نویسنده در «ایران بین دو انقلاب» [Iran Between Two Revolutions] به تاثیر طبقه متوسط شهری در دو انقلاب مشروطه و انقلاب اسلامی پرداخته و توسعه ناموزون در دوره پهلوی دوم را عامل پیروزی انقلاب اسلامی ایران معرفی می‌کند.

«ایران بین دو انقلاب» [Iran Between Two Revolutions] یرواند آبراهامیان [Ervand Abrahamian]
به گزارش مهر، نشر مرکز بیست و سومین چاپ کتاب «ایران بین دو انقلاب: از مشروطه تا انقلاب اسلامی» نوشته یرواند آبراهامیان [Ervand Abrahamian] و ترجمه مشترک کاظم فیروزمند، حسن شمس آوری و محسن مدیرشانه چی را با شمارگان هزار و ۲۰۰ نسخه، ۵۷۴ صفحه و بهای ۴۶ هزار تومان منتشر کرد. نخستین چاپ این کتاب در سال ۱۳۷۷ با شمارگان سه هزار نسخه و بهای دو هزار ۹۵۰ تومان منتشر شده بود و چاپ پیشین (۲۲) آن نیز در سال گذشته (۱۳۹۷) با شمارگان هزار نسخه و بهای ۲۶ هزار و ۵۰۰ تومان در دسترس مخاطبان قرار گرفت.

«ایران بین دو انقلاب: از مشروطه تا انقلاب اسلامی» یکی از معروفترین پژوهش‌های یرواند آبراهامیان تاریخ‌نگار ایرانی و مدرس تاریخ کالج باروک دانشگاه نیویورک است. کتاب در زبان اصلی برای نخستین بار در سال ۱۹۸۲ توسط انتشارات دانشگاه پرینستون منتشر شد. نشر مرکز و نشر نی هر کدام با دو ترجمه متفاوت این کتاب را به مخاطبان فارسی زبان عرضه کرده‌اند. محمد ابراهیم فتاحی و احمد گل محمدی مترجمان این کتاب در نشر نی هستند.

آبراهامیان در «ایران بین دو انقلاب» نیز مانند دیگر پژوهش‌هایش علاقه خود را به تحلیل سازمان‌های سیاسی و مبارزاتی می‌گذارد. مساله اساسی در این کتاب نیز تحلیل تاثیرات و روابط متقابل سازمان‌های سیاسی و نیروهای اجتماعی ایران از سده نوزدهم میلادی یعنی از انقلاب مشروطه تا زمان پیروزی انقلاب اسلامی ایران در سال ۱۳۵۷ شمسی است.

کتاب سه بخش کلی دارد که عناوین آن به ترتیب عبارتند از: «زمینه تاریخی»، «سیاستِ برخوردهای اجتماعی» و «ایران معاصر». بخش نخست کتاب به سه فصل تقسیم می‌شود. در فصل نخست او به بررسی ساختار اجتماعی و سیاسی ایران در قرن سیزدهم میلادی پرداخته و گروه‌های قومی و طبقات اجتماعی را به عنوان نیروهای اجتماعی طبقه بندی کرده و نقش آنها در آگاهی طبقاتی و زمینه چینی برای انقلاب مشروطه بررسی می‌کند. فصل دوم این بخش نیز به انقلاب مشروطه و تاثیر طبقه متوسط سنتی و همچنین روشنفکران بر شکل‌گیری این انقلاب می‌پردازد. چگونگی تبدیل اعتراض‌ها به انقلاب مشروطیت، مبارزه مشروطه خواهان برای نگه داشتن انقلاب و زمینه‌های جنگ داخلی پس از انقلاب مشروطه از دیگر مباحث طرح شده در این فصل است.

فصل سوم از بخش نخست کتاب نیز به زمینه و زمانه ظهور ناگهانی رضاخان در سیاست ایران پس از انقلاب مشروطه می‌پردازد. آبراهامیان درگیری گروه‌های سیاسی و همچنین وجود اشرار و ناامنی راه‌ها و خطر تجزیه ایران با توجه به فعالیت برخی گروه‌های سیاسی قوم‌گرا پس از انقلاب مشروطه را زمینه ساز ظهور رضا خان می‌داند. تحلیل او از دوران سلطنت رضاخان و همچنین مواجهه دولت او با ساختار جامعه ایران و در نهایت تحلیل او از علل سقوط نخستین پادشاه دوره پهلوی و سال‌های بحرانی شهریور ۱۳۲۰، جالب توجه است.

بخش دوم کتاب نیز شامل پنج فصل است. آبراهامیان در فصل نخست با عنوان «نظام سیاسی مستقر: از سلطنت نظامی تا سلطنت در حال تنازع» به سال‌های اولیه حکومت محمدرضا پهلوی و تلاش‌های او برای اثبات خود به قدرت‌های برتر و همچنین سرگذشت مجلس در این دوران می‌پردازد. در فصل دوم نیز با عنوان «از سلطنت در حال تنازع تا سلطنت نظامی» به تحلیل سال‌های ۱۳۲۴ تا ۱۳۳۲ یعنی از دوران نخستین نخست وزیری قوام السلطنه در دوره پهلوی دوم تا دوران نخست وزیری مصدق و کودتای ۲۸ مرداد می‌پردازد.

سه فصل بعدی این بخش نیز به چگونگی تشکیل حزب توده در سال ۱۳۲۰ و تحلیل فعالیت‌های آن در دوران پهلوی دوم اختصاص دارد. فصل سوم از بخش دوم به چگونگی تشکیل و گسترش این حزب، فعالیت‌ها، نخستین سرکوب در سال ۱۳۲۵ و احیا در دوره سال‌های ۱۳۲۸ تا ۱۳۳۲ اختصاص دارد. نویسنده در فصل چهارم به پایگاه‌های طبقاتی حزب توده در میان طبقه متوسط شهری و طبقات کارگر و روستاییان پرداخته و در نهایت در فصل پنجم از بخش دوم نیز پایگاه قومی حزب توده در میان مسیحیان، آذری‌ها و… را بررسی می‌کند. تحلیل آبراهامیان از طبقه متوسط شهری و نیروهای کارگر که در نظام توسعه دوران پهلوی دوم و تبدیل و تحول ساختاری جامعه ایران از ساختاری سنتی به ساختاری شبه مدرن و صنعتی، بوجود آمدند، درخشان است. او از این تحلیل‌ها برای مباحث بخش سوم کتاب بهره می‌برد.

بخش سوم و انتهایی کتاب نیز شامل سه فصل با این عناوین است: «سیاست توسعه ناموزون»، «مخالفان» و «انقلاب اسلامی». نویسنده در فصل نخست به سیاست‌ها و برنامه‌های محمدرضا پهلوی برای تثبیت قدرت خود پس از کودتای ۲۸ مرداد پرداخته و در ادامه برنامه‌های توسعه اقتصادی و اجتماعی پهلوی را بررسی می‌کند. نویسنده اثبات می‌کند که مخالفت شاه با توسعه سیاسی باعث شد تا توسعه اقتصادی و اجتماعی بدل به توسعه نامناسب و ناموزونی شده و ایران را در لبه انقلاب قرار دهد. در فصل دو نیز نویسنده به احزاب سیاسی از سال ۳۲ تا ۵۶ و فعالیت‌های آنها و همچنین آغاز مخالفت و مبارزات انقلابی روحانیون از سال ۴۲ و ادامه آن تا سال ۵۷ می‌پردازد. یکی دیگر از سرفصل‌های این مبحث بررسی سازمان‌های چریکی و مبارزاتی است. این سازمان‌ها که از سال ۴۹ شکل گرفتند بیشتر سازمان‌هایی با اندیشه‌های چپ بودند. آبراهامیان در تحلیل این سازمان‌ها نیز درخشان عمل می‌کند. در فصل انتهایی این بخش نیز تظاهرات طبقه متوسط شهری و اعتراضات کارگران و طبقه متوسط که به کمک طبقه روحانیت آمده بودند، بررسی می‌شود. این تظاهرات‌ها در نهایت به خروج شاه از کشور در دی ۱۳۵۷ و پیروزی انقلاب در بهمن همان سال ختم می‌شود.

به طور کل آبراهامیان در بررسی خود به خوبی سال‌های پس از کودتای ۲۸ مرداد تا انقلاب اسلامی، ریشه‌یابی علل وقوع انقلاب و نیروهای موثر در انقلاب را تجزیه و تحلیل می‌کند. او در نهایت به این نتیجه می‌رسد که علت وقوع انقلاب اسلامی توسعه ناهمگون و ناموزونی بود که رژیم محمدرضا پهلوی خواه ناخواه در دام آن افتاد. معرفی و تحلیل او از نیروی‌های موثر در دو انقلاب مهم ایران در قرن بیستم و تاثیر انقلاب نخست بر انقلاب دوم و آموزه‌هایی که انقلابیون در انقلاب دوم از رخدادهای انقلاب نخست گرفتند، پیشتر توسط هیچ مورخ و مفسری در روایت تاریخ معاصر ایران انجام نشده بود. آبراهامیان در نهایت بحث خود را با بررسی نقش مهم اسلام و نقش تعیین کننده امام خمینی (ره) در سازمان دهی نیروهای انقلاب برای پیروزی بر نظام دو هزار و ۵۰۰ ساله شاهنشاهی به پایان می‌برد.

................ هر روز با کتاب ...............

گوناگونی فرهنگی پدیده‌ای است انکارناپذیر و محوناشدنی ... فرایند تصمیم‌گیری‌های سیاسی چگونه باید تنظیم شود که در عین احترام به این تفاوت‌ها، همزیستی مسالمت‌آمیز شهروندان نیز رعایت شود؟... آیا کیملیکا با تمسک به بحث سنتی لیبرال در باب آزادی انتخاب در ارائه ابزار لازم برای حل تفاوت فرهنگی موفق شده یا خیر؟!... ...
همان موقع مطبوعات فرانسه ویرشان گرفته بود که سربه‌سر رضا شاه بگذارند از طریق بازی کردن با واژه فرانسه chat (تلفظ: «شا» به معنی «گربه») و واژه «شا= شاه»... به عضویت سازمان جوانان حزب توده ایران درآمدم و فعالیتم آنچنان بالا گرفت که دیگر رمق و وقتی برای دوره دکتری باقی نماند... به جرم فعالیت سیاسی سه سال به زندان افتادم در زندان کار اصلی‌ من ترجمه بود ...
پدر و پسر با انگلیسی‌ها دست در یك كاسه داشته‌اند!... مجبورند چاقوی كندی را كه می‌خواهند با آن سر میرزا را ببرند، تیز كنند... یا یكی مثل صادق‌ ریش كه ادعای مبارزه دارد چگونه در دود و دم و آب‌شنگولی غرق است؟ ... شاید پروین دوستم ندارد و تمام آن سه ‌سال خودم را گول زدم و با خیالش خوش بودم... پیرمرد نگران پسر چریك است، اما پسر به این نگرانی وقعی نمی‌گذارد و راه خودش را می‌رود. ...
همه چیز به جز تخت و میز تحریرم باید می‌رفت. اولین بار که دوستی برای ملاقاتم آمد و دید چیزی جز یک میز بزرگ و تختی کوچک در خانه نیست، به شوخی گفت: چرا برای اتاق خوابت متصدی پذیرش گذاشتی؟ ... تصمیم گرفتم این کتاب جدید را پشت دستم، روی دستمال توالت یا دستمال سفره بنویسم... قبل از آن‌که خانه را به مبلغ ۹۰ هزار دلار بفروشم، سه رمان دیگر پشت آن میز نوشتم ...
بی‌تردید یکی از مشهورترین کارآفرینان ایرانی هستند... شاه و ملکه سر ساعت مقرر، یعنی ده و نیم صبح، با هلی‌کوپتر به محل کارخانجات ایران‌ناسیونال آمدند... حتی یک مهندس انگلیسی که مسئول ساخت سواری باشد نداشتیم و کلیه کارها را مهندسان و سرکارگران ایرانی انجام می‌دادند... اتوبوس مخصوص کتابخانه به فرح هدیه شد تا در کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان مورد استفاده قرار گیرد. ...