نشست «وحی؛ کلام الهی یا کلام بشری» از سوی پژوهشکده فلسفه و کلام پژوهشگاه علوم و فرهنگ، سی ام خردادماه برگزار شد.
به گزارش کتابنیوز در این همایش علمی حجج اسلام سید محمدعلی ایازی، سید یدالله یزدانپناه و هادی صادقی به بیان دیدگاههای خود درباره اظهارات اخیر دکتر عبدالکریم سروش در زمینه بشری بودن مقوله وحی پرداختند.
حجتالاسلام سید محمدعلی ایازی، از قرآنپژوهان کشور بحث خود را ناظر به امور درون دینی خواند و گفت: حقیقت وحی نبوی فراتر از یک وحی طبیعی زنبوری بوده و از سوی دیگر توصیف حقیقت وحی دشوار است و یافتههای خارقالعاده و غیر مترقبهای مانند معجزات پیامبران است.
وی افزود: از میان نوشته های اخیر سروش پیداست که وی دو دغدغه دارد: وجود فرهنگ مناسب با جزیرهالعرب که میخواهد بگوید این وحیای که نبوی بوده است، بازتاب از این فرهنگ است. دوم اینکه دستهای از احکام شریعت وجود دارد که با مسائل و علوم جدید در تعارض است.
حجتاسلام ایازی گفت: نظریه ما این است که معانی و الفاظ قرآن کریم وحی است و همانطور که معانی را بر قلب پیامبر(ص) القاء کرده است دقیقا با همین الفاظ القاء کرده است که برای اثبات این مدعا نیازمند مقدماتی هستیم.
وی گفت: در آیات متعددی بارها مورد تأکید قرار داده است که قرآن عربی است نکته دوم اینکه این وحی نبوی از وحیهای اختصاصی است مثل وحی به زنبور و مادر موسی نیست و در چندین جا قرآن آورده است که این وحی به افراد خاص و انتخاب شده وارد میشود.
در ادامه این نشست حجتالاسلام یزدانپناه گفت: در باب وحی آنگونه که از قرآن کریم بر میآید نه تنها معانی بلکه الفاظ هم از سوی خداوند است و اگر بشود این نکته را تثبیت کرد که الفاظ هم از سوی خداست بسیاری از ادعاهای سروش پا نمیگیرد.
بنابر این گزارش حجت الاسلام صادقی، رئیس مرکز پژوهشهای اسلامی صداوسیما نیز در این نشست تصریح کرد: در کلام مسیحیان پیامبر(ص) کسی است که مثل دیگران است ولی ادراکات ویژه دارد ولی در فرهنگ اسلامی، پیامبر(ص) شخص خاص با ویژگیهای خاص است.
وی افزود: او انسان است، هدفش هدایت بشریت است، برانگیختگی و بعثت پیامبر(ص)، ترویج معارف، از مبدأ الهی نشأت گرفته است، دریافت وحی تصریح به این است که وحی از جای دیگر است و ابلاغ که ناظر به وحی رسالی است.
وی افزود: دو دیدگاه در این زمینه وجود دارد: یک دیدگاه سنتی که پیامبران برگزیدگان خدایند؛ در این دیدگاه گفته میشود عقل بشر خودکفا نیست، و در دیدگاه تجدد عنوان میشود عقل خودکفاست. دیدگاه سنتی معتقد است ما نیازهای خود را نمی شناسیم اما دیدگاه متجدد میگوید ما قادر به شناخت نیازهایمان هستیم. تفکر سنتی میگوید رویکرد به دین به حق طلبی و حقجویی است و دیدگاه جدید میگوید در صورت "نیاز" باید به دین مراجعه شود.
حجتالاسلام صادقی خاطرنشان کرد: تفکر سنتی میگوید در وحی هدف گذار خداست و تفکر جدید میگوید هدفگذار خود انسانی است که به او وحی شده است. یعنی هدف در اندیشه سنتی اخروی و در دیدگاه جدید دنیوی است. دیدگاه سنتی قائل است پیامبران و عرفا از یک صنف نیستند و عرفا تربیت یافتگان پیامبرند اما تفکر جدید قائل است که پیامبران و عرفا مثل همند.
به گزارش روابط عمومی و امور بینالملل دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، حجتالاسلام ایازی با اشاره به تفاوت معانی وحی در قرآن کریم گفت: شخصیت پیامبر(ص) با شخصیت قرآن کریم متفاوت است از این رو استفادههای مورد نظر سروش ممکن نیست.
وی افزود: نکته این است که بحث هویت استقلالی پیامبر(ص) در قرآن نشان داده شده است در چند جا در قرآن آمده است که به تو قرآن را تعلیم داد در حالیکه تو هیچ نمیدانستی.
حجت الاسلام یزدان پناه نیز در ادامه نشست گفت: سروش برای اینکه واسطه جبرئیل را توجیه کند چند بیان دارد یکی از این بیانها این است که رسول الله(ص) برتر از جبرئیل است و جبرئیل جزیی از رسول الله(ص) است و یکی از لایههای انسان، جبرئیل است از این رو گفته است که جبرئیل از خود پیامبر(ص) است.
وی گفت: اگر نظر سروش را بپذیریم حجیت قرآن از بین میرود و تاریخمند میشود و با گذشت تاریخ کاربردی ندارد. اینکه گفته شود که نظر سروش در باب مسائل اخروی حجیت دارد ولی در امور دنیوی ندارد مرزی موهوم است.
حجتالاسلام ایازی نیز با اشاره به «قل» هایی که در قرآن کریم به کار رفته است، گفت: سروش معتقد است که این «قل» تفنن در عبارت است و مانند شعرا که گاهی به خود خطاب میکنند پیامبر نیز اینگونه به کار برده است. در حالیکه 332 بار «قل» در قرآن به کار رفته است که اگر تأویل رود خطابات به مشرکین و کفار هم باید تأویل رود.
حجتالاسلام صادقی هم در همین زمینه تصریح کرد: این قل اگر برای تفنن است نباید اینقدر به کار رود و در بیش از نیمی از کتاب تقسیم شود. کدام ادیب این حجم سخن را استفاده میکند از سویی اگر به کار ببرد با قرینه به کار میبرد. از سویی خود پیامبر(ص) خبر ندارد که قلها خطاب به خودش است و همیشه فکر میکرده است که دیگری به او خطاب کرده است. سروش میگوید چارهای نیست و راه دیگر نداریم که ما میگوییم اگر راه ندارد اصل نظرتان را پس بگیرید.
در ادامه حجت الاسلام ایازی گفت: طبق تفکر سنتی، پیامبر اکرم(ص) مفسر اول قرآن کریم است و کسی قائل نیست که پیامبر(ص) بدون قابلیتی به این درجه رسیده است و نمیتوان گفت که پیامبر(ص) تنها بلندگوی وحی بوده است و تنها آن را نقل کرده است. البته کلمات بر پیامبر القا شده است.
سپس حجت الاسلام یزدن پناه رسول الله(ص) را روح اعظم و برتر از جبرئیل امین خواند و گفت: جبرئیل غلامی از غلامان پیامبر(ص) است ولی در مقام انتقال، پیامبر(ص) مانند تلمیذ میشود و جبرئیل به او یاد می داد و پیامبر(ص) با تمام سطوح معانی آن را مییابد نه اینکه طوطی وار بیان کند.
شایان ذکر است، در پایان این نشست اساتید، به پرسشهای حاضران پاسخ دادند.
