داریوش مودبیان می‌گوید مجموعه‌کتاب‌های «طنزآوران جهان نمایش» که چاپش به‌تازگی آغاز شده حاصل ۵۰ سال پژوهش و تحقیق او در دنیای نمایشنامه‌نویسی طنز و کمدی است.

به گزارش خبرنگار مهر، چاپ مجموعه «طنزآوران جهان نمایش» به‌تازگی توسط نشر گویا آغاز شده و ترجمه و تحقیق‌های داریوش مودبیان، مترجم، بازیگر و کارگردان تئاتر را شامل می‌شود. در کتاب‌های این مجموعه نمایشنامه‌های مهم کلاسیک و مدرن طنز جهانِ ادبیات نمایشی معرفی می‌شود.

ناشر و مترجم کتاب‌های این مجموعه با چاپ این کتاب‌ها اظهار امیدواری کرده‌اند بتوانند به جریان نمایشنامه‌نویسی ایرانی در درک ساختارها و شگردهای مناسب و برتر کمدی و همچنین روند رو به رشد اجرای نمایش‌های کمدی یاری برسانند. مجلدات یا دفترهای این مجموعه به یک یا دو تن از نمایشنامه‌نویسان حوزه طنز اختصاص دارند.

تا به‌حال و در گام اول،‌ ۷ جلد اول این مجموعه منتشر شده‌اند. کتاب اول دربرگیرنده ۶ نمایشنامه طنز از میگوئل دِ سروانتس و آنتوان پاولویچ چخوف است؛ ۲ نمایشنامه «پرده عجایب» و «دو حرّاف» از سروانتس و ۴ نمایشنامه «مرگ ناگهانی اسب درشکه»، «خواستگاری»، «عروسی»‌و «مضرات دخانیات». کتاب‌های دوم تا هفتم هم دربرگیرنده آثاری از ژرژ کورتولین، اسلاومیر مروژک؛ ویکتور اسلاوکین و لویی کالافرت؛ ادواردو دِ فیلیپو؛ کاتب یاسین؛ و آندره پراگا و میشل فور.

مودبیان در توضیح کاری که در این مجموعه انجام داده، به مهر می‌گوید: واقعیت این‌ است که این مجموعه نتیجه ۵۰ سال کار و پژوهش است. نخستین ترجمه‌ای که در این مجموعه‌ دارم، در دفتر اول چاپ شده و دقیقا مربوط به سال ۴۸ است؛ همان‌زمان هم اجرایش کردم. امیدوارم این مجموعه به جلد سی و پنجم برسد چون کم‌وبیش ۳۵ جلد آماده کرده‌ام که البته باید برای برخی از آن‌ها مقدمه و موخره بنویسم.

این مدرس تئاتر درباره چگونگی شروع همکاری با نشر گویا برای چاپ این مجموعه گفت: این مجموعه، نتیجه گردآوری و پژوهش است. نمایشنامه‌های طنزی که در ۵۰ سال گذشته ترجمه کرده و روی صحنه برده‌ام یا در رادیو اجرایشان کرده‌ام، همه در این مجموعه کنار هم قرار گرفته‌اند. در قدم اول شما شاهد ۷ جلد از این کتاب‌ها هستید. در گفتگویی که چندی پیش با نشر گویا داشتم، درباره چاپ این مجموعه به توافق رسیدیم.

وی افزود: پس از این‌که به فرنگ رفتم و برگشتم، در سال‌های دهه ۶۰ ترجمه این نمایشنامه‌ها را از سر گرفتم و در واقع، کاری را که پیش‌تر شروع کرده بودم، به‌طور جدی‌تر دنبال کردم. برخی از این نمایشنامه‌ها در مجلات و نشریات مختلف چاپ شدند. اجرای برخی را هم از سال ۶۴ در شبکه دوم سیما تحت عنوان برنامه «دگر خندیدن» شروع کردم و کمدی‌نویسان جهان ادبیات نمایشی را به مخاطبان معرفی کردم. این برنامه یک عنوان فرعی هم داشت: «معرفی طنزآوران جهان نمایش». در همان مقطع بود که بسیاری از بچه‌های دانشکده و دانشجوهای تئاتر که خیلی دوست داشتند کارهای کوتاه کمدی انجام بدهند، از این مجموعه استقبال کردند. تعداد شخصیت‌های آثار و پیچیدگی داستان‌ها کم بود و دکور آن‌چنانی هم برای اجرا نداشتند. نام مجموعه «معرفی طنزآوران جهان نمایش» را در همان‌سال‌ها روی نمایشنامه‌های گذاشتم که ترجمه‌شان در مجلات چاپ می‌کردم.

این مترجم در ادامه گفت: در سال‌های ۷۰ یا ۷۵ بود که برخی از این نمایشنامه‌ها به‌صورت کتاب چاپ شدند؛ اول ۵جلد در نشر قاف چاپ شد و انتشار مجموعه توسط ناشر مذکور تا جلد دوازدهم ادامه پیدا کرد. اما مدتی بعد متوقف شد. البته پس از توقفی که پیش آمد، من کار ترجمه‌ام را ادامه می‌دادم و پس از سال‌ها با آقای میرباقری مدیر نشر گویا به این نتیجه رسیدیم که مجموعه را بازسازی و منتشر کنیم. ۷ دفتر نخستینی که توسط نشر گویا چاپ شده‌اند در واقع بسیاری از نمایشنامه‌های همان ۱۲ جلدی را شامل می‌شوند که در سال‌های دهه ۷۰ چاپ شدند؛ اما به شکلی دیگر و مطالبی هم به آن‌ها افزوده شد.

مودبیان درباره شیوه کارش در این مجموعه گفت: تکیه من روی معرفی نویسندگان و آثار مهم‌شان است. در برخی از مجلدات مجموعه سعی کرده‌ام آثار یک نفر را معرفی کنم اما در برخی دیگر دو چهره را معرفی کرده‌ام. دفترها هم روی ساختار طنزی که نمایشنامه‌های نویسنده دارند، تنظیم شده‌اند. مثلا می‌گوییم ساختار موضوعی یک نمایشنامه طنز سیاه است؛ یا ساختار تعدد شخصیت. یعنی نمایشنامه‌های دونفره یا بیشتر از دو شخصیت. به همین ترتیب در جلد هفتم، نمایشنامه‌هایی را آورده ام که سه‌نفره هستند.

این بازیگر تئاتر و تلویزیون درباره چاپ کتاب‌های مربوط به طنز و این حوزه در ادبیات نمایشی جهان در کشورمان گفت: کمدی گستره‌ای بسیار گسترده در نمایش دارد. اگر تراژدی را گونه‌ای بدانیم که در طول قرون گذشته، تغییری نداشته، و بگوییم که تراژدی نوین مانند تراژدی کهن است. اما طی قرونی که از تولد نمایش تا امروز پشت سر گذاشته شده‌اند، گونه‌های مختلف طنز به وجود آمده‌اند؛ بر حسب ساختار، بر حسب مضمون، جامعه‌ و سنت‌ها و ... از نظر جوامع و سنت‌ها مثلا می‌توان در ایران، ایتالیا، چین و دیگر کشورها، کمدی مربوط به هریک را مشاهده کرد. بنابراین پژوهش در زمینه کمدی، اهمیت زیادی دارد. در این‌صورت می‌توانیم بگوییم کتاب‌های مجموعه «معرفی طنزآوران جهان نمایش» می‌توانند ارزشمند باشند البته من ادعایی ندارم که تمام‌شان آثار پژوهشی هستند. به‌هرحال تا جایی که ممکن بوده سعی کرده‌ام نویسنده‌ها و سبک طنزنویسی‌شان را معرفی کنم. چون جای چنین چیزی را در بازار کتاب خالی دیدم؛ به‌ویژه برای دانشجویان و اهالی تئاتر و در ضمن برای خوانندگان عمومی علاقه‌مند که به شیرینی‌های کمدی علاقه دارند.

وی در پایان گفت:‌ بسیاری از نمایشنامه‌هایی که در این مجموعه چاپ می‌شوند، قابل اجرا هستند. چون با درنظرگرفتن این عامل که امکان اجرا داشته باشند، ترجمه‌شان کرده‌ام. در کل مطالب ۷ کتاب چاپ‌شده نسبت به ۱۲ کتابی که در دهه ۷۰ چاپ شدند، پخته‌تر و بهتر هستند و امیدوارم چاپ ۷ دفتر اول مجموعه، سرآغاز خوبی باشد و چاپ عناوین بعدی مجموعه با ضرباهنگ مناسب، پاسخگوی مخاطبان باشد.

شاید هیتلر را به عنوان شخصی بشناسند که بیشتر به جای خواندن کتابها آنها را می‌سوزانده است، ولی باید این حقیقت را بعد از سالها منتشر کرد که تنها نیروهای آمریکایی بعد از اشغال آلمان، حدود 3هزار جلد کتاب را از کتابخانه‌ی شخصی هیتلر در مونیخ به کتابخانه‌ی کنگره آمریکا منتقل کردند... هیتلر در جایی گفته است؛ در طول جنگ جهانی دوم هر شب یک کتاب می‌خوانده و در حقیقت تمام نیازهای خود را از این کتاب ها رفع می‌کرده است! ...
در میان صدها هزار عنوان کتاب مدیریت و رهبری موجود در بازار کدام یک می‌توانند نگرش صحیحی را در ما ایجاد کنند؟ این سوالی است که نه از نویسندگان آن کتاب‌ها و نه از خوانندگانشان می‌توان پرسید، بلکه فقط مدیران موفق جهان هستند که نمود عینی عمل به مفاهیم این کتاب‌ها هستند... این کتاب آنقدر برای خانم وایت‌من اهمیت دارد که همه کارمندان خود را مجبور به مطالعه آن کرده است. ...
این سه زن جوان سمبلی از سه چهره مدرن از جامعه معاصرند... تنهایی سختی را در غیبت همسری که عاشقش بوده و اکنون نیز هست، تجربه می‌کند... با درخواست ویزایش برای رفتن به فرانسه موافقت نمی‌شود و او مجبور است زندگی دیگری را تجربه کند... تردید شبانه برای تصمیم گرفتن درباره زندگی‌اش غیرعادی و فلج‌کننده است... فرد چنان در حاشیه‌ها درجا می‌زند که آینده به محاق می‌رود... زندگی اگر که تحقق نیابد رنج‌آور می‌شود ...
این سفرنامه در چارچوب ادبیات مهاجرت، یعنی در مقوله ادبیاتی که نویسندگان رانده‌شده از آلمان هیتلری در غربت و مهاجرت نوشتند، خیلی پرآوازه نیست، چون‌که به جزئیات زندگی مردم آلمان در شرایط دشوار و وحشت‌آلود حکومت نازی‌ها چندان نمی‌پردازد. از دید ادبیات هجرت رمان «مفیستو»، اثر پسر ارشد توماس مان، یعنی کلائوس مان، همچنین داستان‌های کوتاه برتولد برشت با عنوان «ترس و نکبت رایش سوم» شهره‌ترند... قاضی با انتخاب «دون كیشوت» گامی بسیار دلنشین و پربرکت در راه ترجمه برداشته است، شوخ‌طبعی و طنز ذاتی او موجب ...
جهان در نفس خود زنانه است و زاینده و مایل به مهر... اگر بگویم آن دوره از روزگار ما منفک نیست و نگرش ما به جهان هنوز شبیه آن دوران است و ما هنوز به شیوه‌ آن دوران درجا می‌زنیم حرف تازه‌ای زده‌ام؟... مجسم کنید 25 یا 30 نسل قبل از ما، پدران‌مان پشت دروازه‌های ری یا نیشابور یا اصفهان چه روزگار پرهراسی را گذرانده‌اند، آن زمان که خبر نزدیک‌شدن سپاه مغول یا تیمور یا آغامحمدخان را شنیده‌اند. و قبل از آن... ...