میراث شوم گذشتگان | الف


این درست که بسیاری از بهترین مترجم‌های ما در حوزه ادبیات داستانی، خودشان نویسنده نبوده‌اند؛ اما بی‌گمان داستان نویس بودن، می‌تواند یک ویژگی تاثیرگذار و سازنده در کار ترجمه باشد. یکی از نمونه‌های مثال زدنی این مهم، محمود حسینی‌زاد است و ترجمه هایی که از زبان آلمانی انجام داده است. شناخت حسینی زاد از ادبیات آلمانی زبان، فرصتی فراهم آورده که علاقمندان ادبیات داستانی هم با تعدادی از نویسندگان معاصر و متفاوت این حوزه زبانی آشنا شوند. بنابراین بی اغماض می توان سهمی قابل اعتنا برای این مترجم در شناساندن آثاری قابل اعتنا از ادبیات مدرن آلمانی چند دهه اخیر در نظر گرفت.

میراث شوم اتاق لودویگ [Ludwig's room یا Ludwigs Zimmer] نوشته آلویس هوچینگ [Alois Hotschnig]

«اتاق لودویگ» [Ludwig's room یا Ludwigs Zimmer] نوشته آلویس هوچینگ [Alois Hotschnig] که توسط نشر چشمه وارد بازار کتاب شده نیز در این دسته جای می گیرد و البته یکی از خواندنی ترین آثاری است که توسط حسینی زاد انتخاب شده است. با اینکه اثر حاضر اولین کتابی[1] است که از هوچینگ به فارسی برگردانده شده اما برخی علاقمندان ادبیات داستانی با نام او، به واسطه سفری که چند سال پیش به ایران داشت[2] آشنا باشند. حسینی زاد در هنگام ترجمه این اثر دیدارهایی نیز با نویسنده اثر داشته که ناگفته پیداست و در مقبولیت هرچه بیشتر این ترجمه بی اثر نبوده اند.

آلویس هوچینگ (هوتشنیگ)، نویسنده‌ معاصر اتریشی است. او در سال ۱۹۵۹ در شهر برگ در دراوتال اتریش به ‌دنیا آمد و هم‌اکنون در شهر اینسبروک زندگی می‌کند. در سال ۱۹۸۹ کتاب داستانی «خاتمه» را نوشت که برایش جایزه «استان کرنتن» را به ارمغان آورد. در سال ۱۹۹۰ داستان «نوعی از خوشبختی» به قلم او منتشر شد. او در سال ۱۹۹۲ در مسابقه «اینگه بورگ باخمن» جایزه استان کرنتن را در شهر کلاگن فورت به خود اختصاص داد و در همان سال رمان «دستان لئونارد» را ارائه کرد. در سال ۱۹۹۴ نمایشنامه «بخشایش» او در شهر وین به اجرا درآمد. در سال ۲۰۰۰ دومین رمان او «اتاق لودویگ» به بازار عرضه شد.

در سال ۲۰۰۲ برنده جایزه «ایتالو سوه‌وو» شد و در سال ۲۰۰۸ جایزه «اریش فرید» و در سال ۲۰۱۱ جایزه «گرت یونکه» را دریافت کرد. در سال ۲۰۰۶ مجموعه داستان «بچه‌ها آرام نمی‌گیرند» و در ۲۰۰۹ مجموعه داستان «در حال نشسته بهتر می‌شود گریخت» از هوچینگ منتشر شد. اغلب آثار این نویسنده به مهمترین زبانهای جهان ترجمه شده است.

اتاق لودویگ در سال 2000 منتشر شده است و یکی از آثار مهم کارنامه این نویسنده محسوب می‌شود و مخاطب فارسی زبان بخت‌یار بوده که با اثری خواندنی و جذاب قدم به دنیای این نویسنده گذاشته است. هوچینگ همانند بسیاری از آدمهایی که در نیمه دوم قرن بیستم زیسته و زندگی و آغاز قرن بیست و یکم را نیز تجربه کرده اند، با مسئله تک افتادگی و تنهایی بسیار درگیر بوده است. بنابراین عجیب نیست اگر در آثارش و خاصه «اتاق لودویگ» توجه ای ویژه به مفهوم تنهایی انسان دارد. گذشته و فاشیسم از دیگر مضامین درونی این رمان هستند.

«اتاق لودویگ» اثری داستان محور و یا متکی به حادثه نیست. این رمان داستانی ساده دارد و بیشتر شخصیت محور و یا موقعیت محور است. در واقع قرار گرفتن شخصیتی در یک موقعیت زمانی و مکانی بستری می شود برای واکاوی گذشته و حرکت داستان به جای آنکه بیرونی و خطی باشد درونی است و تا اندازه ای سیال در گذشته ای که گریزی از آن نیست. بنابراین رمان جذابیتش را از عمق داستان می‌گیرد نه از حوادثی که روی یک خط و در پی هم رخ می دهندرمان ماجرای ملکی است که به شخصیت اصلی داستان به ارث می‌رسد. او با این که تمایل چندانی به زندگی در این ملک ندارد، وارد آنجا می شود. اما زمانی که احساس می کند همه دست به دست هم داده‌اند که او را از این مکان دور کنند در مسیری خلاف میل درونی خود می افتد. حرفهایی که توسط همسایگان درباره این ملک زده می شود، اتفاقاتی که در زمان ورود مالک جدید رخ می‌دهد، دست به دست هم می دهند تا خواننده در همراهی با داستان در گذشته ای رازناک و البته مخوف رها شوند.

چنین تمهیدی در رمان «اتاق لودویگ» در واقع کنایه است به میراثی که از گذشتگان به ما می رسد و تاثیر آن را برنسل های بعدی می توان یافت فاشیسمی که در دوران جنگ جهانی دوم ظهور کرد و بر تن و روح بخش‌هایی از جغرافیای اروپا زخم زد در این رمان ارتباطی درونی با معنایی برقرار کرده که روایت این داستان قصد بازگویی آن را دارد. از همین روست که حسینی زاد آگاهانه در آغاز رمان، صفحاتی را به ارائه توضیحات درباره ویژگی ها و گذشته تاریخی این شهرها اختصاص داده است تا مخاطب درک بهتری از لایه های درونی اثر داشته باشد.

رمان به شیوه اول شخص روایت می‌شود که انتخاب درست و تاثیرگذاری برای روایت این داستان بوده، هم به دلیل احساس نزدیکی مخاطب و احساس حضور او در این اتمسفر پر رمز و راز و نیز به دلیل تقویت حس تنهایی و تک افتادگی راوی در ملکی که به ارث برده است. ملکی که داشتن آن از بیرون نشانه‌ی برخورداری ثروت و قدرت است ، اما از درون محنوس و نفرین شده.

به همین دلیل است که رمان با این جمله شروع می شود: «نباید این ارثیه را قبول می کردم، همه اش از اینجا شروع شد» کمی بعد دوباره این احساس را به بیان دیگر بازگو می کند: «نباید می آمدم اینجا ...» راوی داستان با حضور در دراین ملک نفرین شده گویی به جستجوی چیزی گمشده در گذشته برخاسته است، اما نه در گذشته‎ی خود که در گذشته‌ی ساکنان این خانه که به او رسیده است!

.......................................
[1] البته پیش از این تکه ای از رمان «این خیال بچه ها را راحت نمی کند» با ترجمه علی اصغر حداد در نشریات منتشر شده بود.
[2] هوچینگ به ایران آمدتا در برنامه ای با عنوان «اتریش می خواند» به مناسبت هفته کتاب اتریش در موسسه شهر کتاب شرکت کند.

................ تجربه‌ی زندگی دوباره ...............

تلویزیون بی‌دلیل روشن می‌شود و تصویری را نشان می‌دهد. در كنار نگاه دوربین‌نگار روایت، تلویزیون قرار دارد. تلویزیون و ساعت دیجیتال و روایت دوربین‌گونه به عنوان عناصری مدرن، اتاق را احاطه می‌كنند... فرد متجاوز به دختر روسپی می‌تواند شكل دیگری از مرد درون تلویزیونی باشد كه ناگهان روشن می‌شود... دختری است در جایگاه و موقعیتی كه با زیبایی‌اش تبدیل به پدیده‌ای می‌شود كه عكسش روی مجلات مد می‌نشیند و در نقطه مقابلش دختر فاحشه چینی است. ...
با کشتی‌گیر اسراییلی کشتی می‌گیرم چون تن من به تن او بخورد بخشی از گفت‌وگوست... با این شیوه ما نباید وارد سازمان ملل هم بشویم؛ نباید در المپیادهای علمی هم شرکت کنیم... چیزی که ناکارآمد هست باید حذف بشود یا اصلاح... اگر خدای نکرده! وزیر ارشاد بشوم اولین کاری که می‌کنم رفتن به قم و گرفتن اجازه از علما برای پیوستن به کنوانسیون برن (حمایت از حق مولف در آثار ادبی و هنری) است ...
از این کتاب تا امروز بیش از 10 ترجمه در کتابخانه ملی ثبت شده: «اجرام آسمانی»، «بانوان مهتاب»، «دختران مهتاب»، «دختران ماه»، «ماه خاتون‌ها»، «زنان ماه» و «بانوان ماه»... روند جامعه‌ای را با تمرکز بر زنان آن در یک دوره یکصد ساله بازنمایی کند. از این‌ رو شاخص‌ترین مساله «گفتمان نسل»هاست؛ گفتمانی که گذار شخصیت‌ها را از سنت به مدرنیته می‌نماید... در برزخ گذشته زندگی می‌کنند و گویی راه گریزی از آن ندارند ...
اولین کتاب دانشگاهی است که به جامعه‌شناسی اسلام و تا حدودی تشیع می‌پردازد... برخی معتقدند جامعه‌شناسی دین مربوط به مسیحیت است نه اسلام... در بنیادگرایی ما با دین بدون فرهنگ مواجهیم... مطالعه تحولات تاریخی و سازمانی روحانیت... جامعه‌شناسان فرانسوی ترجیح می‌دهند درباره قبایل استرالیا یا اسکیموها تحقیق کنند تا اینکه مسلمانان را موضوع تحقیق قراردهند ...
«سووشون» رمانِ تجاوز است، تجاوز به روح یک ملت... مردمی که مورد تجاوز قرار گرفته‌اند با تجاوزگران هم‌داستان می‌شوند... همه زن‌ها حتی چهره‌های منفی مثل «عزت‌الدوله» هر یک به‌نوعی وجوه گوناگونِ ستمدیدگی، بی‌پناهی، ناکامی و تحملِ زن ایرانی را به نمایش می‌گذارند... می‌خواستم بچه‌هایم را با محبت و در محیط آرام بزرگ کنم اما الان با کینه بزرگ می‌شوند...هر هفته نان و خرما به دیوانه‌خانه و زندان می‌فرستد... تاریخ در این رمان لَق نمی‌زند یعنی آدم‌ها از بستر واقعی برخاسته‌اند ...