در جست‌وجوی آرمانشهر | آرمان ملی


آدمی همواره در جست‌وجوی آرمانشهر خود و در رؤیای ساختن آن روزگار می‌گذراند و ناکامی در تحقق این آرزوی دست‌نیافتنی را به نسل‌های بعد نیز منتقل می‌کند. گاهی مصداق‌های اتوپیا عینی‌تر و ملموس‌ترند و گاهی نیز آنقدر انتزاعی‌اند که جز در دنیای خیال نمی‌توان جامه‌ تصور به آنها پوشاند. این وسعت دامنه‌ آرمانشهر از گستره‌ نگاه انسان‌ها به آن مایه می‌گیرد، اینکه حفره‌ها و خلأهای ذهنی‌شان چه اندازه‌اند و با چه پر می‌شوند. این مساله یکی از محورهای اصلی مجموعه‌داستان به‌هم‌پیوسته‌ «گچ و چای سردشده»ی آتوسا افشین‌نوید است.

گچ و چای سردشده آتوسا افشین‌نوید

در شهری به وسعت یک مدرسه‌ دخترانه، آدم‌ها در پی بازتعریف ایده‌آل‌های خویش از خوشبختی و زندگی بی‌نقص‌اند. در جناحی معلم‌ها و مدیر و ناظم‌ها و دفتردار و آبدارچی و در طرفی دیگر دانش‌آموزان در مصافی بی‌امان در پی اثبات ارزش‌های خویش‌اند. معلم‌ها در رده‌های سنی مختلفی قرار دارند؛ از مرادپور که زنی سردوگرم‌چشیده و پابه‌سن‌گذاشته و مبارزات انقلابی و جنگ را از نزدیک دیده، تا فنایی که متعلق به نسل پس از اوست و درک بسیاری از استانداردهای اخلاقی مرادپور برایش سخت است. در صحنه‌ای کلیدی از داستان این نمایندگان دو نسل متفاوت رویاروی هم قرار می‌گیرند تا باورها و اعتقادات یکدیگر را زیرسوال ببرند و این اختلاف ارزش‌ها را برجسته‌تر به رخ بکشند. در این صحنه مرادپور که تازه از سفر حج برگشته به‌عنوان سوغاتی برای فنایی یک دست لباس بچه آورده و با مدیر مدرسه که هم‌سن‌وسال خودِ اوست به فنایی برای بچه‌دارشدن اصرار می‌کنند. همین‌جاست که این دو به بحث درباره مفهوم خوشبختی می‌پردازند. مرادپور که با حداقل امکانات ممکن سال‌هایی سخت را در بزرگ‌کردن فرزندانش در کوران اتفاقات انقلاب و جنگ گذرانده قادر به درک فرزند و همکار جوانش نیست.

تقابل نسلی دیگری که بسیار چالش‌برانگیز است و بحران‌های اساسی را در مدرسه رقم می‌زند، میان دانش‌آموزان و معلمان رخ می‌دهد. دانش‌آموزان در اوج تب‌وتاب‌ها و سرکشی‌های نوجوانی، در برابر ایده‌آل‌های اخلاقی نسل پیش از خود قدعلم می‌کنند و سهم خود را برای برقراری آرمانشهر مطلوب خود می‌طلبند. عوامل اداره‌ مدرسه مدام باهم دراین‌باره در چالش‌اند. میان معلمان و مدیر و ناظم جبهه‌بندی صورت می‌گیرد. عده‌ای طرفدار تساهل بیشتر در برخورد با نسل جدید هستند و عده‌ای سخت‌گیرانه بر موازین ایده‌آل خود پا می‌فشارند. در جایی‌که مرادپور به‌عنوان نماینده‌ نسل پیشین از جنگ و ارزش‌هایی می‌گوید که برایش جنگیده‌اند، حسن‌زاده، معلمی که طرفدار نسل جدید است در توجیه رفتارهای هنجارشکنانه‌ این نسل می‌گوید: «خانم تموم شده جنگ! خیلی‌ساله تموم شده. دنیا واسه ما صبر نمی‌کنه. داره می‌ره جلو. این بچه‌ها هم مال نسل بعدن. مال دنیای آینده‌اند. ارزش‌هاشون هم مال دنیای آینده است.» این‌چنین مضمونی در کلام سایر معلمان جوان‌تر هم تکرار می‌شود. نسل جوان ایستاده و می‌خواهد اتوپیایش را فارغ از دغدغه‌های اخلاقی نسل قبل بسازد. بر آن پا می‌فشارد و از موضع خود پایین نمی‌آید.

آنچه درواقع بسیار تداعی‌کننده‌ فضایی مثالی از شهری است که در پی یافتن راه صلاح و نجات خویش است، همین فضای بحث‌وجدل میان آدم‌ها برای اثبات نظریه‌های خودشان است. داستان اصلا با همین رویارویی‌ها شروع می‌شود. معلمان و مدیر و سایر عوامل در کتابخانه جمع می‌شوند تا برنامه و چشم‌انداز و شعار برای سال جدید تعریف کنند. اینجاست که اختلاف نظرها در استانداردهای اخلاقی شکل می‌گیرد. گروهی بر پرهیز از دروغ‌گویی در سال جدید تاکید می‌کنند، گروهی بر نظم، گروه دیگری بر اهمیت رعایت آداب مذهبی اصرار دارند. اما بحث‌ها همیشه بی‌نتیجه می‌مانند. اعضای مدرسه هرگز قادر به رسیدن اجماع و برنامه‌ریزی براساس آن نیستند. به همین دلیل، کسی از بیرون مدرسه برای آنها چشم‌انداز ترسیم می‌کند. کسی که حتی خودش در جلسه‌ تبیین برنامه‌ سال جدید شرکت نمی‌کند و برای آن اهمیت چندانی قائل نیست.

در کنار تمامی منازعاتی که برای برقراری آرمانشهر دست‌نیافتنی صورت می‌گیرد، از زندگی هریک از معلمان گوشه‌ای به تصویر کشیده می‌شود تا دلایل این‌همه اختلاف‌نظر در ایده‌آل‌های زندگی روشن‌تر شود. فاصله‌ طبقاتی، مسائل معیشتی، شکاف‌های خانوادگی و مشکلات جامعه‌ درحال توسعه، همگی در قاب این مجموعه جای می‌گیرد تا رساله‌ای موجز و نمونه‌ای کوچک از یک جامعه‌ کلان باشد که اعضای آن هنوز اندر خم کوچه‌ اول از هزارتوی آرمانشهر هستند؛ آرمانشهری که هرچه به‌سویش می‌دوند از آن دورتر می‌شوند.

................ تجربه‌ی زندگی دوباره ...............

بیست و پنج سال دارد. پدر و مادرش، زمانی که او کودک بود، در لنگرگاه غرق شدند و دوتی، عمه‌ی ریپلی، پرورش او را به عهده گرفت... خود را از شرّ دیک خلاص می‌کند... وفق می‌شود که مرج و آقای گرینلیف و کاراگاهی را که استخدام کرده است متقاعد سازد که فرض خودکشی‌کردن دیک را بپذیرند. بدین‌ترتیب، به کمک وصیت‌نامه‌ای که خود تنظیم کرده است به ارثیه‌ی او دست می‌یابد ...
باهوش و بی‌سواد و می‌خواره و یکی از مریدهای دیدرو است... به شیوه‌ی خود، رؤیای آینده‌ای درخشان را در سر می‌پرورانند و خود را از بابت فقری که گرفتارش هستند دلداری می‌دهند... به زن جوانی از طبقه‌ی اشراف برمی‌خورد... از قید قیمومت شوهر پیرش آزاد می‌شود و با لوسین می‌گریزد... وارد محافل روزنامه‌نگاری می‌شود... احتیاج به پول و جاه‌پرستی مایه‌ی آن می‌شود که ادبیات را رها کند و به سوی عالم سیاست برود... او که آزادی‌خواه بود، سلطنت‌طلب می‌شود ...
تن‌تن به نوعی‌ هری‌ پاتر‌ زمان‌ خود بود... فعال، کنجکاو، مؤدب، در عین‌حال سنت‌شکن... یک دریانورد کهنه کار، بددهن و غرغرو که اعتیاد شدید به‌ الکل‌ دارد و شیشه‌ مشروبش عین ناموسش می‌ماند... داستان‌ها توسط تصاویری پشت سرهم‌ و به‌ صورت‌ دکوپاژی‌ دقیق‌ و خطی‌ و روان‌ تعریف می‌شوند... در مجموعه تن‌تن سکس و خشونت محلی‌ از‌ اعراب‌ ندارد... مردم به دو دسته‌ تقسیم می‌شوند یا متمدن شهرنشین‌اند و یا دهاتی و گاوچران! ...
نماینده‌ی دو طیف متفاوت از مردم ترکیه در آستانه‌ی قرن بیستم‌اند... بر فراز قلعه‌ای ایستاده که بر تمامی آن‌چه در طی قرن‌ها به مردم سرزمین‌اش گذشته اشراف دارد... افسری عالی‌رتبه است که همه‌ی زندگی خود را به عشقی پرشور باخته، اما توان رویارویی با معشوق را ندارد... زخمی و در حالتی نیمه‌جان به جبهه‌های جنگ فرستاده می‌شود... در جایی که پیکره‌ی روح از زخم‌های عمیق عاطفی پر شده است، جنگ، گزینه‌ای است بسی بهتر از زیستن در تلخیِ حسرت و وحشتِ تنهایی ...
از اوان‌ جوانی‌، سوسیالیستی‌ مبارز بود... بازمانده‌ای از شاهزاده‌های منقرض شده (شوالیه‌ای) که از‌ حصارش‌ بیرون‌ می‌آید و در صدد آن است که حماسه‌ای بیافریند... فرانسوای‌ باده گسار زنباره به دنیا پشت پا می‌زند. برای این کار از وسایل و راههای کاملا درستی استفاده نمی‌کند‌ ولی‌ سعی در بهتر شدن دارد... اعتقادات ما با دین مسیح(ع) تفاوتهایی دارد. و حتی نگرش مسیحیان‌ نیز‌ با‌ نگرش فرانسوا یا نویسنده اثر، تفاوتهایی دارد ...