کتاب «فیزیک و فلسفه» [On physics and philosophy] نوشته برنارد دِسپانیا [Bernard d'Espagnat] با ترجمه رسول رکنی‌زاده توسط انتشارات ققنوس منتشر و راهی بازار نشر شد.

به گزارش خبرنگار مهر، نسخه اصلی این‌کتاب در سال ۲۰۰۶ توسط انتشارات دانشگاه پرینستون چاپ شده است.

برنارد دسپانیا نویسنده این‌کتاب، فیزیکدان و فیلسوفی بود که در مهم‌ترین آثار خود به مبانی نظری مکانیک کوانتومی و سرشت واقعیت فیزیک پرداخته است. او که متولد سال ۱۹۲۱ و درگذشته به سال ۲۰۱۵ است، تا سال ۱۹۸۷ استاد فیزیک نظری و ذرات بنیادی دانشگاه پاریس بود. یکی از رهاوردهای فکری این‌اندیشمند، نظریه واقعیت مستور است که در کتاب «فیزیک و فلسفه» و کتاب «نظریه واقعیت مستور» به‌طور مفصل آن را تشریح کرده است. این‌نظریه را می‌توان مهم‌ترین دستاورد فکری برنارد دسپانیا قلمداد کرد که باعث شد در سال ۲۰۰۹ برنده جایزه تمپلتون شود. این‌نظریه راه‌رفتن روی مرزی باریک بین ایدئالیسم و رئالیسم است و می‌گوید علم نوین به‌ویژه مکانیک کوانتومی نمی‌تواند پشتیبان ماتریالیسم باشد. به‌این‌ترتیب جای زیادی برای دین، عرفان، شعر و فلسفه‌های استعلایی در نظر می‌گیرد.

مترجم کتاب نیز استاد گروه فیزیک و گروه پژوهشی اپتیک کوانتومی دانشگاه اصفهان است که پس از ترجمه کتاب «فلسفه کوانتومی» برای دانشجویان فیزیک، دست به ترجمه این‌کتاب زده است.

«فیزیک و فلسفه» به‌جز سخن مترجم، پیشگفتار و پیوست‌های سه‌گانه، ۱۹ فصل اصلی دارد. این‌فصول در ۲ بخش اصلی «واقعیات فیزیکی و مسائل مفهومی مرتبط با آن‌ها» و «تحلیل فلسفی» ‌ تقسیم شده‌اند که فصول اول تا ۱۰ در بخش اول و فصول ۱۱ تا ۱۹ در دومین بخش کتاب قرار دارند.

عناوین ۱۹ فصل این‌کتاب به‌ترتیب عبارت‌اند از: نمایی کلی، فراتر رفتن از محدوده‌های چارچوب مفاهیم آشنا، جدایی‌ناپذیری و قضیه بل، عینیت و واقعیت تجربی، فیزیک کوانتومی و واقع‌گرایی، قوانین جهان‌شمول و مسئله «واقعیت»، پادواقع‌گرایی و فیزیک / مسئله اینشتین - پادولسکی - روزن / عملیات‌گراییِ روشن‌شناختی، اندازه‌گیری و واهمدوسی جهان‌شمولیِ بازنگری‌شده، تلاش‌های گوناگون واقع‌گرا، گربه شرودینگر دست وینگر و واقعیت مستور، علم و فلسفه، انواع ماتریالیسم، توصیه‌هایی از مکتب کانت، علیت و پیشگویی‌پذیریِ مشاهداتی، تبیین و پدیدارها، ذهن و اشیا، تقابل رویکردهای عمل‌گرا-استعلایی و واقعیت مستور، ابژه‌ها و آگاهی، بنیاد اشیا.

پیوست‌های کتاب هم به‌ترتیب از این‌قرارند: «قضیه بل»، «تاریخچه‌های سازگار، ناواقع‌بودگی و قضیه بل» و «همبستگی از دور در مدل دوبروی-بوهم».

کتاب پیش‌رو می‌خواهد بر مبنای تحلیلی گسترده که بنا دارد همه ایده‌ها و واقعیت‌های مهم را به حساب بیاورد، دست به تامل بزند و شناخت مخاطب را درباره مفاهیم مورد اشاره، از اصل و اساس اصلاح کند. اولین‌بخش کتاب، حاوی اطلاعات کلی است و واقعیت‌هایی مرتبط و مسائل مفهومی ناشی از همان‌اطلاعات و واقعیت‌ها را توصیف می‌کند. در بخش اول کتاب، همچنین در مورد انواع پاسخ‌های متفکرانه و آن‌چه در کسب شناختی بی‌طرفانه از معنی واقعی آن‌ها سودمند است، بحث شده است. در بخش دوم کتاب هم که بیشتر، جهت‌گیری فلسفی دارد، نظرهای شخصی نویسنده درج شده است.

در قسمتی از این‌کتاب می‌خوانیم:

البته، همه این مباحث در فیزیک نیز به کار می‌رود. اما فیزیک‌پیشه را توجه صرف به ویژگی‌ها خشنود نمی‌کند و، به‌طور قطع، او با از بین بردن این یا آن جنبه از پدیدارهای در دست بررسی آن‌ها را تعمیم نمی‌دهد. کار تعمیم با کشف قانونی عام، بدون زدودنِ دنباله‌ای از مشخصاتِ کمتر کلیِ پدیدارها، انجام می‌شود. لیکن، فیزیک‌پیشه چنین قانونی را فقط از روی نتایج تجربی‌ِ مشاهدات نمی‌خواند. در حقیقت، برای اعتباربخشی به قانون مورد بحث از آزمایش استفاده می‌کند. اما کاسیرر تاکیده کرده است که برای این‌که اعتباربخشی اصلاً ممکن باشد، ضروری است که نظریه سائق و مشخص‌کننده خود اصلِ تسلسل و دیدگاه‌هایی باشد که بر طبق آن‌ها عناصر مختلف باید جمع‌آوری و مقایسه شوند. به این‌ترتیب، آشوبِ داده‌های حسی به سامانه‌ای از اعداد ترجمه می‌شود و اعداد نیز تعبیر می‌شوند و بنابراین اهمیت خاصشان را از محتوای مفاهیمی می‌گیرند که نظریه آن‌ها را پرورده است. او اظهار می‌کند که در این‌کار زنجیره‌ای منطقی قرار دارد که بدون آن نمی‌توانستیم به عملیاتی که انطباع حواس را به نمادهای ریاضی تبدیل می‌کند ارزشی عینی ببخشیم. برای تایید اعتبارِ نماد نمی‌توان آن را فقط بر این یا آن عنصرِ ادراکِ حسی استوار کرد. این‌کار فقط با ارجاع به قانونی انجام می‌شود که زنجیره بخش‌های گوناگون سازنده نماد را تعریف می‌کند. و نماد همان چیزی است که خود را با روشنیِ همواره فزاینده به‌عنوان حامل واقعیِ ایده «واقعیت تجربی» آشکار می‌کند.

در این‌جا ظهور یکی از مفاهیم بنیادین کاسیرر را می‌بینیم، یعنی دقیقاً مفهومی از «واقعیت تجربی» را می‌بینیم که او اساساً آن را مبتنی بر ساختار مفهومی‌ای تصور می‌کند که در بالا توصیف شد، و مفهومی که به عقیده او تنها سازنده معنیِ معتبر واژه «واقعیت» است. او حتی در جایی دیگر از کتابش این موضوع را با وضوحی بیشتر بیان می‌کند. با وجود این، اظهار می‌کند که ضرورتِ عملی که به موجب آن خود را از قلمروِ انطباعاتِ جدا از هم و غیرمتصل آزاد و به ایده ابژه‌های پیوسته‌ای که با قوانین دقیق علّی به هم متصل‌اند مقید کنیم، ضرورتی منطقی است. بنابراین عقل و اعتبار جهان‌شمولِ قواعدِ آن چارچوبی را می‌سازند که ما، در آن چارچوب، مفهومِ درستِ هستی را ترسیم می‌کنیم.

این‌کتاب با ۶۹۴ صفحه، شمارگان ۹۹۰ نسخه و قیمت ۹۵ هزار تومان منتشر شده است.

................ هر روز با کتاب ...............

تقریبا همه کسانی که برای انقلاب و کشور جنگیده‌اند درست بعد از دستگیری اعتراف می‌کنند که خائن‌اند! ... با انتشار مخفیانه کتاب و نشریه و برگزاری مخفیانه جلسات ادواری سعی می‌کنند چراغ نوشتن و فرهنگ را زنده نگه ‌دارند... تحولاتی که زیرپوسته ظاهرا بدون تغییر جامعه در حال تغییر است... منجر به تغییری تدریجی در حکومت شود و با دموکراسی پیش از جنگ پیوند یابد و آینده‌ای بیاید ...
نثر و زبان سرگذشت حاجی بابای اصفهانی آنچنان فوق‌العاده بود که گفته شد اصل این کتاب ایرانی است... «کتاب احمد یا سفینه طالبی»، در‌واقع کتابی درسی در قالب روایی و داستانی است. جلد اول آن ۱۸ صحبت در شناخت جهان است، جلد دوم در چهار صحبت به قوانین مدنی می‌پردازد و جلد سوم مسائل‌الحیات است. رمانی است علمی که در قالب یادداشت‌های روزانه نوشته‌شده و شاید بتوان آن را نخستین داستان مدرن فارسی با شخصیت کودک دانست. ...
به دارالوكاله‌ای فلاكت‌زده می‌رویم در وال‌ استریت؛ جایی كه میرزابنویسی غریب در آن خیره به دیواری آجری می‌ایستد و ساعت‌ها به آن خیره می‌شود... اغلب در پاسخ به درخواست دیگران برای انجام‌دادن كاری می‌گوید ترجیح می‌دهد انجامش ندهد... جالب اینجاست که فیلسوفانی مثل ژیل دلوز، ژاك رانسیر، جورجو آگامبن، اسلاوی ژیژك، آنتونیو نگری و مایكل هارت به این داستان پرداخته‌اند! ...
داستان‌هاي من بر خانم‌ها بيشتر تاثير گذاشته است... آن نوع نویسندگی و تلقی از نویسندگی که توسط جوایز، نشریات و مجلات دهه 80 حمایت می‌شد دیگر وجود ندارد... آرمان این است ما چیزی بنویسیم که تبدیل به تصویر شود... 4 زن دارم. می‌شود گفت 4 زن جذاب... موضوع 99 درصد داستان‌هایی که در کارگاه‌های داستان‌نویسی خوانده می‌شد، خیانت بود... سانسور موفق عمل کرده و نفس نویسنده ایرانی را گرفته و و نویسنده ایرانی هم مبارزه نکرده ...
و همان‌جور در احرام. و در همان سرما. و در سنگلاخى دراز كشیدیم. زن‌ها توى كامیون ماندند و مردها بر سینه‏‌كش پاى‏ كوه ... مى‏‌دانستم كه در چنان شبى باید سپیده‌دم را در تأمل دریافت و به تفكر دید و بعد روشن شد. همچنان‌كه دنیا روشن مى‌‏شود. اما درست همچون آن پیرزن كه 40 روز در خانه‌اش را به انتظار زیارت‏ خضر روفت و روز آخر خضر را نشناخت، در آن دم آخر خستگى و سرما و بى‏‌خوابى چنان كلافه‌ام كرده‌بود كه حتى نمى‏‌خواستم برخیزم. ...