"کلاریس‌ آیوازیان" از ارامنه‌ی تبریز به خاطر شغل همسرش "آرتوش" با پسر بزرگش "آرمن" و دوقلوهایش "آرمینه" و "آرسینه" در آبادان زندگی می‌کند... به تکرار و سکون زندگی‌ در کنار خانواده‌اش در هوای گرم و شرجی آبادان، به بوی گاز پالایشگاه، به صدای قورباغه‌ها و اخلاق‌های خاله زنکی مادر و تلاش خواهرش برای یافتن شوهری ایده‌آل "عادت" کرده. به بی‌اعتنایی‌ها و سردی و سر فرو بردن "آرتوش" به روزنامه ...

سید علی موسوی

چراغها را من خاموش می‌کنم | زویا پیرزاد
چراغها را من خاموش می‌کنم . زویا پیرزاد.  چاپ اول 1380. نشر مرکز

«چراغها را من خاموش می‌کنم» روایت تنهایی‌های گاه و بیگاه زندگی آدمهاست. آدمهایی که خواسته و ناخواسته زیستشان کنار هم دچار تکرار و سکون می‌شود.

شب و روزهایی اینچنین استعداد بالایی برای بارور ساختن حاشیه‌های منفی و بهانه‌گیری‌های از سر دلتنگی دارند. گله‌هایی به حق که به فرسایش روحی می‌انجامد و نتیجه‌ی نگفتن، به درون ریختن و ماندن در این فرسایش و عادت اجباری به وضع کسل کننده‌ی موجود، تلاش روح برای کاستن سنگینی فضا را به دنبال خواهد داشت. فراری به مأمن‌هایی که برخی خارج از دایره‌ی هنجارهای اجتماعی و اخلاق و تعهد‌های معمول زندگی هستند.

«کلاریس‌ آیوازیان» از ارامنه‌ی تبریز که زویا پیرزاد داستان را از فکر و زبان او روایت می‌کند به خاطر شغل همسرش "آرتوش" با پسر بزرگش "آرمن" و دوقلوهایش "آرمینه" و "آرسینه" در آبادان زندگی می‌کند.

کلاریس مدتی است به تکرار و سکون زندگی‌ در کنار خانواده‌اش در هوای گرم و شرجی آبادان، به بوی گاز پالایشگاه، به صدای قورباغه‌ها و اخلاق‌های خاله زنکی مادر و تلاش خواهرش برای یافتن شوهری ایده‌آل "عادت" کرده. به بی‌اعتنایی‌ها و سردی و سر فرو بردن "آرتوش" به روزنامه و سوال هر شبش برای اعلام پایان روز: " چراغ‌ها را تو خاموش می‌کنی یا من؟"

شاید اگر نقل مکان خانواده‌ی سیمونیان _" المیرا" به همراه پسرش "امیل" و نوه‌اش "امیلی"  _ نبود؛ کلاریس با عاداتش کنار می‌آمد و فشار روحی پنهان این "عادت"ها ، تکرار و سکون را با دلخوش کردن به باغچه‌ی جلوی خانه، با میخک‌ها و شاه‌پسندها و گل‌های میمون و نمره‌یی و اطلسی و گل نخودی‌های روی هره و سه درختچه‌ی توی حیاط سبک می‌کرد.

زمان زیادی از آشنایی دو خانواده نمی‌گذرد که نیکو گفتن و نیکو شنیدن و هم صحبتی محبت آمیز امیل حال و هوای ذهن کلاریس را به خود مشغول می‌کند. کلاریس توجهاتی که از خانواده‌اش به خصوص از همسرش آرتوش انتظار داشت به شکل پررنگی در گفتار و نگاه امیل می‌یابد. تا آنجا که این توجهات کم کم وجدان کلاریس را به تلاطم می‌اندازد.

«ور مهربان ذهنم پرسید: تو چی می‌خواهی؟ جواب دادم: می‌خواهم چند ساعت در روز تنها باشم، می‌خواهم با کسی از چیزهایی که دوست دارم حرف بزنم.
ور ایرادگیر مچ گرفت: تنها باشی یا با کسی حرف بزنی؟»

گرچه به ظاهر کلاریس داستان تنهایی خودش و امواج این تنهایی را که وجود امیل برایش ایجاد می‌کند روایت می‌کند؛ اما در بطن و حاشیه داستان تمام آدمها حتی خود امیل، مادر امیل، دخترشان سوفی، خواهر و مادر کلاریس، خانم عبداللهی فعال حقوق زنان که برای گرفتن حق رای برای زنان ایرانی تلاش می‌کند و همه‌ی شخصیت‌های فرعی و اصلی داستان، تنهایند؛ اگر چه زیستی به ظاهر در کنار هم دارند.

حضور امیل و خانواده‌اش صرفا یک تغییر و شوک روحی به تمام شخصیت‌های داستان وارد می‌کند.

شاید اگر زویا پیرزاد روزی بخواهد چراغ‌ها را از طرف یکی دیگر از این شخصیت‌ها، برای مثال از طرف "آرمن" که در 15 سالگی عاشق "سوفی" شده و حاضر است به خاطر او یک شیشه سرکه را یکجا سربکشد روشن کند، همین درگیری‌های ذهنی ور ایرادگیر و ور مهربان را خواهد نگاشت.

وارد شدن عادت و تکرار به زندگی و فراموش کردن آدمهایی که با آنها صبح چراغ را روشن و شب خاموش می‌کنیم؛ بلای جان و سوهان روح وجدانهای پاک و روحهای نزدیک به هم است و موجب طغیان بداخلاقی‌ها و پررنگ شدن "حواشی بی اعتبار" شده به واسطه‌ی تعهدات زندگی مشترک است.

امام علی(ع) می‌فرماید: با چیره شدن بر عادتهاست که می‌توان به بالاترین مقامات رسید.  منتخب المیزان حدیث 4695

 ......................................................................................................

زویا پیرزاد به گواهی پشت جلد کتابش در آبادان به دنیا آمده است.
از سال 1370 تا 1380 مجموعه داستانهای مثل همه‌ی عصرها، طعم گس آلبالو و یک روز مانده به عید پاک را منتشر کرد که بعد‌ها یکجا در سه کتاب تجدید چاپ شدند.

چراغ‌ها را من خاموش می‌کنم اولین رمان این نویسنده در اسفند 1380 است و رمان دومش عادت می‌کنیم در مرداد 1383 منتشر شد.
زویا پیرزاد دو کتاب هم ترجمه کرده است. آلیس در سرزمین عجایب اثر لوییس کارول و آوای جهیدن غوک که مجموعه‌ای از شعرهای ژاپنی است.
جایزه‌هایی که پیرزاد بابت قلم زدنش گرفته:
طعم گس خرمالو: جایزه بیست سال ادبیات داستانی 1376
یک روز مانده به عید پاک: تشویق شده در جایزه کتاب سال 1380
چراغ‌ها را من خاموش می‌کنم: بهترین رمان سال 1380 پگاه (مهرگان ادب)، بهترین رمان سال 1380 بنیاد گلشیری، لوح تقدیر جایزه ادبی یلدا در 1380، بهترین رمان سال 1380 برنده جایزه کتاب سال

................ تجربه‌ی زندگی دوباره ...............

آدمی هرگز برای خرابیهایی که به بار آورده چنین انگیزه‌­های خوبی نداشته است... یک روزنامه­‌نویس انگلیسی به نام فاول، که نقش نظاره‌­گر آسان­­‌طلب و بی‌­غم را ایفا می­‌کند؛ فوئنگ، معشوقه زیبای ویتنامی وی که نه زیاده اهل معنی است و نه زیاده شهوی؛ و آلدن پایل، جوان آمریکایی اهل بوستون... فاولر ناچار می‌­شود کینه خود را به عنوان عاشقِ معشوق از کف داده بروز دهد. ...
تقریبا همه کسانی که برای انقلاب و کشور جنگیده‌اند درست بعد از دستگیری اعتراف می‌کنند که خائن‌اند! ... با انتشار مخفیانه کتاب و نشریه و برگزاری مخفیانه جلسات ادواری سعی می‌کنند چراغ نوشتن و فرهنگ را زنده نگه ‌دارند... تحولاتی که زیرپوسته ظاهرا بدون تغییر جامعه در حال تغییر است... منجر به تغییری تدریجی در حکومت شود و با دموکراسی پیش از جنگ پیوند یابد و آینده‌ای بیاید ...
نثر و زبان سرگذشت حاجی بابای اصفهانی آنچنان فوق‌العاده بود که گفته شد اصل این کتاب ایرانی است... «کتاب احمد یا سفینه طالبی»، در‌واقع کتابی درسی در قالب روایی و داستانی است. جلد اول آن ۱۸ صحبت در شناخت جهان است، جلد دوم در چهار صحبت به قوانین مدنی می‌پردازد و جلد سوم مسائل‌الحیات است. رمانی است علمی که در قالب یادداشت‌های روزانه نوشته‌شده و شاید بتوان آن را نخستین داستان مدرن فارسی با شخصیت کودک دانست. ...
به دارالوكاله‌ای فلاكت‌زده می‌رویم در وال‌ استریت؛ جایی كه میرزابنویسی غریب در آن خیره به دیواری آجری می‌ایستد و ساعت‌ها به آن خیره می‌شود... اغلب در پاسخ به درخواست دیگران برای انجام‌دادن كاری می‌گوید ترجیح می‌دهد انجامش ندهد... جالب اینجاست که فیلسوفانی مثل ژیل دلوز، ژاك رانسیر، جورجو آگامبن، اسلاوی ژیژك، آنتونیو نگری و مایكل هارت به این داستان پرداخته‌اند! ...
داستان‌هاي من بر خانم‌ها بيشتر تاثير گذاشته است... آن نوع نویسندگی و تلقی از نویسندگی که توسط جوایز، نشریات و مجلات دهه 80 حمایت می‌شد دیگر وجود ندارد... آرمان این است ما چیزی بنویسیم که تبدیل به تصویر شود... 4 زن دارم. می‌شود گفت 4 زن جذاب... موضوع 99 درصد داستان‌هایی که در کارگاه‌های داستان‌نویسی خوانده می‌شد، خیانت بود... سانسور موفق عمل کرده و نفس نویسنده ایرانی را گرفته و و نویسنده ایرانی هم مبارزه نکرده ...