بیست و ششم مرداد، هجدهمین سالگرد آغاز بازگشت اسیران ایرانی جنگ تحمیلی به کشور(1369) است. به این مناسبت سایت ایبنا مروری داشته بر مهم‌ترین کتاب‌هایی که تاکنون درباره آزادگان منتشر شده‌اند.

روز 26 مرداد 1369 ایران شاهد بازگشت نخستین گروه اسیران جنگ تحمیلی بود که پس از تحمل سال‌های اسارت به ‌آغوش خانواده‌های خود بازمی گشتند. این رویداد بزرگ دو هفته پس از اشغال نظامی کویت توسط ارتش صدام و دو روز پس از آن صورت گرفت که صدام در نامه‌ای به آیت‌الله هاشمی رفسنجانی ـ رئیس‌جمهوری وقت ایران ـ تسلیم مفاد قرارداد 1975 الجزیره و شرایط ایران شد و از جمله قول داد از مرزهای ایران عقب‌نشینی و اسیران ایرانی را آزاد کند.

اسرای ایرانی از چند نقطه مرزی با تشریفات وارد کشور شدند. بوسه بر خاک ایران و زیارت حرم امام خمینی(ره) و بیعت با مقام معظم‌ رهبری از نخستین برنامه‌های آزادگان بود. از جمله اقداماتی که پس از بازگشت اسیران صورت گرفت، تشکیل ستاد رسیدگی به امور آزادگان بود. این ستاد 22 مرداد 1369 براساس قانون حمایت از آزادگان مصوب 23 آذر 1368 مجلس شورای اسلامی تشکیل شد و در نخستین گام با مساعدت و همراهی دیگر دستگاه‌ها تبادل بیش از 40000 آزاده و به همین تعداد اسیر عراقی را انجام داد. بعد از این، ستاد رسیدگی به امور آزادگان بیش از 270 واحد ستادی در سراسر کشور تشکیل داد و ارائه خدمات به آزادگان را در زمینه‌های گوناگون آغاز کرد. 

مهم‌ترین کتاب‌‌هایی که درباره آزادگان و اسارت در فاصله سال‌های‌1371 تا 1374 منتشر شده‌، عبارتند از:

ـ ییلاق سنگرها / محمدحسین قدمی / دفتر ادبیات و هنر مقاومت حوزه هنری‏ / 1371.
ـ بال‌های سوخته‏ (جلد 1) / وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی/ 1371.
ـ بشنو از دل‌ / ‌محسن ‌شاهرضایی‌ / سپاه‌ پاسداران‌ انقلاب‌ اسلامی‌، نمایندگی‌ ولی‌فقیه‌ /1371.
ـ بعد از بهار/ داوود افشاری فرکی / دفتر ادبیات و هنر مقاومت حوزه هنری‏ / 1371.
ـ چون‌ اسرای‌ کربلا / سیدمحسن‌ علامه و به‌کوشش‌ محمدقاسم‌ فروغی‌ / سپاه ‌پاسداران‌ انقلاب ‌اسلامی‌، معاونت‌ تبلیغات‌ و انتشارات و بنیاد حفظ آثار و نشر ارزش‌های‌ دفاع ‌مقدس‌ / 1371.
ـ رمادیه هفت / جهاد سازندگی، مرکز حفظ آثار دفاع مقدس / 1371.
ـ دیوارهای بغداد (جلد 1) / جواد محمدپور / دفتر ادبیات و هنر مقاومت حوزه هنری‏ / 1371.
ـ فصل بلند غربت‏ / حسینعلی خدایگانی / دفتر ادبیات و هنر مقاومت حوزه هنری‏ / 1371.
ـ نامه‏های اسارت‏ / محمود امجدیان‏ / دفتر ادبیات و هنر مقاومت حوزه هنری‏ / 1371.
ـ من زندانی صدام بودم‏ / اصغرعلی محمدجعفر؛ ترجمه محمدرضا ترکی / دفتر ادبیات و هنر مقاومت حوزه هنری‏ / 1371.
ـ قلب‌ سنگی‌ / رضا رئیسی‌‌ / سپاه‌ پاسداران‌ انقلاب‌ اسلامی‌، نمایندگی‌ ولی‌فقیه / 1371.
ـ موصل، شهر شکنجه‏ / حسین‏ حبه، قره‏سلیمانی، عبدالله ‏خسروانی،محمدعلی شهیدزاده، غلام‌عباس نعمت‏اللهی / دفتر ادبیات و هنر مقاومت حوزه هنری‏ / 1371.
ـ مهر سرخ‏ / حسن جابری / دفتر ادبیات و هنر مقاومت حوزه هنری‏ / 1371.
ـ هنوز زنده‏ایم‏ / غلامحسین کاویانی / دفتر ادبیات و هنر مقاومت حوزه هنری‏ / 1371.
ـ هوای اسارت‏ (2جلد) / حجت ایروانی / دفتر ادبیات و هنر مقاومت حوزه هنری‏ / 1372.
ـ دیوارهای بغداد (2جلد) / جواد محمدپور / دفتر ادبیات و هنر مقاومت حوزه هنری‏ / 1372.
ـ آزادگان بگویید (3جلد) / محمدحسن مقیسه / دفتر ادبیات و هنر مقاومت حوزه هنری‏/ 1372.
ـ باغ ملکوت‏ / مهدی لندرودی؛ به کوشش عبدالمجید نجفی / دفتر ادبیات و هنر مقاومت حوزه هنری‏ / 1372.
ـ پنجره‏ای رو به فردا / رضا رئیسی و محمدحسن مقیسه‏ / دفتر ادبیات و هنر مقاومت حوزه هنری‏ / 1372.
ـ اسیر شماره 0339 / خدیجه میرشکار؛ به کوشش رضا رئیسی / دفتر ادبیات و هنر مقاومت حوزه هنری‏ / 1372.
ـ اسیر عین‌خوش‌ / به‌کوشش‌ حمید بهمنی‌ / دفتر ادبیات و هنر مقاومت حوزه هنری/ 1372.
ـ برزخ اسارت‏ / علیرضا دهنوی / دفتر ادبیات و هنر مقاومت حوزه هنری‏ / 1372.
ـ روایت‌ زخم/ تدوین‌ و نگارش‌ سیدمحسن‌ علامه‌، بازنویس‌ نثر حسن‌ بنی‌عامری‌ / سپاه‌ پاسداران‌ انقلاب‌ اسلامی‌، نیروی‌ زمینی‌، معاونت‌ تبلیغات‌ و انتشارات‌ / 1372.
ـ پرچین‌ راز / احمد یوسف‌زاده‌ مولایی‌ و نوشته‌ علی‌هادی / سپاه‌ پاسداران‌ انقلاب‌ اسلامی‌، نیروی‌ زمینی‌، معاونت‌ تبلیغات‌ و انتشارات‌ / 1372.
ـ تشریف سپیده (مجموعه خاطرات آزادگان ـ دفتر دوم) / وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، دفتر حفظ آثار و ارزش‌های دفاع مقدس و ستاد کل نیروهای مسلح، معاونت فرهنگی و تبلیغات / 1372.
ـ تا اسارت/حمیدحکیم‏خواه (عیوضیان)،[مجید پیری]/دفتر ادبیات و هنر مقاومت حوزه هنری‏/1372.
ـ پشت میله‏های رمادی / محسن بخشی / دفتر ادبیات و هنر مقاومت حوزه هنری‏ / 1372.
ـ روزهای بلند انتظار / قربانعلی عظیمی / دفتر ادبیات و هنر مقاومت حوزه هنری‏ / 1372.
ـ خداحافظ موصل / نصراله دارنده / جهاد سازندگی، مرکز حفظ و نشر دفاع مقدس / 1372.
ـ روزنه‏ای به آسمان‏ (خاطرات‌ اسیر آزاد شده‌ ایرانی‌ معصومه‌ آبادی‌) / به کوشش مریم شانکی / دفتر ادبیات و هنر مقاومت حوزه هنری‏ / 1372.
ـ در مدار بسته قفس‏ / مهدی کارگر / دفتر ادبیات و هنر مقاومت حوزه هنری‏ / 1372.
ـ زندگی ممنوع‏ /ستار کریمی، اسماعیل چاووشی/دفتر ادبیات و هنر مقاومت حوزه هنری‏ / 1372.
ـ غروب غربت‏ / علی محمد بیگی / دفتر ادبیات و هنر مقاومت حوزه هنری‏ / 1372.
ـ غریبه‌ای‌ روی‌ خاک‌ / حسین‌ جوکار / دفتر ادبیات و هنر مقاومت حوزه هنری/ 1372.
ـ کمپ 18 / محمدرضا درویش، علی احمدی، علی اصغر رباط‌جزی / دفتر ادبیات و هنر مقاومت حوزه هنری‏ / 1372.
ـ گرگ‌های صحرا / داریوش نظرزاده‏ / دفتر ادبیات و هنر مقاومت حوزه هنری‏ / 1372.
ـ نماز در اسارت‏ / فریده هادیان، اکرم ارجح‏ / دفتر ادبیات و هنر مقاومت حوزه هنری‏ / 1372.
ـ وحشتگاه اسارت‏ / مرتضی امیران / دفتر ادبیات و هنر مقاومت حوزه هنری‏ / 1372.
ـ مثل‌ پرنده/به‌کوشش‌ اسماعیل‌ یکتایی‌ لنگرودی/دفتر ادبیات و هنر مقاومت حوزه هنری/ 1372.
ـ اردوگاه مفقودان/مهرداد عاشوریان و مرتضی رستمی/دفترادبیات وهنرمقاومت حوزه هنری/1373.
ـ ارتفاعات کوبی کوبلان‏ /معزالدین اصغری و حاجت کیان‌پور / دفتر ادبیات و هنر مقاومت حوزه هنری‏ / 1373.
ـ در تهاجم باد / گردآورنده مرتضی طیبی / دفتر ادبیات و هنر مقاومت حوزه هنری‏ / 1373.
ـ زندانی ابوغریب‏ / محمدحسن حسن‏شاهی / دفتر ادبیات و هنر مقاومت حوزه هنری‏ / 1373.
ـ رنگ زخم‏ / به کوشش محمدابراهیم صحّافیان‏ / دفتر ادبیات و هنر مقاومت حوزه هنری‏ / 1373.
ـ ستون پنجمی‌ها/به کوشش سیدامیر معصومی/دفتر ادبیات و هنر مقاومت حوزه هنری‏ / 1373.
ـ سال‌های سخت اسارت / ابوالقاسم‌ علی‌حسینی‌، بیژن‌ ابراهیمی‌، داریوش‌ نظرزاده / دفتر ادبیات و هنر مقاومت حوزه هنری‏ / 1373.
ـ هشتمین‌ رنگ‌ رنگین‌کمان‌ / ‌محمدابراهیم ‌باباخانی و تدوین‌ علیرضا پوربزرگ‌ وافی/سپاه‌ پاسداران‌ انقلاب‌ اسلامی‌، نیروی‌ زمینی‌، معاونت‌ تبلیغات‌ و انتشارات‌ / 1373.
ـ هلهله در زنجیر / علی‌اصغر صالح‏آبادی و بازنویس‏ بهروزحاجی محمدی / دفتر ادبیات و هنر مقاومت حوزه هنری‏ / 1373.
ـ شهید غریب‏ (روایتی از اسارت شهید تندگویان‏) / جلیل جباری / ارتش جمهوری اسلامی ایران، سازمان عقیدتی سیاسی، معاونت تبلیغات و روابط عمومی / 1373.
ـ عطر گل‌محمدی / اسماعیل یکتایی لنگرودی / دفتر ادبیات و هنر مقاومت حوزه هنری‏ / 1373.
ـ غروب‌ در غربت‌ /ستاد رسیدگی‌ به‌ امورآزادگان‌ استان‌ چهارمحال‌ و بختیاری‌/ 1373.
ـ فرهنگ اسیران ایرانی در عراق‏(دفتر1)/دفتر ادبیات وهنرمقاومت حوزه هنری/1373.
ـ فریاد بلند اسارت‏ / محمد قدمی / آوای نور؛ وزارت آموزش و پرورش، اداره کل‏ / 1373.
ـ قصه اسارت‏ / به کوشش جلیل جباری / ارتش جمهوری اسلامی، عقیدتی سیاسی / 1373.
ـ لحظات‌ پر التهاب‌ (به‌ یاد شهید ایرج‌ مکوندی‌) / سعید اسدی‌فر / دفتر ادبیات و هنر مقاومت حوزه هنری/ 1373.
ـ یادهای آزادگی / به کوشش سیدامیر معصومی / عقیدتی سیاسی ارتش / 1373.
ـ یک‌ واژه‌، هزاران‌ گل‌ (براساس‌ خاطرات‌ جانباز آزاده‌ هادی‌ ایزدی‌) / بازنویسی‌ و ویرایش‌ با نظارت‌ ابراهیم‌محمد حسن‌بیگی‌ / مرکز نشر هنر اسلامی‌ (بنیاد مستضعفان‌ و جانبازان‌ انقلاب‌ اسلامی‌) / 1373.
ـ اردوگاه آینه‏ها (خاطرات روحانیان آزاده‏) / احمد اسماعیلیان، عمران احمدی و به کوشش تیپ 83 امام جعفرصادق‏ / دفتر ادبیات و هنر مقاومت حوزه هنری‏ / 1374.
ـ آسمانه‏ / به کوشش ستاد آزادگان استان سمنان/دفتر ادبیات و هنر مقاومت حوزه هنری‏ / 1374.
ـ تصویر رهایی (مجموعه عکس‏) / ستاد رسیدگی به امور آزادگان‏ / ریاست جمهوری، ستاد رسیدگی به امور آزادگان، معاونت امور فرهنگی / 1374.
ـ روانشناسی ‌اسارت‌ و عوارض‌ روانپزشکی ‌ناشی ‌از آن ‌(همراه‌ با نتایج ‌طرح‌های ‌پژوهشی ‌انجام ‌شده ‌درباره ‌آزادگان ‌ایرانی‌) / احمدعلی‌ نوربالا و محمد نریمانی‌ / دانشگاه‌ شاهد / 1374.
ـ یادواره ‌بسیجی ‌آزاده ‌جانباز شهید عبدالمجید محمد باقری‌، فرمانده ‌بسیج ‌دانشجویی ‌دانشکده ‌حقوق ‌و علوم‌ سیاسی ‌دانشگاه ‌تهران‌ / زیرنظر علی ‌دوانی‌ / مرکز فرهنگی‌ نشر قبله‌/ 1374.
ـ رهایی در فکه‏ / سیدرضا میرزازاده حسینی / دفتر ادبیات و هنر مقاومت حوزه هنری‏ / 1374.
ـ زندان‌ بیتوش‌ / به‌کوشش‌ حجت‌ شاه‌محمدی‌ / دفتر ادبیات و هنر مقاومت حوزه هنری/ 1374.
ـ زخمدار / جهانگیر خسروشاهی‌ / کانون‌ فرهنگی‌ هنری‌ ایثارگران‌ / 1374.
ـ سقف سنگی / رامین مهربان‏ / دفتر ادبیات و هنر مقاومت حوزه هنری‏ / 1374.
ـ معنویت در اسارت‏ (خاکریز پنهان‏) / گروه تحقیق و نویسندگان دفتر پژوهش و انتشارات/ ریاست جمهوری، ستاد رسیدگی به امور آزادگان‏ / 1374.
ـ مقاومت در اسارت‏ (دفتر 1) / گروه تحقیق و نویسندگان دفتر پژوهش و انتشارات/ ریاست جمهوری، ستاد رسیدگی به امور آزادگان‏ / 1374.
ـ فرهنگ اصطلاحات اسرای ایرانی (به انضمام دانستنی‌هایی از اسارت ) / کاری از گروه تحقیق ونویسندگان دفترپژوهش و انتشارات / ریاست جمهوری، ستاد رسیدگی به امور آزادگان‏ / 1374.
ـ مسافر، آسمان‌، زنجیر / خاطره ‌هوشنگ ‌شیروین‌ و گردآوری ‌علیرضا پوربزرگ ‌وافی / سپاه‌ پاسداران‌ انقلاب‌ اسلامی‌، نیروی‌ زمینی‌، معاونت‌ تبلیغات‌ و انتشارات‌، مدیریت‌ انتشارات‌ / 1374.
ـ لحظه‌های‌ انتظار / سپاه‌ پاسداران‌ انقلاب‌ اسلامی‌، مرکز فرهنگی‌، معاونت‌ انتشارات‌، مدیریت‌ امورکتاب‌ / 1374.