‌سازی این لیست، آنچه بیشتر نمود داشت، نبود کتاب‌شناسی تخصصی و البته کتاب‌های چشم‌گیر به زبان فارسی بود.
واضح است که منابع اصلی حدیثی و روایی ما چیزی کم ندارد و این کوتاهی شاید ادامه‌ی ظلمی است که دشمنان حضرت بر ایشان روا نمودند. امید که حضرتش جهالت‌ها و اهمال‌های ما را ببخشد و این چند خط را به بزرگواری قبول فرماید.

التفسیر المنسوب الی الامام العسکری/امام حسن عسکری(ع)/ناشر:مدرسه الامام المهدی(عج)

ابو یعقوب، یوسف بن محمد (یکی از روات مشهور شیعه) می‌گوید: "در زمان حسن بن زید علوى، (یکى از امامان زیدیه حاکم استرآباد) جان و مال شیعیان مورد تهدید قرار گرفت و ما نیز به همراه خانواده از آنجا فرار کردیم و به سامرا نزد امام حسن عسگرى علیه‏السلام شتافتیم. امام بعد از خیر مقدم فرمودند: «به شهرتان باز گردید که خداوند اوضاع و احوال را به نفع شما تغییر خواهد داد و این دو جوان را نزد من باقى گذارید تا به آنها علم بیاموزم.» خانواده ما نیز بازگشتند و از آنجا نامه نوشتند که اوضاع دگرگون شده است و حسن بن زید توبه کرده است و مال و جان ما در امان است. امام حسن علیه‏السلام به شکرانه آن اتفاق این تفسیر را براى ما املا فرمودند. ما در طول هفت سال که در خدمت آن حضرت بودیم هر روز خدمت ایشان مى‏رفتیم و بخشى از این تفسیر را مى‏نوشتیم." لازم است متذکر شوم که ناشران مختلفی به انتشار این کتاب سترگ همت گماشته‌اند.

الامام الحسن‌بن‌علی العسکری/ تالیف گروهی/ناشر :مجمع جهانی اهل بیت (ع)
مجمع جهانی اهل بیت چند سالی‌ است که از رکود نسبی خارج شده و با مدیریت آقای انواری دست به ابتکارات خوبی زده است. یکی از این کارهای ارزشمند احیا و فعال‌سازی واحد انتشارات آن مرکز است. کتابی که انتخاب کرده‌ام کار گروهی تعدادی از فضلای حوزه و دانشگاه است که در 242 صفحه در سال 80 منتشر شده است و حاکی از درک نقص و کاستی‌های متون شیعه در خصوص بخش‌های مختلف و زوایای نامکشوف حیات یازدهمین امام شیعه است. فقط یک دریغ می‌ماند؛ آن هم بی‌توجهی آن مجمع محترم به داخل کشور است ــ کتاب عربی است ــ آیا مجمع مخاطبی در درون مرزهای کشورمان نخواهد داشت؟

بحارالانوار (جلد دوازدهم)/ علامه محمدباقر مجلسی/ مترجم: موسی خسروی/ ناشر:کتابفروشی اسلامیه

در تمام لیست‌های مرتبط با اهل‌البیت علیهم السلام بحارالانوار جای ثابتی داشته و دارد. نیازی به توضیح ندارد که معجم عظیم بحار دست‌اول‌ترین و برخلاف ادعای گزاف برخی، مناسب‌ترین سند حدیثی دست‌یافته از پیامبر و خاندان اوست. گو اینکه نمونه‌های مشابهی هم که در این لیست آمده کارهایی قابل تقدیرند، اما اصالت بحارالانوار چیز دیگری است. خصوصاً که به فارسی هم ترجمه شده باشد و به قلم "حبیب الله بیاتی" هم تصحیح مجدد شده باشد. جلد دوزادهم بحار درباره حیات امام محمد تقی و امام علی النقی و امام عسکری (علیهم السلام) است.

داستان‌هایی از امام هادی و امام حسن عسکری/ قاسم میرخلف‌زاده /ناشر :مهدی‌یار
شامل 72حکایت درباره امام دهم (امام هادی) و امام یازدهم (امام حسن عسکری) است که از منابع مختلف گردآوری شده است. این حکایات در باب فضایل، کرامات، سیره اخلاقی و شخصیت این دو امام همام و به شکلی روان و همه فهم نوشته شده است. و انتشارات مهدی‌یار قم منتشر نموده است. خدا رحمت کند شهید "احمد میرخلف‌زاده" را و سلامت بدارد برادرش قاسم را که دوره‌ای از زندگی حضرات معصومین را در قالب روایت و حکایت تکمیل نموده‌اند!

با خورشید سامرا /محمدجواد طبسی/ مترجم:عباس جلالی/ناشر: دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم

تحلیلی از زندگانی امام حسن عسکری علیه‌السلام است. نام اصلی کتاب "دراسة تحلیلیة تاریخیة علمیة لحیاة الامام الحسن العسکری" است. نویسنده این کتاب حجت‌الاسلام محمدجواد مروجی طبسی است و از اهل علم. فرزند آیت‌الله حاج شیخ محمدرضا طبسی و صاحب بیش از سی اثر تحقیقی در بخش‌ها و شاخه‌های مختلف اسلام. وی چون خودش در نجف به دنیا آمده و در تحصیل هم با عربی مانوس بوده برخی از کتاب‌هایش (از جمله با خورشید سامرا) را هم به عربی نوشته و مترجم خوبی چون "عباس جلالی" آن را به فارسی برگردانده است.  

تحلیلی از زندگانی امام حسن عسکری/ باقر شریف قرشی/ مترجم: محمدرضا عطائی/ناشر: کنگره جهانى حضرت رضا

"باقر شریف القرشی" متولد سال 1926 م/ 1344ق در شهر نجف، فرزند شیخ شریف قرشی نجفی از علمای نجف است. القرشی (به فتح قاف و سکون یا فتح راء) یکی از خاندان‌های شناخته شده در نجف محسوب می‌گردد. شیخ باقر در سال 1382 به پاس تألیفات ارزنده‌اش در زمینه تاریخ معصومین (ع)، جایزه‌ی ویژه‌ی پنجمین دوره‌ی کتاب سال ولایت را از آن خود کرد. او هم اکنون در شهر نجف اشرف به تحقیقات خویش مشغول است. از این محقق نجفی تاکنون حدود پنجاه اثر به چاپ رسیده است که 46 اثر آن راجع به أهل‌بیت علیهم السلام و بقیه به ابعاد مختلف سیاسی، اقتصادی و تربیتی اسلام مربوط می‌گردد. 

مسند الامام العسکری/عزیزالله عطاردی/ناشر: کنگره جهانى حضرت رضا(ع)‌

"عزیزالله عطاردی" در عصر ما نایب و جانشینی به حق برای علامه مجلسی است. کار کارستانی که کرده هم عبارت است از جمع‌آوری و تدوین مجموعه کتبی با نام "مسند" که تمام احادیث منسوب به هر یک از معصومین را به شکل مبسوطی در خود جای داده است. کار بدیهی بر زمین مانده‌ای که به همت چهل ساله‌ی این حدیث‌شناس مبرز به انجام رسیده است و نسل‌های بعد از این کار او به بزرگی یاد خواهند کرد. یادآور می‌شوم که کتاب به عربی است و مخصوص علمای حوزوی!

الامام الحسن العسکری/کامل سلیمان/ناشر: دار التعارف للمطبوعات

"کامل سلیمان" از نویسندگان پرشور جبل عامل لبنان است که آثار پر ارجى از جمله "یوم الخلاص" ـ همان روزگار رهایی معروف ـ را به رشته‌ی تحریر در آورده است. بیش از ده کتاب دیگر در کارنامه‌ی کامل سلیمان هست که هنوز هیچکدام به فارسی ترجمه نشده‌ است. کتابی‌ که انتخاب کرده‌ام؛ جزو کتاب‌های پیشنهاد داده شده در کتابخانه‌ی تخصصی تاریخ اسلام و کتابخانه‌ی بزرگ دانشگاه علوم حدیث است.

معجزات امام حسن عسکری/ حبیب‌الله اکبرپور/ ناشر:الف
بخش اصلی کتاب حاضر شامل داستان‌هایی در مورد معجزات حضرت امام حسن عسکری به زبان آذری است. برخی از داستان‌های این نویسنده پنجاه و دو ساله عبارتند از: اطلاع حضرت از ضمایر افراد، تقاضای نگین  از حضرت، خبر دادن از فوت کنیز و همچنین تولد حضرت، القاب و آثار و شهادت ایشان از جمله مطالب دیگری است که در این کتاب پیش رو خواهید داشت.

موسوعة الامام العسکری/ مولف: اللجنه العلمیه فی موسسه ولی العصر للدراسات الاسلامیه /مصحح: ابوالقاسم الخزعلی/ ناشر: موسسه ولی العصر للدراسات الاسلامیه

آیت الله خزعلی در راس هیاتی علمی موسوعه‌ای از احادیث مرتبط با امام یازدهم تهیه نمودند که در مورد دیگر ائمه ادامه نیافته است. این شش جلد کتاب را تنها از قم می‌توانید تهیه کنید.

کرامات و مقامات عرفانی امام حسن عسکری/ سیدعلی حسینی‌قمی/ ناشر:نبوغ
در کتاب حاضر زندگانی امام "حسن عسکری (ع) "برای نوجوانان ذیل دو بخش بازگو می‌شود. عناوین بخش‌های اصلی بدین قرار است: فرازهایی از زندگانی و  نمونه‌هایی از فضایل و مقامات عرفانی امام حسن عسکری (ع) و داستان‌هایی شیرین و خواندنی از عجایب و کرامات شگفت‌انگیز حضرت. در این کتاب افزون بر شرح زندگانی آن حضرت، سیره، فضایل و کرامات، گزیده‌ای از سخنان پندآموز ایشان نیز درج شده است. 

چهره‌های درخشان سامرا: /علی ربانی خلخالی/ نشر: مکتب الحسین (ع)

این کتاب داستان زندگی امام هادی (ع) و امام حسن عسکری (ع) و کرامات آنان است و در بخشی از آن به زندگینامه نرجس خاتون و حکیمه خاتون نیز پرداخته شده است. مسئول انتشارات مکتب الحسین که خود این کتاب را تالیف کرده است در لحظات آخر تنظیم این لیست، کتاب "چهره‌های درخشان سامرا" را جدیدترین کتاب خود معرفی نموده و نوید نگارش کتابی با عنوان "ستاره درخشان مشرق زمین، فاطمه (س)"را داد.

در آستانه غیبت/ محمد دشتی و مهدی صادقی/ناشر :فیض کاشانی
این کتاب در مرکز تحقیقات ‌حوزه ‌نمایندگی‌ ولی‌ فقیه ‌در جهاد سازندگی تهیه شده است و اکنون در بازار کم‌یاب است. 308 صفحه دارد و در قطعی وزیری منتشر شده است. کتاب حیات غریبانه امام یازدهم را در پرتو آماده‌سازی برای شرایط حضور آخرین امام تبیین می‌کند. 

هفتاد دو درس زندگی از سیره عملی حضرت امام حسن عسکری /حمیدرضاکفاش‏/ ناشر:عابد

یک کتاب کاربردی با محوریت اخلاقیات. سیره‌خوانی کاری بود که علمای هم‌نسل با مرحوم آیت‌الله مجتهدی به خوبی انجامش می‌دادند. کتاب به شکلی سریع و صریح، بخش‌های خاصی از زندگی و منش عملی حضرت امام حسن را پررنگ می‌کند.