لطفاً دولتمردان و کارگزاران نظام اسلامی بخوانند / علیاکبر سبزیان
با یاد و گرامیداشت شهیدان رجائی و باهنر
تابلوهای راهنمائی و رانندگی هر یک پیام خاصّی دارند. برخی توجّه میدهند و برخی اخطار. برخی دیگر نیز یادآوری کننده و تأکید کنندهاند. تعدادی هم از راننده میخواهند که خود را نسبت به وقوع هرگونه حادثهی احتمالی مجهّز سازد. پیامهای ابرمردی که حکومت کوتاه پنجسالهاش- که همین میتواند درسهای فراوانی برای مدیران نظام اسلامی باشد – الگویی تمام عیار، برای همهی عدالتپیشگان و آزادگان عالم، به ویژه کارگزاران و مدیران نظام اسلامی است؛ همان تابلوهای راهنمائی است؛ امّا فرا روی دولتمردان و کارگزارانی که قصد دارند در مسیر پر پیچ و خمِ خدمت به مردم و تصمیمگیری برای نظام اسلامی حرکت کنند.
آنچه میآید گزیدهای است از این پیامها در نهجالبلاغه:
1. واجباتت را با اخلاص انجام بده
از کارهائی که به خدا اختصاص دارد و باید با اخلاص انجام دهی، انجام واجباتی است که ویژهی پروردگار است. پس در بخشی از شب و روز، وجود خود را به پرستش خدا اختصاص ده، و آن چه تو را به خدا نزدیک میکند، بیعیب و نقصانی انجام ده، اگر چه دچار خستگی جسم شوی. (نامه 53)
2. فراوان یاد قیامت کن
تو بر نفس، مسلّط نخواهی شد، مگر با یاد فراوان قیامت، و بازگشت به سوی خدا. آن چه بر تو لازم است آن است که حکومتهای دادگستر پیشین، سنّتهای با ارزش گذشتگان، روشهای پسندیدهی رفتگان و آثار پیامبر(ص) و واجباتی که در کتاب خداست را، همواره به یاد آور و از آن چه ما عمل کردهایم، پیروی کنی.(نامه 53)
3. مراقب هجوم شیطان باش
مبادا هرگز دچار خودپسندی گردی! و به خوبیهای خود اطمینان کنی، و ستایش را دوست داشته باشی، که اینها همه از بهترین فرصتهای شیطان برای هجومآوردن به توست، و کردار نیکِ نیکوکاران را نابود سازد.(نامه 53)
4. خویشتندار باش
نیکوترین اندوختهی تو باید اعمال صالح و درست باشد. هوای نفس را در اختیار گیر و از آن چه حلال نیست، خویشتنداری کن. زیرا بخل ورزیدنِ به نفس خویش، آن است که در آن چه دوست دارد، یا برای او ناخوشایند است، راه انصاف پیمایی.(نامه 53)
5. با خودسازی، مردم را تربیت کن
کسی که خود را رهبر مردم قرار داد، باید پیش از آن که به تعلیم دیگران بپردازد، خود را بسازد و پیش از آن که با حرفش تربیت کند، عملش تعلیم دهنده باشد.(حکمت 73)
6. مردمی باش
بخشی از وقت خود را به کسانی اختصاص ده که به تو نیاز دارند، تا شخصاً به امور آنان رسیدگی کنی و در مجلس عمومی با آنان بنشین و در برابر خدایی که تو را آفریده، فروتن باش، و سربازان و یاران و نگهبانان خود را از سر راهشان دور کن تا سخنگوی آنان بدون اضطراب در سخن گفتن با تو گفتگو کنند.(نامه 53)
7. با مردم رو راست باش
هرگاه مردم نسبت به تو گمان بد کردند، عذر خویش را آشکارا با آنان در میان بگذار و با این کار از بدگمانی نجاتشان ده، کــه ایـن کـار ریـاضتی بـرای خود سازی تو و مهربانی کردن نسبت به مردم است و این عذرخواهی تو آنان را به حقّ وا میدارد.(نامه 53)
8. با مردم مهربان باش
مهربانی با مردم را پوشش دل خویش قرار ده، و با همه دوست و مهربان باش. مبادا هرگز چونان حیوان شکاری باشی که خوردن آنان را غنیمت دانی؛ زیرا مردم دو دستهاند: دستهای برادر دینی تو و دستهی دیگر همانند تو در آفرینش.(نامه 53)
9. در برخورد با مردم حوصله کن
به عدل و انصاف رفتار کنید، به مردم در بارهی خودتان حق بدهید، پرحوصله باشید و در برآوردن حاجات مردم، تنگ حوصلگی نکنید که شما گنجوران و خزانهداران رعیّت و نمایندگان ملّت و سفیران حکومت هستید.(نامه 52)
10. به مردم دروغ نگو
با مردم تندخو مباش. به آنها دروغ نگو و به مردم به جهت این که بر آنها حکومت داری، بی اعتنایی نکن. چرا که مردم، برادران دینی و یاری دهندگان در استخراج حقوق الهی میباشند.(نامه 26)
11. به ملّت خیانت نکن
کسی که امانت الهی را خوار شمارد و دست به خیانت آلوده کند، خود و دین خود را پاک نساخته و درهای خواری را در دنیا به روی خود گشوده. و در قیامت خوارتر و رسواتر خواهد بود و همانا بزرگترین خیانت، خیانت به ملّت و رسواترین دغلکاری، دغلبازی با امامان است.(نامه 26)
12. خشنودی خدا را با خشنودی مردم عوض نکن
خدا را برای راضی نگه داشتن مردم، به خشم نیاور. زیرا خشنودی خدا جایگزین هر چیزی است. اما هیچ چیز جایگزین خشنودی خدا نمیشود.(نامه 27)
13. بر مردم منّت نگذار
مبادا با خدمتهایی که انجام دادی، بر مردم منّت گذاری! یا آن چه انجام دادهای بزرگ بشماری، یا مردم را وعدهای داده، سپس خُلف وعده نمایی! منّت نهادن، پاداش نیکوکاری را از بین میبرد، و کاری را بزرگ شمردن، نور حق را خاموش گرداند و خلاف وعده عمل کردن، خشم خدا و مردم را بر میانگیزاند.(نامه 53)
14. به فکر مشکلات محرومان باش
همواره در فکر مشکلات محرومان باش. از آنان روی بر مگردان. به ویژه امور کسانی را از آنان بیشتر رسیدگی کن که از کوچکی به چشم نمیآیند و دیگران آنان را کوچک میشمرند و کمتر به تو دسترسی دارند. .(صفحه 583)
15. رعایت حال محرومان و طبقات پائین جامعه را بکن
خدا را! خدا را! در خصوص طبقات پایین و محروم جامعه، که هیچ چارهای ندارند و عبارتند از زمینگیران، نیازمندان، گرفتاران و دردمندان. همانا در این طبقهی محروم، گروهی خویشتنداری کرده و گروهی به گدایی دست نیاز بر میدارند. پس برای خدا پاسدار حقّی باش که خداوند برای این طبقه معیّن فرموده است.(نامه 53)
16. حق را به حقدار بده
حق را به صاحب حق، هر کس که باشد، نزدیک یا دور، بپرداز. و در این کار شکیبا باش و این شکیبایی را به حساب خدا بگذار، گرچه اجرای حق مشکلاتی برای نزدیکانت فراهم آورد، تحمّل سنگینی آن را با یاد قیامت بر خود هموار ساز، زیرا تحمّل آن پسندیده است.(نامه 53)
17. با راستگویان پیوند کن
تا میتوانی با پرهیزکاران و راستگویان بپیوند و آنان را چنان پرورش ده که تو را فراوان نستایند و تو را برای اعمال زشتی که انجام ندادهای تشویق نکنند، که ستایش بیاندازه، خودپسندی میآورد و انسان را به سرکشی وا میدارد. هرگز نیکوکار و بدکار در نظرت یکسان نباشند. زیرا نیکوکاران در نیکوکاری بیرغبت و بدکاران در بدکاری تشویق میگردند، پس هرکدام از آنان را بر اساس کردارشان پاداش ده. (نامه 53)
18. از خشم عمومی مردم بترس
مراقب خشم عمومی مردم باش! دوست داشتنیترین چیزها، در نزد تو در حق، میانهترین، و در عدل، فراگیرترین و در جلبِ خشنودی مردم، گستردهترین باشد، که همانا خشم عمومی مردم، خشنودی خواص(نزدیکان) را از بین میبرد، امّا خشم خواص را خشنودی همگان بیاثر میکند.(نامه 53)
19. مراقب مسؤولان دفترت باش
در امور نویسندگان و منشیان(مسؤولین دفتر)، به درستی بیندیش و کارهایت را به آنان واگذار و نامههای محرمانه که در بردارندهی سیاستها و اسرار توست، از میان نویسندگان به کسی اختصاص بده که صالحتر از دیگران باشد، کسی که گرامی داشتن، او را به سرکشی و تجاوز نکشاند تا در حضور دیگران با تو مخالفت کند، و در رساندن نامهی کارگزارانت به تو، یا رساندن پاسخهای تو به آنان کوتاهی نکند و در آن چه برای تو میستاند یا ازطرف تو به آنان تحویل میدهد، فراموشکار نباشد.(نامه 53)
20. مراقب نزدیکانت باش
و از همکاران نزدیکت، سخت مراقبت کن، و اگر یکی از آنان دست به خیانت زد و گزارش جاسوسان تو هم آن خیانت را تأیید کرد، به همین مقدار گواهی قناعت کرده او را با تازیانه کیفر کن، و آن چه از اموال که در اختیار دارد، از او بازپس گیر. سپس او را خوار دار و خیانتکار بشمار و حلقهی بدنامی به گردنش بیفکن.(نامه 53)
21. ویژه خواری نکن
مبادا هرگز در آن چه که با مردم مساوی هستی، امتیازی بخواهی! از اموری که بر همه روشن است، غفلت کنی؛ زیرا به هر حال نسبت به آن در برابر مردم مسئولی و به زودی پرده از کارها، یک سو رود، و انتقام ستمدیده را از تو باز میگیرند. باد غرورت، جوشش خشمت، تجاوز دستت و تندی زبانت را در اختیار خود بگیر، و با پرهیز از شتابزدگی و فروخوردن خشم، خود را آرامش ده تا خشم فرو نشیند و اختیار نفس در دست تو باشد.(نامه 53)
22. شتابزده عمل نکن
مبادا هرگز در کاری که وقت آن فرا نرسیده، شتاب کنی! یا در کاری که وقت آن رسیده، سستی کنی و یا در چیزی که (حقیقت آن) روشن نیست، ستیزهجویی نمایی و یا در کارهای واضح و آشکار کوتاهی کنی! تلاش کن تا هر کاری را در جای خود و در زمان مخصوص به خود انجام دهی.(نامه 53)
23. در انعقاد قراردادها و پیمانها دقّت کن
مبادا قراردادی را امضا کنی که در آن برای دغلکاری و فریب راههایی وجود دارد، و پس از محکمکاری و دقّت در قرارداد، دست از بهانهجویی بردار، مبادا مشکلات پیمانی که بر عهدهات قرار گرفته، و خدا آن را بر گردنت نهاده، تو را به پیمان شکنی وا دارد، زیرا شکیبائی تو در مشکلات پیمانها که امید پیروزی در آینده را به همراه دارد، بهتر از پیمان شکنی است؛ که از کیفر آن میترسی و در دنیا و آخرت نمیتوانی پاسخگوی پیمان شکنی باشی.(نامه 53)
24. در مقابله با دشمن، دوراندیش باش
زنهار! زنهار! از دشمن خود پس از آشتی کردن. زیرا گاهی دشمن نزدیکت میشود، تا غافلگیرت کند، پس دوراندیش باش و حسن ظنّ خود را متّهم کن( به دشمن سوء ظنّ داشته باش). (نامه 53)
25. در دسترس باش
هیچگـاه خود را از مردم پنهان نکن، که پنهان بودن رهبران، نمونهای از تنگ خُلقی و کماطلاعی در امور جامعه میباشد. نهان شدن از رعیّت، زمامداران را از دانستن آن چه بر آنان پوشیده است، باز میدارد، پس کاربزرگ، اندک و کار اندک بزرگ جلوه میکند، زیبا، زشت و زشت، زیبا مینماید و باطل به لباس حقّ در خواهد آمد. (نامه 53)
از خداوند بزرگ، با رحمت گسترده و قدرت برترش در انجام تمام خواستهها، درخواست میکنیم که به آن چه موجب خشنودی اوست، من و تو را موفّق فرماید، که نزد او و خلق او، دارای عذری روشن باشیم. برخوردار از ستایش بندگان، یادگار نیک در شهرها، رسیدن به همهی نعمتها و کرامتها بوده و این که پایان عمر من و تو را به شهادت و رستگاری ختم فرماید، که همانا ما به سوی او باز میگردیم.(نامه 53)
