امیلی امرایی | اعتماد
 

چارلزمایکل (چاک) پالانیک نویسنده و روزنامه نگار امریکایی خالق کتاب «باشگاه مشت زنی» است. این رمان در سال ۱۹۹۷ برنده جایزه اورگان برای بهترین اثر داستانی شد. باشگاه مشت زنی را رمانی تلخ، سیاه، هراس آور، غریب، جسورانه و خرابکارانه و در عین حال سرگرم کننده می‌دانند که جامعه امریکا را به تصویر کشید است. داستان مبارزه‌یی برای رهایی از زندگی یکنواخت. رمان در قالبی تمثیلی روایت شده و نثر پخته نویسنده قهرمان رمان را هم به معنای مجازی و هم به معنای واقعی در تاریکی فرو می‌برد، در آشوبی مهوع زندگی به مرحله‌یی بی بازگشت می‌رسد. باشگاه مشت زنی معروف ترین کتاب پالانیک است که امسال با ترجمه پیمان خاکسار در نشر چشمه منتشر شده است. باشگاه مشت نی نخستین کتابی است که از این نویسنده به فارسی ترجمه شده است، همچنین سومین اثر این نویسنده محبوب ترین و پرفروش ترین کتاب اوست. فیلم باشگاه مشت زنی ساخته دیوید فینچر براساس همین رمان ساخته شد است.



گروه های طرفدار در «باشگاه مشت زنی» نقش قدرتمندی دارند. تجربه خودتان در این کار به چه صورتی بوده؟

من در بیمارستان به صورت داوطلب کار کرده ام، البته تجربه پرستاری ندارم یا آشپزی. در نتیجه بیشتر همراه بودم. هر شب افرادی را بین طرفدارها می‌بردم و با آنها می‌نشستم که مسابقه را تماشا کنند و بعد آنها را به بیمارستان برمی گرداندم. وقتی بین مریض ها می‌نشستم، عذاب وجدان می‌گرفتم که آدم سالمی هستم و بین مریض ها نشسته ام و مسابقه می‌بینم. فکر کردم توریستم. حالااگر کسی خودش را بیمار جا بزند چی؟ مثل کسی که بین آن جمع بنشیند و مثلابرای همدردی با آنها تظاهر کند. خلاصه ماجرا این طور شکل گرفت.

اینکه نویسنده کتابی باشی که مادیات ومصرف گرایی را مورد انتقاد قرار می‌دهد و خود کتاب با استقبال بسیار خوبی روبه رو می‌شود، آیا این موفقیت احساس اولیه تان درباره مادیات را تغییرداده و به چالش می‌کشد؟

راستش نه. یک جور طنز در آن هست. روزگاری آرزو می‌کردم که پول داشته باشم و همه چیز بخرم. حالاکه پول دارم اصلادلم نمی خواهد و علاقه‌یی ندارم. یک نگاه به لباس های من بکنید. انگار از خیریه آمده. خانه و زندگی ام هم همین وضع را دارد. به این نقطه رسیده ام که این دارایی ها بار خاطر است به همین دلیل خیلی حرص نمی زنم. خدا را شکر می‌کنم که وضعم آنقدر خوب نبوده که بار خودم را زیاد کنم.

گزارش هایی هست که باشگاه های مشت زنی واقعی این طرف و آن طرف کشور به پا شده. نظر شما چیست؟

گاهی می‌شنوم که باشگاه های مشت زنی بزرگی با حدود ۲۰۰ مشت زن بر پا می‌شود. مردم گاهی بریده جراید را برایم می‌فرستند که در آنها نوشته دانشگاه ها سعی دارند این باشگاه ها بسته شود. یک جورهایی حس می‌کنم به نیازی پاسخ می‌دهد. خود من با یکی از این مشت زن ها هفته‌یی سه روز تمرین می‌کردم و خوشم می‌آمد. این شاید یکی از جالب ترین سرگرمی هایی بوده که من داشته ام. البته درست است که برای ما جذابیت ندارد اما اگر فایده‌یی ندارد و سود مادی از آن عاید نمی شود، چرا این همه از آن استقبال به عمل می‌آید؟

یعنی شما پیش از اینکه کتاب را بنویسید، خودتان مشت زنی می‌کردید؟

نه، پیش از نوشتن کتاب عصبانی بودم.

حالاچه حسی دارید بعد از چند سالی که از انتشار کتاب می‌گذرد، بازخوردهایش را می‌بینید، چه در قالب فیلم چه به صورت نقد و نظر؟

من استقبال می‌کنم. خودم با دوستانم می‌نشستم و برنامه هایی را که بر اساس رمان ها تهیه می‌شد، دسته جمعی نقد می‌کردیم.

چقدر از ماجرای داستان براساس واقعیت است؟

تقریبا همه رمان جز خود باشگاه ها.

کتاب شما فیلم هم شده. جالب است که گفت وگوهای فیلم مستقیم از کتاب گرفته شده. برایتان جالب نبود که این همه از متن کتاب استفاده کرده اند؟

من خیلی تجربه نداشتم و فکر می‌کردم راهش همین است. برای همین هم نمی توانم بگویم که خیلی خوشحالم یا ناامید شده ام. البته جمله های زیادی هم هستند که در کتاب نبوده.

منتقدی مثل راجر ابرت «باشگاه مشت زنی» را زیادی مردانه می‌داند در این مورد چه فکر می‌کنی؟

جدا؟ من ۱۰ سالی تلویزیون نداشتم، برای همین هم نقدها و برنامه های تلویزیونی را نمی دیدم. خب اگر این طور است باید او را پیدا کنم و برایش نوشابه باز کنم.
یک جایی از رمان یکی از شخصیت ها می‌گوید در دوره نسل ما هیچ جنگ بزرگی اتفاق نیفتاده و هیچ رکود اقتصادی طولانی پیش نیامده. ولی ما یک جنگ بزرگ بر سر روح داشتیم، ما یک انقلاب بزرگ علیه فرهنگ داشتیم، رکود بزرگ زندگی ما است. روح مان است که راکد شده.
یک چیزهایی زمانی به نظر خیلی ساده می‌آمدند و برای ما بخشی از زندگی روزمره بودند. اما حالادیگر این طوری نیست بلکه اتفاق های عادی زندگی راهی شده اند برای فرار و کشتن وقت. مثل باغبانی، مثل آشپزی که یک وقتی کسی به چشم راهی برای وقت کشتن به آن نگاه نمی کرد، اما الان قضیه این شده است. مهم ترین چیزی که حالادر فرهنگ ما کم است و همه در جست وجویش هستند، راهی برای وقت کشی است. یک راهی که نگذارد هیولای غمگین درون آدم ها قورت شان بدهد، همه در حال فرار از زندگی هستیم.

چه کسانی روی داستان نویسی شما تاثیر گذاشته اند؟

تام جونز، نویسنده سیاتل، امی همپل نویسنده نیویورکی.

اینترنت چقدر در نوشته های شما نقش دارد؟

خیلی از چیزهایی که درباره هورمون ها و داروهای هورمونی نمی دانستم از اینترنت استخراج کردم. خوب شاید هم خنده دار باشند اینکه خیلی از این فرمول ها و داروها عوضی هستند و این همان چیزی است که مردم در اینترنت به هم توصیه می‌کنند.

نخستین رمانی که نوشته بودید را هیچ وقت به ناشر نسپردید، حالاکه هر کاری را احتمالاناشر از شما می‌پذیرد، انگیزه‌یی برای چاپ آن کتاب ندارید؟

نه، نمی خواهم. دلیلش هم این نیست که فکر می‌کنم کتاب ضعیفی بوده یا همچین چیزی. نه آن کتاب تجربه‌یی عمیق بود انگار که حالایک جور دفترچه راهنمای گنج باشد، برای خودم نگهش می‌دارم.

یک وقتی همان اول کار سر از کلاس داستان نویسی درآوردید اگر اشتباه نکنم کلاس داستان نویسی تام اسپانبر بود هنوز چنین چیزی اعتقاد دارید؟

خوب اسپانبر نویسنده عجیبی است، فکر می‌کند که این مردها هستند که نویسنده های اساسی می‌شوند، البته توی کلاس هایش این نگاه جنسیتی و علاقه اش به مردها خیلی نمودی ندارد. هنوز هم از کلاس های او در دانشگاه کلمبیا صداهایی شنیده می‌شود. من این جوری نگاه نمی کنم که بگویم این کلاس ها احمقانه هستند و فایده‌یی ندارند. خودش هم یک جاهایی گفته که من از بهترین شاگردهایش بودم، شاید دلیلش این است که خیلی نویسنده های باب میل دیگری از این کلاس ها بیرون نیامدند. خب دارودسته‌یی که از کلاس های او بیرون می‌آیند، قرار است نویسنده های خطرناکی باشند، نمی دانم همین شده یا نه. اما به هر حال اول کار من به هیچ کس توصیه نمی کنم از رفتن به چنین کلاس هایی امتناع کند.

شما نویسنده‌یی هستید که خواننده را آزار می‌دهید و این آزار دادن در باشگاه مشت زنی که سومین کتاب شما است به حد اعلامی رسد.

من از یک کره دیگر که به زمین نیامده ام، این زندگی ای است که دیده ام و تجربه اش کرده ام، دوست من زندگی یک آدم هایی در دو قدمی شما به همین آزارندگی است. آنها آنقدر آزار دیده اند که شروع به خودویرانگری می‌کنند. من این کتاب را وسط همین شهر نوشته ام. ساعت هایی که توی چاله روغن کاری ماشین توی تعمیرگاه داشتم با ماشین مردم ور می‌رفتم.

خب من این شکل از زندگی را دیده ام شما هم دیده اید. اما من یکسره نمی خواهم آزار بدهم، من در این کتاب هم در جست وجوی عشق هستم، آن چیزی که حال هر آدمی را در هر حالی خوش می‌کند. گاهی وقت ها این عشق می‌تواند از وسط یک تپه کثافت بیرون بزند و خب برای رسیدن به این عیش گاهی باید از این تپه ها هم گذشت.

................ تجربه‌ی زندگی دوباره ...............

در نقش پدر دوقلوها ... فیلمنامه‌ی این اثر اقتباسی بومی شده از رمان اریش کستنر است... هنرنمایی مرحوم ناصر چشم آذر در مقام نویسنده‌ی ترانه‌های متن... دغدغه‌های ذهنی خانواده‌ها و روش حل مساله به سبک ایرانی؛ مخصوصا حضور پررنگ مادربزرگ بچه‌ها در داستان، از تفاوت‌های مثبت فیلمنامه با رمان مبدا است... استفاده‌ی به‌جا و جذاب کارگردان از ترانه‌های کودکانه در پرورش شخصیت آهنگساز ایرانی از دیگر نقاط قوت اقتباس پوراحمد است ...
حتی اندکی نظرمان را در مورد پسر ولنگار داستان که روابطی نامتعارف و از سر منفعت با زنان اطرافش دارد، تغییر نمی‌دهد... دورانی که دانشجویان در پی یافتن اتوپیا روانه شهرهای مختلف می‌شدند و «دانشجو بودن» را فضیلتی بزرگ می‌شمردند. دورانی که تخطی از ابرساختارهای فرهنگی مسلط بر روابط بین جنس مخالف تقبیح می‌شد و زیرپوست شهر نوعی دیگر از زیستن جاری بود... در مواجهه با این رمان با پدیده‌‌ی تمام‌‌عیار اجتماعی روبه‌رو هستیم ...
حتی ناسزاهایی که بر زبان او جاری می‌شود از کتاب‌هایی می‌آید که خواندن‌شان برای کودکی هفت‌ساله دشوار است... معلم سرخانه‌ی او، نویسنده‌ای است که از فعالیت‌های روشنفکری سرخورده شده و در کلام او می‌توان رگه‌هایی از تفکر یک اصلاح طلبِ ناامید از بهبود اوضاع را مشاهده کرد... توی کتاب‌ها هیچ‌چیزی درباره‌ی امروز نیست، فقط گذشته است و آینده. یکی از بزرگ‌ترین نواقص کتاب‌ها همین است. یکی باید کتابی اختراع کند که همان موقع خواندن، به آدم بگوید در همین لحظه چه اتفاقی دارد می‌افتد ...
داستان عصیان و سرکشی است. عصیان انسانی که مقهور یک سیستم سرکوبگر شده و این سیستم، هیولاوار، همه‌چیز او را بلعیده. انسانیتش را، معیارها، علایق، اهداف و حتی خاطرات او را مصادره کرده و حالا از او چیزی نمانده جز یک تفاله ترس‌خورده... مک‌مورفیِ رند، شوخ و قمارباز یک‌تنه ایستاده است و قصدش تغییر سیستم سرکوبگر است... برای کفری‌کردن آدم‌های رذلی که می‌خواهند همه‌چیز را از آنچه هست، برایت سخت‌تر کنند، راهی بهتر از این نیست که وانمود کنی از هیچ‌چیز دلخور نیستی ...
ویلیام بندلر مثل خیلی از مفسران اروپایی که ریشه هر ژانر امروزی را اگر نتوانستند در یونان باستان پیدا کنند، به کتاب مقدس مسیحیان ربط می‌دهند، ریشه داستان‌نویسی جاسوسی را هم به فصل دو از کتاب یوشع انجیل برمی‌گرداند... MI6 بزرگ‌ترین بنگاه تولید نویسندگان بزرگ در ژانر جاسوسی است... تالکین با آن داستان‌های اسطوره‌ای غریب، به‌دلیل همین مهارت‌هایی که در امر اسطوره‌شناسی و زبان‌شناسی داشت، توسط نیروهای امنیتی انگلستان به همکاری دعوت شد. ...