البلدان. یکی از کهن‌ترین آثار جغرافیایی دوره اسلامی نوشته احمد بن ابی یعقوب معروف به ابن واضح یعقوبی (به اقرب احتمال وفات 284) مورخ و جغرافی‌دان عصر اول عباسی و صاحب آثار متعدد در تاریخ اسلام و جغرافیایی سرزمین‌های اسلامی.

در فهرست آثار ابن واضح که نویسندگان متقدم آورده‌اند از کتاب "المسالک و الممالک" نیز یاد شده است. برخی از محققان این کتاب را همان البلدان و بعضی از آن را کتابی مستقل از آن دانسته‌اند. از آنجا که ابن واضح کتاب البلدان را "مختصر اخبار البلدان" خوانده و یاقوت از آن به نام "اسماء البلدان" یاد کرده نه المسالک و الممالک. و نیز در آغاز ملحقات البلدان درباره مساجد بصره به المسالک و الممالک از ابن واضح استناد شده چنین می‌نماید که این عنوان کتابی مستقل از البلدان بوده است. هر چند به طور کلی بر بسیاری از کتب جغرافیایی اطلاق می‌شده است.

کتاب با دیباچه‌ای آغاز می‌شود که ابن واضح در آن از سفرهای دراز خود از اوان جوانی و چگونگی گردآوری اطلاعات جغرافیایی درباره شهرها و سرزمین‌ها؛ همچون حدود و جمعیت و ترکیب آن‌ها، وضع اقلیمی، کشاورزی، ادیان و مذاهب، پوشش مردم، مقدار خراج و فتح آن‌ها به دست مسلمانان یاد کرده است. وی تصریح کرده که همه جا از اشخاص متعدد درباره سرزمین‌های‌شان تحقیق و این اخبار را با پرسش از دیگران تأیید و تکمیل کرده و مقید بوده است این اطلاعات را از کسانی گردآورد که به وثاقت مشهور بوده‌اند. اما تذکر داده که چون قصد گزارش همه اطلاعات را نداشته چه بسا که درباره سرزمینی به اجمال گراییده است.

با توجه به شیوه فصل‌بندی کتاب و مندرجات آن، باید گفت ابن واضح طرفدار مکتب جغرافیون ایرانی بوده است. زیرا مکه را مرکز جهان ندانسته بلکه از بغداد آغاز کرده و تنها به ممالک اسلامی نیز بسنده نکرده است. وی بغداد را مرکز عراق و عراق را دل ایرانشهر و ایرانشهر را مرکز کره زمین دانسته است. با این گرایش ابن واضح، عراق را در وسعت و آبادانی و ارزانی و فراوانی و پرآبی و تنوع کالاها و گونه گونی اقوام ساکن در آن در همه جهان بی نظیر خوانده است. وی نخست درباره اقلیم چهارم که بغداد در آن واقع شده، وضع طبیعی شهر، علت بنای آن به فرمان منصور سخن رانده و سپس به توصیف دقیق دژها و بارو و دروازه‌ها و خندق و کاخ و مساجد و جوامع و نهرها و بازارها و میادین و محلات آن پرداخته و مهندسان و طراحان هر یک از این کوی‌ها و دیگر ابنیه نظامی و کشوری آن را نام برده است.

در واقع این بخش از کتاب با توجه به قدمت آن حاوی یکی از دقیق‌ترین و مهم‌ترین گزارش‌های توصیفی درباره بغداد به شمار می‌رود. ابن واضح در این بخش به خانواده‌های مشهوری اشاره کرده است که نخستین بار املاکی در بغداد به دست آورده و در آن سکونت جستند و آن املاک و گذرها و کوی‌ها به نام آن‌ها مشهور شد. بخش بعد به توصیف "سرّ من رأی" (سامرا) اختصاص یافته که دومین پایتخت عباسیان بوده است.

مؤلف در اینجا نخست به انگیزه معتصم در بنای این شهر و دور ساختن غلامان و سربازان ترک از بغداد که مردم را آزار می‌دادند و سپس به توصیف طرح شهر و جمعیت و مساجد و جوامع و کوی‌ها و شوارع منسوب به هر خاندان و تیره‌ای پرداخته است. پس از آن متن اصلی کتاب آغاز می‌شود. ابن واضح در آغاز سرزمین‌ها را بر حسب جهات چهارگانه تقسیم و به ترتیب آن ها را توصیف کرده است. بخش اول شامل سرزمین‌های شرقی یعنی شهرهایی است که در سمت شرق بغداد واقع‌اند. همچون نهروان و حلوان تا آذربایجان و قزوین و ری و اصفهان و نواحی شمال ایران و خراسان. فصول مربوط به خراسان مفصل‌تر است. خراسان بزرگ در آن روزگار شامل شهرهای مهم ختل و خوارزم و بارا و سغد و سمرقند و فرغانه و تاشکند و چاچ نیز بوده و ابن واضح تبت و ترکستان را نیز در آغاز بحث جزو خراسان شمرده ولی در متن کتاب فقط پنج طایفه از طوایف بزرگ ترک را نام برده است. بخش دوم با عنوان قبله شامل سرزمین‌های جنوبی از کوفه تا حجاز و از حجاز تا یمن سواحل شبه جزیره عربی و قبایل عرب آنجاست.

نویسنده در این بخش از بنای شهرهایی چون کوفه یاد کرده و به توصیف مکه و مدینه خاصه خانه کعبه پرداخته است. بخش سوم با عنوان غربی شامل سرزمین‌های شمال آفریقا چون برقه و فزان و طرابلس تا قیروان و اندلس که پرحجم‌ترین بخش کتاب است. اطلاعات البلدان درباره شهرهای مغرب و قبایل بربر و سلسله‌های حکومتی آنجا و علویان مغرب به ویژه ادریسیان _ که واضح نیای یعقوبی جان خود را بر سر حمایت از سرسلسله آنان از دست داد _ فتوح اسپانیا و اعراب آن سرزمین از اهمیت خاصی برخوردار است. ابن واضح در هر یک از این بخش‌ها فاتحان و خراج و والیان شهرها را از آغاز تا روزگار خود و گوشه‌هایی از جغرافیای تاریخی راه‌های وصول به شهرها، ترکیب جمعیتی و برخی از خصایص طبیعی و اقلیمی آن‌ها را بیان کرده است.

ملحقات کتاب نیز شامل اطلاعاتی درباره جغرافیای انسانی و طبیعی شهرهایی است که در متن کتاب به آنها اشاره نشده است. ابن واضح در این بخش از رودها و نهرها، بعضی گیاهان خوشبو، عطرها، کانیها و بعضی خصوصیات که مایه شهرت شهرهاست یاد کرده است. کتاب با مرثیه‌ای سروده ابن واضح درباره شکوه و جلال از دست رفته طولونیان مصر و سپس ابیاتی از همو در توصیف سمرقند پایان یافته است. متن موجود کتاب کامل نیست و آنچه اکنون در دست است فاقد بخش‌های مربوط به بصره، عربستان مرکزی، بیزانس، ارمنستان و هند و چین است. نخستین بار دخویه بخش مربوط به مغرب را (لیدن 1860) منتشر کرد. همو تمام کتاب را در مجموعه جغرافیایی اسلامی (لیدن 1891) به چاپ رساند. ترجمه فرانسوی آن نیز به قلم "گاستون ویت" در 1927 منتشر شد. ترجمه فارسی آن نیز به قلم محمدابراهیم آیتی (تهران1342) به چاپ رسید.

صادق سجادی. فرهنگ آثار ایرانی اسلامی. سروش

از تهران آغاز و به استانبول و سپس پاریس ختم می‌شود... در مواجهه با زن‌ها دچار نوعی خودشیفتگی است... ثریا تقریبا هیچ نقش فعالی در رمان ندارد... کِرم کمک‌کردن به دیگران را دارد خاصه که عشقی هم در میان باشد... اغلب آدم‌هایی که زندگی‌شان روایت می‌شود، آدم‌های ته خطی‌اند. حتی انقلابیون و آنان که در حال جنگ و مبارزه هستند... مثل نسلی در ایران و مهاجرانی در خارج... ...
اتی(احترام) به جهان می‌گوید: «تو هم بدبختی! از تو هم بدم میاد!» آری جهان(جهانگیر) هم بدبخت است، اما نه از آن رو که جنوبِ شهر زندگی می‌کند؛ یا پدر و برادرش در قبرستان، کتاب دعا و شمع می‌فروشند؛ یا «پراید» ندارد تا صدای ضبطش را تا ته! بلند کند... بلکه جهان بدبخت است، چرا که دختری را دوست دارد که جهانِ او را دوست ندارد. جهان برای «نجات» دختری دست و پا می زند، که خودش به جای اراده به تغییر، خیالِ «فرار» در سر می‌پرورد... ...
انسان تا عاشق نشود از خودمحوری و انانیت رهایی ندارد... باورهای زندگی‌ساز... وقتی انسان خودش را با یک باور یا یک تئوری یکی بداند، این موجب می‌شود هر که به نظر او حمله کرد، فکر کند به او حمله شده ... باورهای ما باید آزموده باشند نه ارثی... چون حقیقت تلخ است، انسان برای شیرین‌کردن زندگی به تعمیم‌های شتاب‌زده روی می‌آورد... مجموعه درس گفتارهای ملکیان درباره اخلاق کاربستی ...
در تور دار و دسته فاگین پیر می‌افتد. یهودی دزدی که در محله‌‌های فقیرنشین لندن بر دزدان و فواحش پادشاهی می‌کند... تا امروز، نزدیک به 20 بار و با فیلمنامه‌های متفاوت بر روی پرده سینما و تلویزیون رفته است... الیور به اشتباه به جای دزد دستگیر شده است و مالباخته که شخصی فرهیخته است با قاضی دادگاه درباره‌ی حقوق متهم جدل می‌کند. طنز تلخ دیکنز در نقد دستگاه قضایی... خدا رو شکر کن که این کتابفروش ازت شکایت نکرد! ...
فیلمنامه‌ بر اساس رمان جین هنف کورلیتز نگاشته شده... زوج میانسالی با بازی نیکول کیدمن در نقش «گریس فریزر» تراپیست و روانکاور و هیو گرانت در نقش «جاناتان سش فریزر» پزشک و جراح بیماری‌های سرطانی... سانتی‌مانتالیسم رایج در فیلم ترغیبی است برای به رخ کشیدن لایف استایلی از زندگی لاکچری... هنرپیشه و آوازه‌خوان ایتالیایی به عنوان راس سوم مثلث عشقی... زنی نقاش با درونیات مالیخولیایی که به دنبال گمشده درون خود است ...