یادداشتی بر مجموعه ‌داستان یحیای زاینده‌رود | اعتماد 

نویسنده را پیش‌تر با مجموعه ‌داستان «سپیدرود زیر سی‌و‌سه پل» و رمان «بند محكومین» می‌شناسیم. نویسنده‌ای كه غالب آثارش دارای دو ویژگی زبانی است: تاق‌وار‌گی و ایجاز. در مجموعه ‌داستان «یحیای زاینده‌رود» كه سال 1397 از نشر پیدایش منتشر شده و به چاپ سوم رسیده است، ویژگی دوم زبانی بیشتر به چشم می‌آید: اثر، تراش‌خورده است. این شكل از تراش‌خوردگی را می‌توانیم به مثابه یك تندیس هنری بپذیریم.

كتاب یحیای زاینده‌رود در حجم كوچك خود، مجسمه «دروازه دوزخ» است كه «آگوست رودن» اواخر قرن نوزدهم ساخت. یك اثر حجیم پنج متری كه بالای آن مردی (به‌ظاهر، دانته) موشكافانه به پایین نگاه می‌كند و نمی‌كند. نگاه می‌كند، زیرا چشمانش رو به پایین است و نگاه نمی‌كند، چون می‌اندیشد و پایین چشم‌های آن مرد، جهنم است؛ انسان‌ها شعله می‌كشند و صیحه می‌زنند، اما نمی‌میرند. «بودن یا نبودن»، مساله این نیست. «مردن یا نمردن»، دغدغه این است.

در داستان‌های یحیای زاینده‌رود، شخصیت‌های مرده نامیرا هستند تا در حیات عزیزان‌شان زندگی كنند. خاك كه مرز بارز جهان مردگان و زندگان است، تبدیل به پرده‌ سبكی در توفان شده است؛ پرده‌ای كه هماره از نسیم شكست می‌خورد، چگونه می‌تواند تاب توفان داشته باشد؟

دست‌های «پونه» كه هیچ اجبار و ظلمتی، نمی‌تواند پنهانش كند، از اثر ادبی بیرون زده است: «پدر درون قبر ایستاده بود. تنگ بود، نمی‌شد. هر چه می‌كرد، نمی‌شد. جنازه در بغل پدر تكانی خورد و گوشه چادر سیاه كه لكه‌هایی سیاه‌تر رویش خشكیده بود، باز شد و دستی سفید پیدا شد كه در سیاهی شب و حیاط و باغچه و چادر، از نور فانوس هم انگار سفیدتر بود...» پونه، ترجمان تولدی دیگر از فروغ است: «... دست‌هایم را در باغچه می‌كارم / سبز خواهم شد. می‌دانم، می‌دانم، می‌دانم/ و پرستوها در گودی انگشتان جوهری‌ام / تخم خواهند كاشت...»

همان‌طور كه در آیه‌های آسمانی اعضای بدن شهادت می‌دهند، دست بیرون‌زده پونه از باغچه در آیه‌های زمینی یحیی، شاهدی ا‌ست كه از شهادت سپیدی و معصومیت خود دست نمی‌كشد. دستان پونه هنگامی شهادت می‌دهند كه ظلمت فراگیر می‌شود: «پدر كه بعدازظهرها می‌رفت میدان چهارپادشاه خرید، از دكه دوستش كه پونه صدایش می‌زد عموروزنامه‌ای، روزنامه می‌گرفت؛ در حیاط را كه باز می‌كرد، مادر پشت شیشه‌بند ایستاده بود. منتظر بود هوا تاریك شود و دست سفید سبز شود.»در داستان «روشنای یلداشبان» پرده و باد درهم می‌پیچند و دروازه آگوست رودن گشوده می‌شود.

گویی توفان در این داستان، پرده را از بن دریده است. بین دو جهنم، خطی نیست، مرزی نیست. خاك، دیگر مردگانش را به خود نمی‌پذیرد، آنها را پس می‌زند. مردگان به ما می‌خندند، چراكه نمرده‌اند، چراكه قرار نبوده بمیرند و ما با دست‌های خودمان، پیش از رسیدن اجل، آنها را جوان‌مرگ كرده‌ایم: «...لب‌هاشان آرام به لبخندی كش آمد، بعد خندیدند، بعد بلند خندیدند؛ بعد ناگاه های‌و‌هوی‌شان بلند شد و صداشان پیچید.» حتم، صداشان می‌پیچد درون وجدان ما و تا پابرجایی تاریكی، دست از سر ما برنمی‌دارد.در داستان «روضه‌الشهدا» سیما كه بی‌جهت دختر «خانم خاوری»(!) نیست و بی‌جهت نامش «سیما» نیست، دست‌بسته به درون جهنم آگوست رودن سُر می‌خورد: «خندان، با موهای دم‌اسبی، با پیرهنی قرمز، با چینی روی سینه و با چینی روی زانوها. دختر می‌نشیند و پیش از نشستن، پشت دامن پیرهن را به زیر پاها می‌سراند. میان جلو دامن را بین پاها سفت می‌كند. بعد دو دست را پشت كمر می‌گذارد، گویی دست‌ها را بسته باشند؛ حتما یعنی كه بزرگ شده است و نمی‌ترسد و نیازی به گرفتن دو سوی سرسره ندارد. بعد خنده‌ای و لحظه سریدن، جیغی، كه هرچه به زیر و زیرتر می‌آید، بلند و بلندتر می‌شود. سر می‌خورد و صدایش میان پارك می‌پیچد، میان درخت‌ها. حالا بر سرسره خون است، از بالا تا به زیر. خونِ دلمه‌بسته لخته لخته لخته كش می‌آید...» صورت نوزاد در داستان «یحیای زاینده‌رود» در نازكی پرده، بی‌بود و نبود توفان بیرون می‌زند: «... در جعبه را كه خواستم ببندم، هوایی شدم ببینمش. نگاه بكنم، نكنم، بكنم، نكنم؟ روش را كنار زدم. چقدر سفید بود. انگار صورتش زیر نور شمعدان بود. بغض كردم.» داستان یحیای زاینده‌رود در پایان كتاب آمده تا تجمیع مرگ‌های این مجموعه‌ داستان باشد. یحیی پیش از آنكه به دست ما كشته شود، مرده است. یحیی مانند پونه جوان نشده كه بمیرد و داغ به دل پدر و مادرش بگذارد. دانشجو نشده كه مانند سیما دست‌بسته، پای تیرك را با خونش آبیاری كند. یا مانند علی راهی جبهه نشده كه شهید بشود، یا هزارجور مرگ و میر دیگر. یحیی به تنهایی، همان هزارجور مرگ و میر دیگر است و تمام مرگ‌های این مجموعه ‌داستان را روی شانه‌های نوزادی خود حمل می‌كند.

یحیای زاینده‌رود | کیهان خانجانی | پیدایش

بزرگ ترین رمان انگلیسی قرن نوزدهم... شرح و نقد زندگی چند خانواده ... دورتا بروک دختر جوانی است که به درخواست ازدواج کشیشی فرتوت و دانشمند! به نام ادوارد کازوبن پاسخ مثبت می‌دهد. این ازدواج نشانه‌ای از احساسات و عقاید افراطی... دلایل شکست یا موفقیت ازدواج‌های میدل مارچ از جمله رزاموند زیبا و دکتر لایدگیت، فرد وینسی و مری گارت و در نهایت لادیزلا و دورتا را بررسی می‌کند... ...
روایتگر داستان رویارویی نهایی پرچمداران سیاست عصر پسا مشروطه با باقی‌مانده جنبش تئاترکراتیک قوام یافته‌ در آن عصر است... سارنگ، حین شنیدن قیژوقیژ تختخواب اتاق کناری‌اش، شاهد رژه پیروزمندانه پوسترها و پلاکاردهای رقاصه‌های معروفی چون «رومبا» و «تامارا» برسردر تماشاخانه‌های لاله‌زار است؛ لحظات بهت‌آور و غم‌باری که طی آن می‌شود حتی، پیش درآمد ماهور حضرت اجل به سفارش مرکز حفظ موسیقی سنتی ایران را هم شنید ...
کتابخانه شخصی قزوینی، از نخستین گنجینه‌های نفیس آثار ایران‌شناسی در کشور به شمار می‌رود که از تمام مراکزی که قزوینی به آنها دسترسی داشته فراهم آمده است... برای اوراق، یادداشت‌ها، کاغذها و حتی کارت‌پستال‌های برجای‌مانده در کتابخانه خصوصی یکی از اسلام‌شناسان بنام اروپایی و از هم‌عصران قزوینی، سایتی طراحی شده که تصویر تک‌تک صفحات و مدارک و اسناد مربوط به او، در آن عرضه شده است. نمی‌دانم در ذهن ما چه می‌گذرد؟ ...
داستان پنج زن است: دو خواهر و سه غریبه. زنی بی‌خانمان، مسئول پذیرش هتل، منتقد هتل، روح خدمتکار هتل و خواهر روح... زندگی را جشن بگیریم، خوب زندگی کنیم؛ زندگی کوتاه و سریع است، زود به آخر می‌رسد... بدون روح، جسم نمی‌خواهد کاری به چیزی داشته باشد، فقط می‌خواهد در تابوت خود بخوابد... زبان زنده است: ما کلماتی هستیم که به‌کار می‌بریم... آخرین نبرد برای زندگی، تا آخرین نفس پرواز کردن، رفتن تا مردن. ...
نخستین ژاپنی برنده نوبل ادبیات... کاراکترها دیواری اطراف خود کشیده‌اند و در انزوا با مرگ دست و پنجه نرم می‌کنند... چندین نامه‌ عاشقانه با هم رد و بدل و برای آینده خود برنامه‌ریزی کردند... یک ماه پس از نامزدی،‌ هاتسویو برای او نوشت که دیگر هرگز نمی‌تواند او را ببیند... در سائیهوجی، معبدی که‌ هاتسویو در آن زندگی می‌کرد، یک راهب به او تجاوز کرده است ...