احیاء علوم الدین. کتابی جامع در معارف اسلامی و عرفانی به عربی، اثر امام محمد غزالی طوسی نیشابوری(450-505) عالم و متفکر بزرگ اسلامی. این کتاب شامل چهار بخش (ربع) است: ربع عبادات، ربع عادات، ربع مهلکات، ربع منجیات.

ربع عبادات درباره آداب و دقایق سنن و اسرار معانی عبادات است که عالم عامل را از دانستن آن گریزی نیست. این ربع خود از ده کتاب تشکیل شده است که نخستین آن «کتاب العلم» است. به قول مؤلف، سبب آغاز کردن کتاب با این مبحث، آن است که علم «مهم‌ترین هدف برای امور کشفی است که با آموختن آن بنا به فرموده رسول اکرم (صلی‌الله علیه و آله و سلم)، خداوند متعال بندگی (عبادت) می‌شود» دیگر کتاب‌های ربع نخست به این شرحند: قوائد العقاید، اسرار طهارت، اسرار نماز، اسرار زکات، اسرار روزه، اسرار حج، آداب تلاوت قرآن، اذکار و دعاها، ترتیب اوراد در اوقات.

ربع عادات درباره اسرار معاملات، دقایق سنت‌ها و پرهیزهای نهان در مجاری آن است که متدین از آن بی‌نیاز نیست. این ربع نیز شامل ده کتاب به شرح زیر است:  آداب خوردن، آداب ازدواج، احکام کسب، حلال و حرام، آداب صحبت و معاشرت با اصناف خلق، گوشه‌گیری، آداب سفر، سماع و وجد، امر به معروف و نهی از منکر، آداب معیشت و اخلاق نبوت. ربع مهلکات درباره صفات ناپسندی است که برای زدودن و پاک کردن نفس و دل  از آن‌ها، آیات قرانی  نازل شده است. غزالی حد و حقیقت هر یک از این خلقیات و اسباب پدید آمدن آنها را شرح داده و آفات آنها و نشانه‌هایی را که بدان شناخته می‌شوند و روش‌های درمانی آنها را یاد آور شده است. این ربع نیز شامل ده کتاب به شرح زیر است: شرح شگفتی‌های دل، ریاضت نفس، آفات دو شهوت شکم و فرج، آفات زبان، آفات غضب، حقد و حسد، ذم دنیا، نکوهش مال و بخل، ذم جاه و ریا، نکوهش کبر و عجب و غرور.

ربع منجیات درباره صفات پسندیده‌ای است که موجب تقرب به خداوند می‌شوند. غزالی، علاوه بر بیان حد و حقیقت هر صفت، اسباب و نشانه‌ها و فضیلت آن را نیز یاد آور شده است. مقصود غزالی از تالیف احیاء علوم الدین، چنان که خود در مقدمه یادآور شده، دو چیز بوده است: اول ـ رعایت تربیتی که در ارائه مطالب اختیار شده برای تحقیق و تفهیم؛ دوم ـ روح دمیدن در علم فقه.

غزالی در نگارش این اثر، دو کتاب "رساله قشیریه" و "قوت القلوب" ابوطالب مکی تاثیر پذیرفته است. احیاء علوم‌‌الدین از گران‌قدرترین کتاب‌های اسلامی در شناخت حلال و حرام است که ظاهر و باطن احکام را به هم آمیخته و مشتمل است بر شریعت و طریقت و حقیقت. در طرح مطالب هر کتاب، غزالی ابتدا به آیات و احادیث و اخبار و آثار  استشهاد می‌کند؛ سپس، با پروردن معانی آنها به بیان و زبانی ساده و روشن، به شرح و بسط و ارائه آرای خود می‌پردازد.

برخی احیاء را نقد کرده‌اند و مناقشه‌های بسیاری درباره آن صورت گرفته است. از جمله کسانی که سخت بر غزالی و کتابش خرده گرفته‌اند، می‌توان ابن جوزی و ابن صلاح و مارزی را نام برد. گذشته از نقد برخی مباحث عقلی و کلامی احیاء در باب اعتقادات، بیشترین اشکالی که بر این کتاب وارد شده وجود احادیث ضعیف در آن است. در حقیقت غزالی چندان درایتی در علم حدیث نداشته و از شیخی حدیث نشینده است. دیگر اینکه غزالی، به دلیل گرایش شدید به تصوف و حسن ظن فراوان به مشایخ صوفیه، گاه گفتار آنان را، بدون تحقیق و بررسی و اغلب به عین عبارات نقل کرده است.

احیاء علوم الدین چندین بار تلخیص و به بعضی زبان‌ها از جمله فارسی ترجمه و بارها به چاپ رسیده است. بهترین چاپ آن تصحیح زین الدین عراقی است همراه با تخریج آیات قرآنی به ضمیمه "تعریف الاحیاء بفضائل الحیاء"، اثر علامه عبدالقادر بن شیخ بن عبدالله العیدروس؛ همچنین "الاملاء عن اشکالات  الاحیاء"، اثر شخص امام غزالی، که ردی است بر اعتراضات بعضی از معاصران، و "عوارف المعارف" سهروردی، که در 1406 به جاپ رسیده است از دیگر نسخه‌های تصحیحی این کناب به شمار می‌روند.  

مسعود انصاری خوشابر. فرهنگ آثار ایرانی اسلامی. سروش 

از این کتاب تا امروز بیش از 10 ترجمه در کتابخانه ملی ثبت شده: «اجرام آسمانی»، «بانوان مهتاب»، «دختران مهتاب»، «دختران ماه»، «ماه خاتون‌ها»، «زنان ماه» و «بانوان ماه»... روند جامعه‌ای را با تمرکز بر زنان آن در یک دوره یکصد ساله بازنمایی کند. از این‌ رو شاخص‌ترین مساله «گفتمان نسل»هاست؛ گفتمانی که گذار شخصیت‌ها را از سنت به مدرنیته می‌نماید... در برزخ گذشته زندگی می‌کنند و گویی راه گریزی از آن ندارند ...
اولین کتاب دانشگاهی است که به جامعه‌شناسی اسلام و تا حدودی تشیع می‌پردازد... برخی معتقدند جامعه‌شناسی دین مربوط به مسیحیت است نه اسلام... در بنیادگرایی ما با دین بدون فرهنگ مواجهیم... مطالعه تحولات تاریخی و سازمانی روحانیت... جامعه‌شناسان فرانسوی ترجیح می‌دهند درباره قبایل استرالیا یا اسکیموها تحقیق کنند تا اینکه مسلمانان را موضوع تحقیق قراردهند ...
«سووشون» رمانِ تجاوز است، تجاوز به روح یک ملت... مردمی که مورد تجاوز قرار گرفته‌اند با تجاوزگران هم‌داستان می‌شوند... همه زن‌ها حتی چهره‌های منفی مثل «عزت‌الدوله» هر یک به‌نوعی وجوه گوناگونِ ستمدیدگی، بی‌پناهی، ناکامی و تحملِ زن ایرانی را به نمایش می‌گذارند... می‌خواستم بچه‌هایم را با محبت و در محیط آرام بزرگ کنم اما الان با کینه بزرگ می‌شوند...هر هفته نان و خرما به دیوانه‌خانه و زندان می‌فرستد... تاریخ در این رمان لَق نمی‌زند یعنی آدم‌ها از بستر واقعی برخاسته‌اند ...
در هم آمیختگی «من و تو»، «ما» نمی‌شود! اصلا یکجا نیستیم. من در عالم خودم هستم و تو هم در عالم خودت... جینی دختر شرقی بیست و چهار ساله دانشجوی رشته‌ی زبان های خارجی دانشگاه استنفورد که یک سال و نیم در گروه درمانی دکتر یالوم شرکت کرده است و هیچ گونه بهبودی نداشته، بهانه‌ی خلق این اثر می‌‎شود... خواننده هر روز یک قدم نزدیکتر شدن جینی با خود مطلوبش را می‌‎بیند، شاهد خودافشایی‌گری‌های دکتر یالوم می‌‎شود و طعم یک روان درمانی اصیل را می‌‎چشد. ...
بسیاری از پزشکانی که کارشناس بررسی داروها هستند، خود با شرکت‌های سازنده آن داروها همکاری می‌کنند... علم مدرن یک کسب و کار بزرگ محسوب می‌شود... پول بر هنجارهای علم به شکل‌های مختلفی تأثیر می‌گذارد و موجب سوگیری عالمان می‌شود... گاه پژوهشگران بین منافع شخصی یا سازمانی خود و منافع جامعه گیر می‌کنند. این جاست که باید یکی از این سه راهبرد را دنبال کرد: افشا کردن این تضاد منافع، مدیریت آن، یا خودداری از ادامه آن. ...