معاون کتابخانهی ملی با اشاره به قاچاق نسخ خطی در کشور، تأکید کرد: از حدود 300هزار نسخهی خطی موجود در کشور، نیمی در دست مردم است.
او همچنین از اقدامهای انجامشده در دو سال گذشته در کتابخانهی ملی به عنوان کارهایی برای جلوگیری از قاچاق نسخ خطی یاد کرد.
حبیبالله عظیمی در گفتوگو با ایسنا عنوان کرد: «ما در دو سال گذشته با بودجهی قابل توجه و سرعت زیادی اقدام به خرید نسخ خطی کردیم؛ چون احساس کردیم یکی از راههای مبارزه با قاچاق و خروج غیرقانونی نسخ خطی از کشور این است که مراکز معتبر و دولتی مانند کتابخانهی ملی با سرعت این نسخ خطی را از مردم و مجموعهداران بخرند و در کتابخانهی ملی نگهداری شوند، تا علاوه بر جلوگیری از قاچاق کالا، یک اعتمادسازی هم شود.»
این کارشناس نسخ خطی یادآور شد: «قبلا از موجودی نسخ خطی در ایران بیخبر بودیم؛ اما الآن برآورد میکنیم که حدود 300 هزار نسخهی خطی در کشور موجود باشد. از این تعداد نسخ خطی موجود، بین 120 تا 150هزارتای آنها در کتابخانههای معتبر مانند کتابخانههای ملی، آستان قدس رضوی، آیتالله مرعشی، مجلس شورای اسلامی و دانشگاه تهران است. این کتابخانهها بیشترین نسخ خطی را در خود دارند؛ از اینرو شاید حدود نیمی از نسخ خطی در کتابخانههای معتبر کشور باشد و حدود نیمی از آن در دست مردم و مجموعهداران خصوصی. از سویی، مردم و مجموعهداران به دستگاههای دولتی اعتماد نداشتهاند که بخواهند تعداد نسخ خودشان را اعلام کنند، که این خودش بدترین آفت بود و سبب از بین رفتن نسخ خطی در کتابخانههای شخصی میشد که بسیاری از آنها شرایط حفاظت را ندارند.»
او همچنین افزود: برای جلوگیری از از بین رفتن نسخ خطی و اعتمادسازی، در دو سال گذشته آمدیم چند راه حل پیشنهاد کردیم، که این چند راه حل در نهایت، از سویی به حفاظت و نگهداری نسخ خطی و در جمعآوری آنها به ما کمک میکند، که یکی از وظایف اصلی ماست. درواقع، حفظ و نگهداری میراث مکتوب داخل کشور وظیفهی ماست.
عظیمی از خریداری نسخ خطی از مردم و مجموعهداران به عنوان اولین راه حل پیشنهادی کتابخانهی ملی یاد کرد و افزود: ودیعه گذاشتن نسخ خطی نیز راه حل دیگری است. در این ساز و کار، دارندگان نسخ خطی بر اساس تفاهمنامهای که با کتابخانهی ملی امضا میکنند، از آنجایی که مالک شرایط نگهداری آثار را نمیداند، ما کتاب را از آنها امانت میگیریم و پس از آفتزدایی و ضدعفونی کردن، آنها را به صورت امانی نگهداری میکنیم و در صورتیکه مالک میل به فروش یا امانت گذاشتن نداشته باشد، ما به عنوان مشاور به آنها کمک میکنیم که کتابهایشان ضدعفونی شود و شرایط نگهداری آنها را تبیین میکنیم.
مدیر پیشین بخش نسخ خطی در کتابخانهی ملی همچنین به همکاری کتابخانهی ملی با دیگر کتابخانههای معتبر کشور برای پرهیز از رقابت در تهیهی نسخ خطی، اشاره کرد و در ارائهی آماری کلی از نسخ خریداریشده در سالهای 85 و 86 نیز گفت: در سال 85، 4500 نسخهی خطی خریداری کردهایم و نزدیک به چهارهزار نسخهی چاپ سنگی را نیز خریدهایم؛ در حالیکه در سال 86، بهدلیل محدودیت منابع مالی، درمجموع حدود چهارهزار نسخ خطی و چاپ سنگی خریداری کردهایم.
او همچنین متذکر شد: «با توجه به اینکه به دلایل گوناگون، معرفی نسخ خطی به آسانی کتابهای چاپی نیست، به کار کارشناسی نیاز و ضرورت دارد یک کارشناس نسخ خطی با توجه به پیشینههایی که دارد، کتاب را مطالعه کند. علاوه بر اینکه اول و آخر تعدادی از کتابها افتادهاند که مطالعه را سختتر میکنند. با توجه به این موضوع، قاعدتا هیچ کجای دنیا و در هیچ کتابخانهای از جهان، کتابهای خطی را که به دست آنها میرسد، با سرعت نمیتوانند معرفی کنند و در سیکل اطلاعرسانی بگذارند؛ از اینرو مدتها در نوبت فهرستنویسی میمانند و بعد از فهرستنویسی است که شناسنامه پیدا میکنند و به محققان معرفی میشوند.»
عظیمی در پایان خاطرنشان کرد: «طبیعی است وقتی آمار میدهیم که ما تعداد زیادی نسخ خطی را خریداری کردهایم، محققان خیلی برایشان مهم است که یک مجموعهی نسخ خطی وقتی به کتابخانه ملی آمد، نگاه اجمالی به آن داشته باشند؛ برای اینکه این نگاه اجمالی را بدهیم و از سویی، آن نوبت طولانی فهرستنویسی آثار خطی را از بین ببریم، آمدیم به این نتیجه رسیدیم که وقتی کتاب در کمیتهی کارشناسی بررسی میشود و چند کارشناس نسخ خطی، این کتابها را از جهات مختلف مورد بررسی قرار میدهند، یکسری مشخصات اجمالی از کتابها ارائه شود که آن اطلاعات اولیه بر اساس معرفی اجمالی کتاب در کمیتهی کارشناسی نسخ خطی ثبت کامپیوتری و اطلاعاتش در سایت ارائه میشود. درواقع، ما برای معرفی نسخ خطی خریداریشده بهروز هستم؛ چون وقتی نسخ خطی را خریدیم، باید ثبتش کنیم تا برای مالک سند مالی صادر شود و از اینرو همان زمانی که ما کتاب را میخریم، اطلاعاتش را در سایت منتشر میکنیم.»
