بی‌سر نامه. منظومه‌ای عرفانی منسوب به شیخ فرید الدین محمد بن ابراهیم عطار نیشابوری (حدود:540_618) ، نویسنده و شاعر صوفی مشرب ایرانی.

محمد عوفی، دولتشاه سمرقندی و عبدالرحمن جامی از آن نامی نبرده‌اند ؛ اما امین احمد رازی، در هفت اقلیم، آن را در شمار آثار عطار ذکر می‌کند. از مستشرقان هم هرمان آته، ادوارد براون و سیلوستر دو ساسی گفته دولتشاه سمرقندی را پذیزفته‌اند. برتلس نیز بی سرنامه عطار را با مثنوی مولوی مقایسه کرده و آن را از عطار شمرده است. سعید نفیسی و فروزانفر، ضمن تحقیقات مشبعی، این اثر را از عطار نیشابوری ندانسته‌اند. سطح نازل اشعار نیز مؤید این نظر است. سعید نفیسی آن را از عطار تونی، شاعر قرن نهم، شمرده است.

این منظومه در 214 بیت، شامل مقدمه‌ای کوتاه و هشت بند و خاتمه، سروده شده است که با «من به غیر تو نبینم در جهان/ قادرا پروردگارا جاودان» آغاز و با بیت «هرکه او خود را فنا کلی بساخت/ اندر آن جایی بقایی کل بساخت» ختم می‌شود. هر بند آن نیز با «سِرِّ بی سرنامه را پیدا کنم/ عاشقان را در جهان شیدا کنم» آغاز می‌شود و با «من خدایم من خدایم من خدا/ فارغم از کبر و کینه و از هوا» پایان می‌یابد.

شمار ابیات بندها مساوی نیست. مثلاً بند دوم 42 بیت و بند پنجم 13 بیت دارد. تکرارهای فراوانی در ابیات آن دیده می‌شود. مثلاً در بند اول، 17 بار عبارت «ای ز وصلت» و در بندهای دوم و سوم، 42 بار عبارت «ای وصالت» تکرار شده است. قافیه‌ها و وزن نیز گاهی معیوب و مختل است و ابیات سُست در آن کم نیست.

مضمون کلی آن وحدت وجودی است که به بیانی خام در آن آمده است.  گوینده خود را سالکی می‌داند که پس از طی طریق و پیروی از دستورات رسول اکرم، « عطّاری‌اش» بدل گشته و یکسره "حق" شده است. این منظومه در لکهنو، جزو دو مجموعه به نام‌های "گنجینه عرفان" و "راهبر راه حق" (1302ق) همچنین در کانپور (1266ق)و در تهران (1309)  همراه منظومه ارواح اثر شاه نعمت الله ولی (1357) و مجموعه‌ای به نام پندنامه و بی سرنامه به تصحیح احمد خوشنویس «عماد» (1362) به چاپ رسیده است.

رضا اشرف زاده. فرهنگ آثار ایرانی اسلامی. سروش